Ο 24χρονος Βασίλης περνά την ημέρα του καταναλώνοντας για ώρες μαύρο χιούμορ και σάτιρα πολιτικών προσώπων στο Instagram. «Σε μια άκυρη εικόνα ενός φρούτου με ένα πρόσωπο κολλημένο πάνω του και μουσική ασανσέρ ή απλά δυνατές φωνές από πίσω, θα γελάσω», εξηγεί στο WIRED Greece. «Είναι κάτι βλακώδες, σύντομο και φαίνεται ότι δεν έχει προσπαθήσει κανείς για να το φτιάξει».
Δεν είναι ο μόνος. Αν έχεις δει στο feed σου τον Epstein σε ένα Indiana Jones edit ή παιδάκια δημοτικού να ανεβοκατεβάζουν μανιωδώς τις παλάμες τους ουρλιάζοντας «6-7», τότε έχεις ήδη εκτεθεί σε αυτό που το διαδίκτυο αποκαλεί brain rot περιεχόμενο.
Όσο πιο πολύ “παίρνεις την δόση σου”, η ντοπαμίνη εκκρίνεται όλο και λιγότερο. Άρα, δεν σου αρκεί πια να βλέπεις μισή ώρα Tik Tok τη μέρα, και ούτε το περιεχόμενο αρκεί. Θες όλο και κάτι πιο ακραίο. Στο τέλος είσαι εθισμένος.
Ο όρος στα ελληνικά σημαίνει «σήψη του εγκεφάλου», Ανακηρύχθηκε «Oxford Word of the Year» για το 2024 και περιγράφει, με σχεδόν υπερβολικό αλλά εύστοχο τρόπο, την πνευματική κόπωση που συνδέεται με την υπερέκθεση σε χαμηλής ποιότητας, γρήγορο και αποσπασματικό περιεχόμενο. Με απλά λόγια: ένα είδος ψηφιακής υπερφόρτωσης που αφήνει πίσω του λιγότερη συγκέντρωση, λιγότερη υπομονή και, συχνά, ένα αίσθημα κενού.
Πότε ξεκίνησε, όμως, το brain rot; Πώς το internet χιούμορ έγινε κάτι περισσότερο από απλή ανοησία και άρχισε να κατακλύζει τα feeds και τους αλγορίθμους; Τι λένε οι ειδικοί για τον αντίκτυπό του στην ψυχική μας υγεία, και πώς διαμορφώνεται ένα μέλλον όπου η νέα γενιά ενδέχεται να ανταλλάσσει φράσεις όπως «fanum tax» και «aura farming» στην καθημερινή ζωή;
Από τα «troll face» στο «sigma»
Πριν το brain rot αποκτήσει όνομα, το internet ήταν ήδη γεμάτο από ανούσιο περιεχόμενο. Σχεδόν όλοι θυμούνται τα παλιά memes του 9GAG, όταν αυτό ήταν απλά ιστοσελίδα, οπως το επικό «one cannot simply go to Mordor» του Sean Bean και τις ατέρμονες λούπες με τη φτερωτή γάτα, Nyan cat.
Αυτό που διαφοροποιεί το σημερινό brain rot από τα memes της προηγούμενης δεκαετίας είναι η ένταση και η ταχύτητά του. Το περιεχόμενο ανανεώνεται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς, συχνά προκαλεί αισθητηριακή υπερφόρτωση και είναι βαθιά αυτοαναφορικό. Δεν υπάρχει απαραίτητα «αστείο», το ίδιο το περιεχόμενο είναι το αστείο, σχεδιασμένο για να καταναλώνεται γρήγορα και σε μεγάλες ποσότητες.
Για τον Πέτρο Γαλάνη, Επίκουρο Καθηγητή του τμήματος νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ, τα social media σήμερα λειτουργούν με μηχανισμούς που θυμίζουν ναρκωτικά. «Όταν βλέπεις ένα βιντεάκι, εκκρίνεται ντοπαμίνη στον εγκέφαλο, η οποία προσφέρει χαρά και επιβράβευση», εξηγεί στο WIRED Greece. «Όσο πιο πολύ “παίρνεις την δόση σου”, η ντοπαμίνη εκκρίνεται όλο και λιγότερο. Άρα, δεν σου αρκεί πια να βλέπεις μισή ώρα Tik Tok τη μέρα, και ούτε το περιεχόμενο αρκεί. Θες όλο και κάτι πιο ακραίο. Στο τέλος είσαι εθισμένος».
Έχετε σίγουρα ακούσει το περιβόητο “6-7”, που ψάχνουν όλοι να βρουν τι σημαίνει. Ούτε καν τα παιδιά καταλαβαίνουν, απλά μιλάνε τη δική τους γλώσσα.
Η μετάβαση των memes από το διαδίκτυο στην καθημερινότητα επιταχύνθηκε γύρω στο 2017 και συνδέεται στενά με το gaming. Το Fortnite: Battle Royale έγινε το αποκούμπι κάθε παιδιού και εφήβου, με εκατομμύρια να συνδέονται καθημερινά σε μια εικονική αρένα για να παλέψουν. Τα παιδιά άρχισαν να κολλάνε, όμως σε αντίθεση με άλλα βιντεοπαιχνίδια η επιρροή του δεν έμεινε εντός της οθόνης: οι χορευτικές κινήσεις των avatar έγιναν viral στα social media. Σιγά σιγά, δεν υπήρχε άνθρωπος που να μην ήξερε να τις χορεύει, με δεκάδες χιλιάδες youtubers να δείχνουν πώς χορεύεις σωστά το «flossing».
Τρια χρόνια αργότερα, το online παιχνίδι, Among Us, έγινε παγκόσμιο φαινόμενο. Σκοπός του παιχνιδιού ήταν τα μέλη του πληρώματος ενός διαστημόπλοιου να ολοκληρώσουν διάφορες αποστολές. Ταυτόχρονα, τρεις κρυφοί σαμποτέρ (imposters) προσπαθούσαν να τους υπονομεύσουν. Μέσα από streams στο Twitch, το παιχνίδι πέρασε γρήγορα στη γλώσσα της καθημερινότητας εκατομμυρίων, εισάγοντας όρους όπως το «sus» (ύποπτος), που υιοθετήθηκαν σχεδόν αυτούσια από τα παιδιά.
«Το λεξιλόγιο των μικρών παιδιών συνεχώς μειώνεται. Μιλούν με 300 λέξεις και με 100 emoji», σχολιάζει ο κ. Γαλάνης. «Ακριβώς επειδή είναι παιδιά και θέλουν ταχύτητα και ευκολία. Έχετε σίγουρα ακούσει το περιβόητο “6-7”, που ψάχνουν όλοι να βρουν τι σημαίνει. Ούτε καν τα παιδιά καταλαβαίνουν, απλά μιλάνε τη δική τους γλώσσα».
«Παιδί μου, θα σε φάει αυτό το κινητό»
Με την εκτόξευση του Tik Tok, τα brain rot memes έγιναν o κανόνας, με τους δημιουργούς του να αποκτούν παγκόσμιες διαστάσεις. O Τούρκος, Yasin Tengez, o οποίος έτρωγε γύρο και έκανε τον χορό της κοιλιάς στους στίχους «Skibidi Dom Dom Yes Yes», έδωσε ζωή στο skibidi toilet meme, το οποίο απεικόνιζε ένα cartoon κεφάλι να βγαίνει από μια τουαλέτα. Δεν άργησε να εμπλουτιστεί και το λεξιλόγιο της Gen A με λέξεις όπως «rizz» (κάνω καμάκι), «gyatt» (οπίσθια), και «sigma» (υπεροχή μισογυνηδων ανδρών), μεταξύ άλλων.
Στις αρχές του 2025, το Italian brain rot έσπασε το Internet. Έτσι, γεννήθηκαν εικόνες φτιαγμένες με ΑΙ, απεικονίζοντας εντελώς σουρεάλ, ζωικά υβρίδια, με παράξενα ονόματα και αλλοπρόσαλλη ηχητική επένδυση. Το Bombardino Crocodilo, μια μίξη κροκόδειλος-F16, είναι ένας από τους πρωταγωνιστές του φαινομένου αυτού, αντίστοιχο του οποίου υπάρχει και στην Ελλάδα.
Στις μικρότερες ηλικίες, ο αντίκτυπος τέτοιου περιεχομένου έχει αποδειχθεί καταστροφικός. Σύμφωνα με έρευνες, το σκρολάρισμα φαίνεται να μειώνει τη φαιά ουσία, την περιοχή του εγκεφάλου που συγκεντρώνονται οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι αναμνήσεις μας.
Από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο τα παιδιά στην Ευρώπη, την Αμερική και μέρη της Ασίας, ξεπερνούσαν τους γονείς τους σε τεστ γνωστικών δεξιοτήτων, λόγω των καλύτερων συνθηκών ζωής, γνωστό και ως «έφε Φλιν». Τα τελευταία χρόνια αυτή η τάση έχει αντιστραφεί, σε χώρες όπως η Δανία, η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, κυρίως λόγω των social media.
«Οι σκανδιναβικές χώρες, που ήταν οι πρώτες που υιοθέτησαν τα ταμπλετ από το δημοτικό, είδαν ότι μετά την πενταετία όλες οι γνωστικές δεξιότητες των παιδιών χειροτέρεψαν και επανέφεραν το βιβλίο. Εμείς τώρα είμαστε στο ακριβώς αντίθετο στάδιο», είπε ο κ. Γαλάνης, αναφερόμενος στο ελληνικό πλαίσιο και στην ανάγκη ψηφιακής παιδείας, πρωτίστως στο σπίτι και μετά στο σχολείο.
Ωστόσο, τα παιδιά, εκτός από ευάλωτα, είναι και διαχρονικά καλοί καταναλωτές. Σε έναν κόσμο που ο Luigi Mangione γίνεται T-shirt και τα Labubu καταλήγουν στις χωματερές μετά από 4 μήνες κυκλοφορίας, έτσι και κάθε ελαφρώς σημαντικό meme κατακλύζει τις αγορές.
Στην Ευρώπη υπερισχύει το «όποιος προλάβει πρώτος». Δεν χρειάζεται να είσαι ο δημιουργός του meme για να υποβάλλεις αίτηση πνευματικών δικαιωμάτων στο Γραφείο της ΕΕ. Έτσι, στα Public πια μπορείς βρεις συλλεκτικές κάρτες, μπρελοκ, και αυτοκόλλητα brain rot, καθώς και ολόκληρη κατηγορία με προϊόντα skibidi toilet στον Μουστάκα. Και σίγουρα θα είδατε, φέτος την Ανάσταση τη πασχαλινη λαμπάδα, Tralalero Tralala, την οποία κοσμεί ο ομώνυμος καρχαρίας με τα μπλε του αθλητικά παπούτσια.
Epstein, Charlie Kirk και Κυριάκος Μητσοτάκης
Σε έρευνα του κ. Γαλάνη που μέτρησε την κόπωση που βιώνουν οι χρήστες στα social media, το 62% φαίνεται να χάνουν τον ύπνο τους, τη συγκέντρωσή τους και στο τέλος να νιώθουν απογοητευμένοι που ξόδεψαν τόση ώρα σκρολάροντας, αντί να κάνουν τις δουλειές τους.
Ο Βασίλης παραδέχεται ότι έχει βιώσει burnout στα social media. «Πολλές φορές πέφτω πάνω σε αληθοφανές περιεχόμενο, που είναι ψευδές – ας πούμε ότι οι Ιρανοί, έχουν ρίξει ένα Αμερικανικό αεροπλάνο», περιγράφει. «Ο περισσότερος κόσμος δεν πρόκειται να κάτσει να το επαληθεύσει. Τέτοιο περιεχόμενο με κάνει να μη θέλω να παρακολουθώ τις εξελίξεις στα social media, μέχρι να με ξαναπιάσει η περιέργεια και μετά να ξαναπάθω burnout. Είναι ένας αέναος κύκλος».
Με το AI, ο κύκλος επιδεινώνεται. Με τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης δημιουργείται πολύ γρήγορα, πιο ακραίο, πιο σκανδαλώδες και πιο εθιστικό περιεχόμενο, όπως, ας πούμε το edit με τον Charlie Kirk, τον Diddy και τον Jeffrey Epstein να διαπληκτίζονται με τον Obama και τον Joe Biden, σε στυλ Fast and Furious.
Τέτοιο περιεχόμενο έχει φτάσει και στην Ελλάδα. Σε βιντεάκι αφιερωμένο στα «Mitsotakis Games», απεικονίζεται μια ρημαγμένη Ελλάδα, όπου η Σεμερτζίδου, ο Light και η Ιωάννα Τούνη καλούνται να παλέψουν για την επιβίωσή τους, όσο ο Κυριάκος επιβλέπει. Συχνά, βασικά συστατικά για ένα καλό brain rot φαίνεται να είναι είτε η πολιτική και η επικαιρότητα, είτε το παράλογο, είτε ένας καλός συνδυασμός των δύο.
«Το brain rot, για μένα, δεν είναι η εξέλιξη του χιούμορ, αλλά μια κοινή ψηφιακή ψύχωση που απευθύνεται σε χρήστες που κρύβονται πίσω από μια οθόνη και έχουν τον δικό τους αλγόριθμο, που ανακυκλώνει παρόμοιο περιεχόμενο», εξηγεί ο Βασίλης.
Όταν όλα θα μπορούν να συμβούν στις οθόνες μας, τίποτα δεν θα είναι βαρετό, αλλά τίποτα δεν θα είναι και ξεχωριστό. Το θέμα είναι αν θα αντέξουμε την ταχύτητα με την οποία η πραγματικότητά μας θα μετατρέπεται σε μια ακατάληπτη, αλγοριθμική παραίσθηση, οδηγώντας τελικά σε εγκεφαλική σήψη.
