Η απαγόρευση των social media για ανήλικους περνά σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Και δεν μένει στις πλατφόρμες τύπου Facebook, Instagram ή TikTok.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων online, με διαβαθμισμένη ηλικιακή πρόσβαση.
Το σχέδιο δεν αφορά μόνο τα social media, αλλά επεκτείνεται σε videogames, app stores, video-sharing platforms και AI chatbots.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 17 Σεπτεμβρίου την πρόταση για το EU KIDS Act, ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Το πιο ορατό μέτρο είναι η θέσπιση κοινών ηλικιακών κανόνων για τα social media και τις πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, αλλά το πεδίο εφαρμογής είναι πολύ ευρύτερο.
Η πρόταση αφορά, μεταξύ άλλων, social media, video-sharing platforms, online games, AI chatbots και AI companions, καθώς και app stores και λειτουργικά συστήματα. Η Επιτροπή εξαιρεί ορισμένες υπηρεσίες που θεωρεί βασικές για την πρόσβαση στην πληροφορία, όπως εγκυκλοπαίδειες, εκπαιδευτικές πλατφόρμες και ψηφιακές ειδησεογραφικές υπηρεσίες.
Η πρόταση δημιουργεί μια κλιμακωτή πρόσβαση. Κάτω των 13 δεν θα επιτρέπεται η δημιουργία λογαριασμού στα social media. Υπάρχει περιορισμένη εξαίρεση για ειδικά σχεδιασμένες παιδικές video-sharing υπηρεσίες, μέσω λογαριασμού γονέα, αν εκείνος το επιθυμεί.
Στις ηλικίες 13 έως κάτω των 15, οι ανήλικοι θα μπορούν να έχουν «mini accounts», τα οποία θα δημιουργούνται και θα εποπτεύονται από γονέα ή κηδεμόνα. Οι λογαριασμοί θα έχουν περιορισμένες λειτουργίες, γονικό έλεγχο και ημερήσιο όριο χρήσης έως μία ώρα.
Από τα 15 οι νέοι θα μπορούν να δημιουργούν αυτόνομους λογαριασμούς, χωρίς προηγούμενη γονική συναίνεση. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι οι υπηρεσίες θα μπορούν να σχεδιάζονται όπως σήμερα: οι κανόνες «safety by design» θα συνεχίζουν να εφαρμόζονται.
Το δεύτερο μεγάλο σκέλος της πρότασης αφορά τον ίδιο τον σχεδιασμό των υπηρεσιών. Η Επιτροπή θέλει να απαγορευτούν για ανηλίκους χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν υπερβολική χρήση, όπως το infinite scrolling και τα push notifications κατά τις ώρες ύπνου. Οι αλγόριθμοι θα πρέπει να είναι ασφαλέστεροι, ενώ οι λογαριασμοί ανηλίκων θα έχουν αυστηρότερες ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και προστασίας από ανεπιθύμητες επαφές.
Η πρόταση προβλέπει επίσης ότι οι ανήλικοι δεν θα μπορούν να κάνουν livestream από προεπιλογή, δεν θα εμφανίζονται σε προτάσεις επαφών και δεν θα μπορούν να προστεθούν σε ομάδες χωρίς συναίνεση. Οι γονείς θα αποκτούν εργαλεία για screen time, επαφές, ρυθμίσεις και αναφορές προβληματικού περιεχομένου.
Αν και σε άλλες παρόμοιες προτάσεις, όπως η ελληνική, δεν είχαν εμφανιστεί ρητά τα βιντεοπαιχνίδια, η Επιτροπή προβλέπει ότι πρέπει να εφαρμόζεται και σε αυτά το «safe by design» και ότι τα app stores θα πρέπει να εφαρμόζουν ηλικιακή κατάταξη σε κάθε εφαρμογή, συμπεριλαμβανομένων των videogames.
Παράλληλα, τα app stores θα πρέπει να εμποδίζουν παιδιά από το να αποκτούν εφαρμογές ή παιχνίδια ακατάλληλα για την ηλικία τους και να ενσωματώνουν το ευρωπαϊκό εργαλείο επαλήθευσης ηλικίας. Για videogames που δεν εμπίπτουν στην κατηγορία των online platforms, την εποπτεία θα αναλαμβάνουν αρμόδιες εθνικές Αρχές.
Η πρόταση έχει ήδη προκαλέσει αντίδραση από τον Tim Sweeney, ιδρυτή και CEO της Epic Games, της εταιρείας πίσω από το Fortnite. Ο Sweeney υποστήριξε ότι η πρόταση θα ήταν «καταστροφική για την επόμενη γενιά της ανθρωπότητας» και συνέδεσε την πρόσβαση των παιδιών σε παιχνίδια με δημιουργικά εργαλεία, όπως το Fortnite Creative και το Roblox Studio.
Εδώ το KIDS Act ανοίγει ένα διαφορετικό μέτωπο. Η πρόταση καλύπτει AI chatbots και AI companions που είναι προσβάσιμα σε ανηλίκους.
Τα AI companions δεν θα επιτρέπεται να χρησιμοποιούν σχεδιασμό που προσομοιώνει ανθρώπινες σχέσεις με τρόπο που μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική εξάρτηση. Για τους ανηλίκους, τα chatbots δεν θα πρέπει από προεπιλογή να μεταφέρουν προηγούμενες συνομιλίες σε νέες, ενώ θα πρέπει να δοκιμάζονται για κινδύνους πριν κυκλοφορήσουν και να παρακολουθούνται για πιθανές βλάβες μετά την κυκλοφορία τους.
Για παιδιά κάτω των 13 ετών, η χρήση τους θα γίνεται μόνο μέσω γονικών εργαλείων. Αν ένα chatbot είναι ενσωματωμένο σε πλατφόρμα ή παιχνίδι, δεν θα μπορεί να ενεργοποιείται αυτόματα ή να προωθείται στα παιδιά και θα πρέπει να απενεργοποιείται εύκολα. Η Επιτροπή προβλέπει ακόμη ότι τα AI companions και chatbots δεν θα μπορούν να κυκλοφορούν στην αγορά μέχρι οι πάροχοι να αποδείξουν συμμόρφωση με τις σχετικές υποχρεώσεις και να διαθέτουν μηχανισμό παρακολούθησης κινδύνων.
Το KIDS Act θέτει την επαλήθευση ηλικίας στο κέντρο του συστήματος. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να ελέγχουν την ηλικία τόσο όσων δημιουργούν νέο λογαριασμό όσο και, υπό τους προβλεπόμενους κανόνες, υφιστάμενων χρηστών.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι αυτό δεν σημαίνει πως κάθε πλατφόρμα θα ζητά από τον χρήστη να ανεβάσει ταυτότητα. Προτείνει λύσεις που λειτουργούν έτσι, ώστε η υπηρεσία να λαμβάνει ουσιαστικά την απάντηση «πάνω ή κάτω από το όριο ηλικίας» χωρίς να μαθαίνει την ταυτότητα του χρήστη. Η ΕΕ έχει ήδη αναπτύξει σχετική λύση επαλήθευσης ηλικίας, έτοιμη για λειτουργία από τον Απρίλιο του 2026.
Η πρόταση έχει ήδη δεχθεί κριτική από οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων. Ο Simeon de Brouwer, Policy Advisor της European Digital Rights (EDRi), υποστήριξε μιλώντας στο WIRED Greece ότι το πρόβλημα με το KIDS Act είναι πως στηρίζεται σε εκτεταμένη επαλήθευση ηλικίας για να αποφασίσει ποιος δικαιούται μεγαλύτερη προστασία.
Όπως ανέφερε ο de Brouwer: «Το Kids Act βασίζεται σε εκτεταμένη επαλήθευση ηλικίας για να καθορίσει ποιος δικαιούται ένα επιπλέον επίπεδο προστασίας, κάτι που δεν έχει νόημα, καθώς άνθρωποι κάθε ηλικίας θα ωφελούνταν σημαντικά από πολλά από τα προτεινόμενα μέτρα. Το Kids Act δεν αντιμετωπίζει το επιθετικό και εκμεταλλευτικό επιχειρηματικό μοντέλο που βρίσκεται στη ρίζα των online βλαβών. Aπλώς καθυστερεί την έκθεση των νέων σε ορισμένες από αυτές.»
Αυτό σημαίνει ότι, αν ο σχεδιασμός είναι επιβλαβής στα 13, δεν γίνεται ασφαλής στα 15 ή στα 18. Οργανώσεις θεωρούν προβληματική την προσέγγιση που αντιμετωπίζει την ηλικία ως το βασικό πρόβλημα και τη λύση, αντί να αλλάζει τον ίδιο τον σχεδιασμό των υπηρεσιών.
Παρόμοια κριτική διατύπωσε στο WIRED Greece και το BEUC (Ευρωπαϊκό Γραφείο Ενώσεων Καταναλωτών). Ο Urs Buscke, Senior Legal Officer του οργανισμού, σημείωσε: «Ακόμα και μια διαβαθμισμένη προσέγγιση θα στηριζόταν σε μέτρα επαλήθευσης ηλικίας που εγείρουν σοβαρά ζητήματα ιδιωτικότητας και προστασίας δεδομένων. Επιπλέον, η ίδια η πρόεδρος φον ντερ Λάιεν έχει αναγνωρίσει ότι δεν κινδυνεύουν μόνο τα παιδιά online και ότι ο εθιστικός σχεδιασμός, για παράδειγμα, βλάπτει τον καθένα. Χρειαζόμαστε λοιπόν έναν φιλόδοξο Digital Fairness Act που θα ενισχύσει την online προστασία για καταναλωτές κάθε ηλικίας.»
Ως προς το ποιος επωμίζεται στην πράξη την επαλήθευση, ήταν εξίσου κατηγορηματικός: «Οι εταιρείες θα έπρεπε να επωμίζονται το βάρος να διασφαλίζουν ότι οι ψηφιακές τους υπηρεσίες είναι ασφαλείς. Αντ’ αυτού, όμως, η υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας, όπως προβλέπεται στην πρόταση, μετακυλίει το βάρος σε όλους, αφού όλοι θα πρέπει να αποδεικνύουν την ηλικία τους για να έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες που καλύπτει η πρόταση».
Η Επιτροπή απαντά σε αυτή την κριτική με μια διαφορετική λογική: όχι μόνο να αποδεικνύεται ότι ένα παιδί είναι αρκετά μεγάλο για να χρησιμοποιήσει μια υπηρεσία, αλλά να υποχρεώνεται η ίδια η υπηρεσία να αποδεικνύει ότι είναι ασφαλής για ανηλίκους. Για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, με τουλάχιστον 45 εκατομμύρια ενεργούς μηνιαίους χρήστες στην ΕΕ, η πρόταση προβλέπει σχέδια συμμόρφωσης και ανεξάρτητους ελέγχους πριν από την επαφή με παιδιά.
Η Επιτροπή θέλει επίσης να χρησιμοποιήσει τις υφιστάμενες δομές επιβολής του Digital Services Act και, για τα AI companions και chatbots, του AI Act. Τα πρόστιμα μπορούν να φτάσουν έως το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών.
Σε ερώτηση του WIRED Greece για το αν η βαθμιαία πρόσβαση ανά ηλικιακή ομάδα, σε συνδυασμό με αυτή την αντιστροφή του βάρους απόδειξης, σέβεται περισσότερο τα άρθρα 12-13 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού σε σχέση με τα ελληνικά σχέδια, το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού απαντά καταφατικά. Η πρόταση «παρουσιάζει μεγαλύτερη συνάφεια με τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού σε σχέση με τις αρχικά εξαγγελθείσες οριζόντιες απαγορεύσεις», σημειώνει ο οργανισμός, προσθέτοντας πάντως ότι «η ευθύνη για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο πρέπει να βαραίνει τις εταιρείες που έχουν τις πλατφόρμες -όχι τους γονείς, ούτε τα παιδιά». Το Δίκτυο επισημαίνει ότι η προσέγγιση της Επιτροπής βασίστηκε στις εισηγήσεις της Ειδικής Επιτροπής υπό τον καθηγητή Jörg M. Fegert και τη Δρ. Maria Melchior, οι οποίοι όμως είχαν τονίσει και τη σημασία του ψηφιακού εγγραμματισμού και της εκπαίδευσης γονέων, παιδιών και εκπαιδευτικών, κάτι που τελικά δεν αποτυπώθηκε στο ίδιο το KIDS Act, όπως αναφέρει.
Η ευρωπαϊκή πρόταση έρχεται ενώ η Ελλάδα έχει ήδη ανακοινώσει δικό της πλαίσιο για περιορισμό της πρόσβασης των κάτω των 15 στα social media από την 1η Ιανουαρίου 2027, με το Kids Wallet να αποτελεί μέρος του μηχανισμού επαλήθευσης ηλικίας. Η ελληνική προσέγγιση έχει προηγηθεί της ευρωπαϊκής πρότασης και η τελική σχέση των δύο συστημάτων θα εξαρτηθεί από το νομοθετικό κείμενο που θα προκύψει μετά τη διαδικασία σε επίπεδο ΕΕ.
Το KIDS Act δεν είναι ακόμη νόμος. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταθέσει πρόταση και αυτή θα περάσει από τη διαδικασία διαπραγμάτευσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη. Μέχρι τότε, οι ηλικίες, οι τεχνικές απαιτήσεις και ο ακριβής τρόπος εφαρμογής μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο αλλαγών.
Παραμένει το ερώτημα που έθεσε το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, σχετικά με το αν υπήρξε ποτέ ουσιαστική διαβούλευση με τα ίδια τα παιδιά, όπως προβλέπει το άρθρο 12 της Σύμβασης. Στην Ελλάδα, απαντά ο οργανισμός, δεν υπήρξε. Παρά το σχετικό αίτημα που είχε θέσει σε επιστολή προς τον πρωθυπουργό, δεν έχει λάβει καμία ενημέρωση, και από όσα γνωρίζει καμία τέτοια δράση δεν έχει υλοποιηθεί.
Σε συνεργασία με την οργάνωση Youth in the Loop, το ίδιο το Δίκτυο διοργάνωσε τη δική του εθνική διαβούλευση, «Ακούστε μας πρώτα. Ο ψηφιακός μας κόσμος», με τα ευρήματα να αναμένονται σύντομα σε policy brief προς τους αρμόδιους φορείς. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αναφέρει ο οργανισμός, η Ειδική Επιτροπή είχε, έστω περιορισμένη, εκπροσώπηση παιδιών και νέων, ενώ τον Απρίλιο του 2026 η Πλατφόρμα Συμμετοχής Παιδιών της ΕΕ διεξήγαγε έρευνα με 4.786 παιδιά και εφήβους 12-17 ετών από τα 27 κράτη-μέλη σχετικά με την ψηφιακή δικαιοσύνη.
Το KIDS Act επιχειρεί να λύσει δύο διαφορετικά προβλήματα ταυτόχρονα. Να περιορίσει την πρόσβαση των μικρότερων παιδιών σε υπηρεσίες που θεωρούνται υψηλού κινδύνου και να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι υπηρεσίες σχεδιάζονται για τους ανηλίκους.
Το αν το δεύτερο θα είναι αρκετό χωρίς το πρώτο, ή αν το πρώτο θα δημιουργήσει νέα προβλήματα ιδιωτικότητας και πρόσβασης, είναι το σημείο στο οποίο συγκρούονται σήμερα οι διαφορετικές προσεγγίσεις. Η Επιτροπή λέει ότι οι πλατφόρμες πρέπει να αποδείξουν πως είναι ασφαλείς. Οι επικριτές απαντούν ότι η προστασία δεν πρέπει να εξαρτάται από το αν ένας χρήστης είναι 13, 15 ή 18 ετών, αλλά από το αν η ίδια η υπηρεσία είναι σχεδιασμένη με τρόπο που περιορίζει την εκμετάλλευση της προσοχής, την ανεπιθύμητη επαφή και άλλους κινδύνους.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
