Κάποιοι θα έχουν ακούσει τι είναι το infinite scrolling, κάποιοι μπορεί να μην είναι σίγουροι· πάντως, αν έχετε πει «θα αφιερώσω ένα μισάωρο στο Instagram», το οποίο κατέληξε σε δίωρο, τότε το έχετε βιώσει.
Το «ατέλειωτο σκρολάρισμα» είναι όταν σε μια ιστοσελίδα ή εφαρμογή, νέο περιεχόμενο προστίθεται συνεχώς στο κάτω μέρος, καθώς ο χρήστης σκρολάρει προς τα κάτω, δίνοντας την αίσθηση ότι μπορεί να συνεχίσει επ’ άπειρον – χαρακτηριστικό που συναντά κανείς κυρίως στο Instagram και στο TikTok.
Ο όρος είναι πιο επίκαιρος από ποτέ, ειδικά ενόψει της δίκης κατά της Meta, όπου 29 πολιτείες των ΗΠΑ απαιτούν την κατάργηση του infinite scrolling, της προβολής των like και των φίλτρων ομορφιάς, καθώς εθίζουν και βλάπτουν τους έφηβους χρήστες.
Πότε, όμως, ξεκίνησε το infinite scrolling; Ποιος είναι ο πραγματικός αντίκτυπός του στην υγεία μας; Και πώς διαγράφεται το μέλλον του;
Ας πάμε πίσω στο μακρινό 2006, όταν τα όρια μιας ιστοσελίδας καθορίζονταν από τεχνικούς περιορισμούς. Οι αργές συνδέσεις επέβαλλαν αυστηρά όρια στο μέγεθος του περιεχομένου – πολλές σελίδες, με εξαίρεση το Gmail, επέτρεπαν μόλις γύρω στα 500 KB – οι οθόνες της εποχής επέβαλλαν σταθερό πλάτος σχεδιασμού (περίπου 800-1024 pixels), ενώ ο Internet Explorer 6 περιόριζε, μεταξύ άλλων, τις γραμματοσειρές.
«Ήμουν τυφλός. Δεν μπορούσα να δω ότι, παρά τους καλούς μου σκοπούς, στον κόσμο της τεχνολογίας τα κίνητρα υπερνικούν τις προθέσεις».
Επιπλέον, στις ιστοσελίδες της εποχής κυριαρχούσε η σελιδοποίηση: όταν ο όγκος των δεδομένων ήταν τόσο μεγάλος, που αυτά χωρίζονταν σε αριθμημένες σελίδες, ώστε να μην χρειάζεται να φορτώνουν όλα μαζί ταυτόχρονα.
Αν δεν έχετε δει τη σελιδοποίηση σε κάποιο e-shop, σίγουρα θα την έχετε συναντήσει στο κάτω μέρος της αναζήτησης του Google, όπου κάθε σελίδα προσθέτει και ένα «o» στο λογότυπο. Με τη σύνοψη του Gemini, βέβαια, αμφιβάλλω αν κάνει κανείς τον κόπο να δει την πρώτη σελίδα, πόσο μάλλον να κλικάρει στη σελίδα 2.
Ως απάντηση στη σελιδοποίηση, ο επιχειρηματίας και προγραμματιστής Aza Raskin είχε μια ιδέα: να αντικαταστήσει τα κλικ από σελίδα σε σελίδα με μια συνεχόμενη, ομαλή ροή, δημιουργώντας, έτσι, το infinite scrolling. Βέβαια, όπως δηλώνει ο ίδιος, τότε ήταν «τυφλός»: «Δεν μπορούσα να δω ότι, παρά τους καλούς μου σκοπούς, στον κόσμο της τεχνολογίας τα κίνητρα υπερνικούν τις προθέσεις», ανέφερε σε συνέντευξή του στο NPR.
Ο ίδιος προσπάθησε στη συνέχεια να διορθώσει το «λάθος» του, ιδρύοντας το 2018 τη μη κερδοσκοπική οργάνωση Center for Humane Technology, με σκοπό την προώθηση μιας τεχνολογίας που δεν κατακερματίζει την ανθρωπότητα, αλλά τη βοηθά. Σκεφτείτε τον CEO της ExxonMobil να ιδρύει εταιρεία που φυτεύει δέντρα για να απορροφήσει το περίσσιο διοξείδιο του άνθρακα.
Ας μην τον αδικήσουμε, όμως, τελείως. Στην πρόσφατη δίκη κατά της Meta στο Νέο Μεξικό για τον αρνητικό αντίκτυπο των πλατφορμών της στην ψυχική υγεία των παιδιών, ο Raskin κατέθεσε εναντίον της εταιρείας. Ο ίδιος μοιράστηκε τη δική του εμπειρία: το ότι εξαφανιζόταν στο μπάνιο στη μέση του φαγητού για να σκρολάρει ή ότι έπρεπε να φτιάξει ολόκληρο λογισμικό για να περιορίσει τον εθισμό του. Κυρίως, όμως, τόνισε ότι το Instagram και το Facebook έχουν εκμεταλλευτεί την ανθρώπινη ψυχολογία για να κρατούν τους χρήστες εγκλωβισμένους στις πλατφόρμες τους.
Ωστόσο, ο Raskin δεν είναι ο μόνος που θεωρείται δημιουργός του infinite scrolling. Ο Hugh E. Williams, ο Nick Craswell και η Julie Farago ήταν προγραμματιστές στη Microsoft. Το 2005 έφτιαξαν το infinite scroll για την αναζήτηση εικόνων στο MSN, αντί οι εικόνες να χωρίζονται σε σελίδες, και η Microsoft πατεντάρισε την τεχνολογία περίπου έναν χρόνο αργότερα.
Βέβαια, σε αυτό το debate – που θυμίζει την διαμάχη των Watson και Crick με τη Rosalind Franklin για την ανακάλυψη του DNA – το ποιος ήταν ο πρωτεργάτης του infinite scrolling δεν έχει και τόση σημασία. Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει σήμερα.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί με μυστήριους τρόπους. Το σίγουρο είναι ότι θέλει να έχει τον έλεγχο. Γι’ αυτό και πολλές φορές σκεφτόμαστε σε «κουτάκια» ή σε μονάδες – πρόκειται για έναν μηχανισμό επιβίωσης.
Για παράδειγμα, θεωρούμε ότι πρέπει να φάμε όλη τη μερίδα που μας σερβίρεται ή ότι πρέπει να δούμε ολόκληρο το επεισόδιο μιας σειράς αντί να το αφήσουμε στη μέση. Είχα μια συμφοιτήτρια που κυριολεκτικά χώριζε την ύλη του βιβλίου με τσιγάρα, ώστε να νιώθει ότι «αξίζει» το διάλειμμα μετά την ολοκλήρωση κάθε κεφαλαίου.
Τα social media είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε η ευαισθησία των υποδοχέων ντοπαμίνης να μειώνεται, με αποτέλεσμα να αναζητούμε ακόμα περισσότερο και ακόμα πιο ακραίο περιεχόμενο.
Υπάρχει επιστημονικός όρος για αυτό και λέγεται «unit bias». Είναι η τάση των ανθρώπων να υποθέτουν ότι μια μεμονωμένη, προκαθορισμένη μερίδα ή ποσότητα αποτελεί το ιδανικό μέτρο για κατανάλωση, ανεξάρτητα από το πραγματικό της μέγεθος.
Στο infinite scrolling δεν υπάρχουν φυσικά σημεία διακοπής. Αυτό παγιδεύει τον εγκέφαλο σε μια συνεχή κατανάλωση, οδηγώντας τον σε διάσπαση προσοχής και σε μια διαρκή αναζήτηση ντοπαμίνης. Εδώ συναντάμε και τον συγγενικό όρο «doomscrolling»: κάντε εικόνα έναν έφηβο να σαπίζει στο κρεβάτι σκρολάροντας για ώρες, να νιώθει μια απελπισία που το κάνει αυτό αλλά ταυτόχρονα να μην έχει τη δύναμη να σταματήσει και να σηκωθεί.
Σε προηγούμενη κουβέντα μας για τον εθισμό των νέων στις κινητές συσκευές και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής Νέστορας Τζαλίδης εξήγησε πώς το σκρολάρισμα επιδρά στη νευροφυσιολογία μας: τα social media είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε η ευαισθησία των υποδοχέων ντοπαμίνης να μειώνεται, με αποτέλεσμα να αναζητούμε ακόμα περισσότερο και ακόμα πιο ακραίο περιεχόμενο. Πρόκειται για τον ίδιο μηχανισμό στον οποίο βασίζεται και ο εθισμός στα ναρκωτικά.
«Το κινητό μας χρησιμοποιεί, μας κλέβει τον χρόνο και δεν το λέω σαν υστερία του συστήματός μας . Πρόκειται για ένα βαθιά κοινωνικό φαινόμενο. Το να πάρουμε τον έλεγχο στα χέρια μας και να κάνουμε σοφή χρήση είναι θέμα ρύθμισης, πλαισίωσης και, κυρίως, παιδείας», τονίζει.
Η δίκη που θα κατακλύσει τα feeds και τις ειδήσεις το επόμενο διάστημα είναι ιστορική, και μένει να δούμε τι αποφάσεις θα ληφθούν. Ωστόσο, η ακαριαία κατάργηση του infinite scrolling ή της αυτόματης αναπαραγωγής βίντεο δεν είναι και πολύ ψηλά στα στοιχήματα.
Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο και ειδικό στα social media, Max Willens, αν το scroll καταργηθεί, οι μεγάλες πλατφόρμες θα κληθούν να αλλάξουν ριζικά το μοντέλο τους. Το TikTok θα γίνει πιο εμπορικό, προωθώντας ενδεχομένως το TikTok Shop, το Instagram μπορεί να εστιάσει στα ατομικά μηνύματα, ενώ το Facebook – που προσπαθεί να γίνει ξανά κουλ – ίσως δώσει μεγαλύτερη έμφαση στις Ομάδες και στο Marketplace.
Το πιο πιθανό σενάριο είναι η Meta απλώς να «στριμώξει» το περιεχόμενο πολλών swipes σε μεγαλύτερης διάρκειας βίντεο, παραμένοντας τυπικά εντός των κανονισμών των ΗΠΑ και της ΕΕ, αλλά διατηρώντας αμείωτο το engagement των χρηστών.
Μέχρι τότε, το αν θα βάλουμε την τελεία στο δικό μας ατέρμονο scroll δεν εξαρτάται από τις αποφάσεις κάποιου αμερικανικού δικαστηρίου, αλλά από το πόσο έτοιμοι είμαστε να σηκώσουμε το βλέμμα από την οθόνη.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
