Το παγκόσμιο διαδίκτυο βιώνει μια μετατόπιση, καθώς η μία χώρα μετά την άλλη ανακοινώνει περιορισμούς στην πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η Μεγάλη Βρετανία ανακοίνωσε, σήμερα, το δικό της μπλόκο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για εφήβους κάτω των 16 ετών.
Η κίνηση αυτή έρχεται λίγο καιρό μετά τις ανακοινώσεις στην Ελλάδα, η οποία προγραμματίζει να απαγορεύσει την πρόσβαση στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Η απαγόρευση περιλαμβάνει τα βαριά χαρτιά της ψηφιακής καθημερινότητας: Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook και X. Εκτός κάδρου μένουν οι υπηρεσίες κρυπτογραφημένης προσωπικής αλληλογραφίας, όπως το WhatsApp και το Signal, καθώς η κυβέρνηση αναγνωρίζει την ανάγκη των εφήβων να επικοινωνούν με την οικογένεια και τους φίλους τους.
Η βρετανική κυβέρνηση κάνει λόγο για μια αποφασιστική παρέμβαση που στοχεύει «να επιστρέψει στα παιδιά την παιδική τους ηλικία».
Το ερώτημα είναι πλέον αν το κράτος μπορεί πράγματι να σταματήσει τις αρνητικές συνέπειες της ψηφιακής ζωής, αν θα προκύψουν παράπλευρες απώλειες και αν υπάρχουν καλύτεροι τρόποι περιορισμού.
Το σχέδιο Starmer
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Keir Starmer ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνησή του δεν πρόκειται να κάνει συμβιβασμούς σε ό,τι έχει να κάνει με την «ασφάλεια και την ευτυχία των παιδιών». Η σχετική νομοθεσία αναμένεται να ψηφιστεί πριν από τα Χριστούγεννα, με ορίζοντα εφαρμογής την άνοιξη του 2027.
Το βρετανικό πλάνο βασίζεται στην αυστραλιανή νομοθεσία, αλλά φιλοδοξεί να πάει ένα βήμα παραπέρα. Η απαγόρευση περιλαμβάνει τα βαριά χαρτιά της ψηφιακής καθημερινότητας: Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook και X. Εκτός κάδρου μένουν οι υπηρεσίες κρυπτογραφημένης προσωπικής αλληλογραφίας, όπως το WhatsApp και το Signal, καθώς η κυβέρνηση αναγνωρίζει την ανάγκη των εφήβων να επικοινωνούν με την οικογένεια και τους φίλους τους.
Ωστόσο, το Λονδίνο εισάγει επιπλέον αποκλεισμούς σε συγκεκριμένες ψηφιακές λειτουργίες. Στο στόχαστρο μπαίνουν το live streaming, αλλά και η επικοινωνία των παιδιών με αγνώστους. Όταν η νομοθεσία αναφέρεται στην «επικοινωνία με αγνώστους», όπως ξεκαθαρίζεται, εννοεί τις τεχνικές μεθόδους που επιτρέπουν σε μη εξακριβωμένους χρήστες να προσεγγίζουν και να συνομιλούν με ανήλικους.
«Αυτό επηρεάζει άμεσα και τις πλατφόρμες gaming, χωρίς όμως να στερεί από τα παιδιά τη δυνατότητα να συμμετέχουν κανονικά σε online παιχνίδια», αναφέρει σχετική ανακοίνωση. Υπενθυμίζεται πως άλλες χώρες, όπως η Ελλάδα, δεν συμπεριλαμβάνουν τις πλατφόρμες gaming, αν και υπάρχουν σχέδια για μελλοντική εξέταση.
Παράλληλα, στη Βρετανία εξετάζονται μέτρα για νυχτερινή απαγόρευση χρήσης στις πλατφόρμες, καθώς και υποχρεωτικά, προγραμματισμένα διαλείμματα από το infinite scrolling για τους κάτω των 18 ετών. Ταυτόχρονα, θα μπει όριο 18+ σε AI chatbots που είναι σχεδιασμένα να προσομοιώνουν ρομαντικές ή σεξουαλικές σχέσεις και roleplay.
«Τα social media είναι σχεδιασμένα να είναι εθιστικά», τόνισε ο Starmer.
Εκπαιδευτικοί στη Βρετανία, μετέδωσαν τοπικά ΜΜΕ, δηλώνουν ανακουφισμένοι. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν Βρετανοί συνδικαλιστές, τα προβλήματα του ψηφιακού κόσμου έχουν πλέον περάσει στην καθημερινότητα των μαθητών στα σχολεία.
Πάντως, η εμπειρία από την Αυστραλία δείχνει ότι η θεωρία απέχει από την πράξη. Έξι μήνες μετά το δικό της ban, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα παιδιά βρίσκουν τρόπους (μέσω VPN ή ψεύτικων προφίλ) να παραμένουν ενεργά, με το 70% των γονέων να παραδέχεται σε πρόσφατη έρευνα ότι οι έφηβοι παρακάμπτουν τα μέτρα.
Εκτός από την Αυστραλία και την Ελλάδα, κυβερνήσεις σε Γαλλία, Δανία, Νορβηγία και Καναδά, μεταξύ άλλων, έχουν ξεκινήσει αντίστοιχες διαδικασίες για την απαγόρευση των social media σε ανήλικους. Παράλληλα, επόμενες στη σειρά φαίνεται πως θα είναι η Ισπανία και η Πορτογαλία.
Το αντεπιχείρημα της Silicon Valley
Οι τεχνολογικοί κολοσσοί (Meta, TikTok, Snapchat, YouTube) έχουν ήδη αρχίσει να προβάλλουν τα δικά τους επιχειρήματα. «Η καθολική απαγόρευση θα απομονώσει τους εφήβους και θα τους σπρώξει σε μη ελεγχόμενες εναλλακτικές, μακριά από τα ενσωματωμένα φίλτρα προστασίας και τους γονικούς ελέγχους μας», ανέφερε εκπρόσωπος της Meta. Σε ρεπορτάζ του WIRED Greece, ειδικοί εξέφραζαν αυτόν τον προβληματισμό, μιλώντας για τον επικείμενο αποκλεισμό στην Ελλάδα.
Η Meta προτείνει μια εναλλακτική λύση: η επαλήθευση της ηλικίας να γίνεται κεντρικά, σε επίπεδο λειτουργικού συστήματος του ίδιου του smartphone ώστε ο χρήστης να μην χρειάζεται να στέλνει την ταυτότητά του «σε δεκάδες διαφορετικές εφαρμογές».
Ένας εκπρόσωπος του YouTube δήλωσε ότι η πλατφόρμα αποτελεί «ζωτικής σημασίας υλικό» για τους νέους και ότι μια γενική απαγόρευση θα απομάκρυνε τα παιδιά από αυτές τις «επιμελημένες, εποπτευόμενες και ωφέλιμες εμπειρίες» και θα τα οδηγούσε σε λιγότερο ασφαλείς υπηρεσίες.
Το ίδιο υποστηρίζει και το Snapchat, μια υπηρεσία ανταλλαγής μηνυμάτων που επιτρέπει στους χρήστες να δημοσιεύουν φωτογραφίες που εξαφανίζονται με τη μορφή «ιστοριών» στο διαδίκτυο. Αναφέρει ότι το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου που αφιερώνεται στο Snapchat αφορά «ιδιωτική ανταλλαγή μηνυμάτων» μεταξύ φίλων και συγγενών και ότι μια πλήρης απαγόρευση δεν καθιστά απαραίτητα τους εφήβους πιο ασφαλείς.
Πώς θα γίνεται ο έλεγχος
Οι μέθοδοι που εξετάζονται από τις ρυθμιστικές αρχές προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική επιβεβαίωση ηλικίας περιλαμβάνουν τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης που εκτιμά την ηλικία μέσω μιας γρήγορης selfie, χωρίς να αποθηκεύει προσωπικά δεδομένα, διασταύρωση στοιχείων μέσω επίσημων πηγών, όπως τραπεζικοί λογαριασμοί για εφήβους, ή προσωρινές άδειες οδήγησης. Αναμένονται περισσότερες ανακοινώσεις μέσα στους επόμενους μήνες.
Το αν ο «ψηφιακός τοίχος» θα κρατήσει πράγματι τους εφήβους έξω από την κοινωνικοποίηση ονλάιν ή αν θα τους στείλει σε εργαλεία παράκαμψης δικτύων θα κριθεί στις τεχνικές λεπτομέρειες των συστημάτων που θα δούμε να εφαρμόζονται.
