Η Φινλανδία θέλει πολίτες που καταλαβαίνουν το AI, σε κάθε ηλικία

Τον Ιανουάριο 2026 ο ΟΟΣΑ δημοσίευσε το πρώτο προσχέδιο του πλαισίου Media and Artificial Intelligence Literacy (MAIL), του νέου πεδίου που θα ενταχθεί στο PISA 2029, εισάγοντας ένα νέο πεδίο αξιολόγησης που συνδέει την Παιδεία στα Μέσα (media literacy) με τον Γραμματισμό στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI literacy). Η νέα προσέγγιση αναγνωρίζει ότι η ΤΝ δεν είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο· αποτελεί μέρος του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο οι πολίτες ενημερώνονται, μαθαίνουν, επικοινωνούν και αντιλαμβάνονται τον κόσμο.

Το MAIL οργανώνεται γύρω από πέντε διαστάσεις: πρόσβαση και χρήση, ανάλυση και αξιολόγηση, συμμετοχή και συνεργασία, δημιουργία/κατανάλωση περιεχομένου, καθώς και ηθικό και υπεύθυνο αναστοχασμό και δράση. Η αξιολόγηση θα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ψηφιακού περιεχομένου, όπως ειδήσεις, αναρτήσεις, podcasts έως περιεχόμενο που παράγεται από ΤΝ, και θα αξιοποιεί προσομοιωμένα περιβάλλοντα διαδικτύου, κοινωνικών δικτύων και εργαλείων ΤΝ. Στόχος είναι να εξεταστεί όχι μόνο τι γνωρίζουν οι μαθητές, αλλά και πώς αξιολογούν πληροφορίες και λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις στην πράξη.

Λίγους μήνες αργότερα, η Φινλανδία ανακοίνωσε νέα Εθνική Πολιτική Παιδείας στα Μέσα και την Πληροφορία (Media Literacy Education Policy 2026), επικαιροποιώντας και διευρύνοντας τις αντίστοιχες του 2013-16 και του 2019. Η νέα πολιτική αντιμετωπίζει την παιδεία στα μέσα ως βασική πολιτειακή δεξιότητα για όλους τους πολίτες, ανεξαρτήτως ηλικίας, συνδέοντάς την με τη δημοκρατία, την ευημερία, την κοινωνική συμμετοχή και την ανθεκτικότητα της κοινωνίας απέναντι σε κρίσεις και πληροφοριακές απειλές. Ακολουθεί τέσσερις βασικές παραδοχές:

1. Η ΠΜΠ θεωρείται βασική πολιτειακή δεξιότητα (civic competence). Δεν αφορά μόνο το σχολείο, αλλά όλους τους πολίτες, σε όλες τις ηλικίες και σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
2. Πληροφοριακό περιβάλλον, αλγόριθμοι και ΤΝ. Η πολιτική δεν περιορίζεται στην προστασία των χρηστών από κινδύνους, αλλά επιδιώκει να ενισχύσει την ικανότητά τους να κατανοούν τις τεχνολογίες, να συμμετέχουν ενεργά και να ενεργούν με κριτική σκέψη και υπευθυνότητα.
3. Η ΠΜΠ δεν ταυτίζεται με την ψηφιακή δεξιότητα. Περιλαμβάνει γνώσεις, δεξιότητες και κριτική κατανόηση ώστε κάποιος να μπορεί να παράγει, να χρησιμοποιεί και να αξιολογεί περιεχόμενο, κατανοώντας πώς λειτουργούν τα μέσα και οι τεχνολογίες 
4. Η ευθύνη για την εφαρμογή είναι συλλογική. Η πολιτική προβλέπει συνεργασία δημόσιου, ιδιωτικού και τρίτου τομέα, με τη συμμετοχή σχολείων, πανεπιστημίων, βιβλιοθηκών, πολιτιστικών οργανισμών, ΜΚΟ και άλλων φορέων. Η υλοποίηση δεν αντιμετωπίζεται ως αποκλειστική αρμοδιότητα της εκπαίδευσης, αλλά ως ευρύτερη κοινωνική υπόθεση.

Από τη διδασκαλία δεξιοτήτων στην κοινωνική ανθεκτικότητα

Η πολιτική περιλαμβάνει 21 μέτρα, οργανωμένα γύρω από τρεις στρατηγικούς στόχους: την ενίσχυση της ενεργού δράσης των πολιτών, την ανάπτυξη γνώσεων και δεξιοτήτων και τη βιωσιμότητα της παιδείας στα μέσα. Τα μέτρα καλύπτουν την ενίσχυση της ΠΜΠ σε τοπικό επίπεδο, στα σχολεία, στην ανώτατη εκπαίδευση και στη διά βίου μάθηση· την συνεχή επιμόρφωση εκπαιδευτικών και ενηλίκων· την κατανόηση των νέων τεχνολογιών και των κοινωνικών επιπτώσεών τους· την ηθική και ασφαλή χρήση των μέσων· την ενίσχυση της κοινωνικής εμπιστοσύνης και ανθεκτικότητας· καθώς και τον συντονισμό, τη χρηματοδότηση, τη διαφάνεια και την αξιολόγηση των δράσεων. Προβλέπεται επίσης η ενίσχυση της διεθνούς και σκανδιναβικής συνεργασίας.

Η σύνδεση των εξελίξεων αυτών είναι ουσιαστική. Το PISA 2029 επιχειρεί να αξιολογήσει κατά πόσο οι έφηβοι μπορούν να κινούνται κριτικά και υπεύθυνα σε ένα περιβάλλον που διαμεσολαβείται από τα μέσα και την ΤΝ· η Φινλανδία εντάσσει την ΠΜΠ σε μια ευρύτερη εθνική πολιτική που αφορά όχι μόνο την εκπαίδευση, αλλά και τη δημοκρατία, την ηθική δράση και την κοινωνική συμμετοχή.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς να διδάσκουμε στους μαθητές πώς να αναγνωρίζουν την παραπλάνηση ή να χρησιμοποιούν ένα ΜΓΜ. Είναι να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις ώστε οι πολίτες, σε κάθε ηλικία, να μπορούν να αξιολογούν την πληροφορία, να κατανοούν τις τεχνολογικές και κοινωνικές επιρροές, να συμμετέχουν ενεργά και να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις. Με άλλα λόγια, από την εκμάθηση μεμονωμένων δεξιοτήτων περνάμε σε ένα ευρύτερο οικοσύστημα κριτικής παιδείας και κοινωνικής ανθεκτικότητας.

Σημείωση: Το άρθρο βασίζεται στο πρώτο προσχέδιο του πλαισίου PISA 2029 MAIL, που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2026. Το πλαίσιο είναι προκαταρκτικό και ενδέχεται να αναθεωρηθεί πριν από την οριστική έκδοση.