«Δυστυχώς, το χρησιμοποιώ φουλ». Με αυτή την αφοπλιστική παραδοχή, ο 22χρονος Βασίλης, μουσικός και φοιτητής φυσικοθεραπείας, περιγράφει τη σχέση του με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η χρήση της λέξης «δυστυχώς» δεν είναι τυχαία. Εμπεριέχει την αμφισημία μιας γενιάς που μεγάλωσε με την τεχνολογία στις τσέπες της, αλλά ταυτόχρονα αναρωτιέται για το τίμημα της ευκολίας.
«Είναι λίγο τεμπέλικος ο τρόπος να βρεις την απάντηση», εξηγεί ο Βασίλης. «Από τη μία, δεν ζούμε στο 1990, που έπρεπε να ανοίξεις ένα τεράστιο βιβλίο για τα πάντα, αλλά, από την άλλη, σκέφτομαι… θα έπρεπε τελικά να είναι τόσο εύκολο;».
Το στοίχημα για τη «Γενιά του ΑΙ» δεν είναι να απορρίψει το εργαλείο, αλλά να μάθει να το χρησιμοποιεί χωρίς να επιτρέψει στον εαυτό της να γίνει το «εξάρτημα» μιας μηχανής.
Αυτό το ερώτημα δεν απασχολεί μόνο τον 22χρονο, αλλά αποτελεί κεντρικό σημείο μιας παγκόσμιας συζήτησης για τη γνωστική εξέλιξη του ανθρώπου στην εποχή των αλγορίθμων. «Δεν μου αρέσει για κάθε πρόβλημα να λέω “ας δούμε τι έχει να πει το ChatGPT”, λες και είναι κάποιου είδους αυθεντία», προσθέτει ο Βασίλης, θέτοντας το ζήτημα της εκχώρησης της κριτικής μας ικανότητας σε μια ψηφιακή οντότητα.
Πράγματι, πριν από μερικές δεκαετίες, ένα παιδί θα πήγαινε στους γονείς του ή σε μια εγκυκλοπαίδεια για να του λύσουν τις απορίες. Αργότερα, θα επισκεπτόταν το Google. Σήμερα, οι νέοι έχουν βρει έναν νέο ψηφιακό «μέντορα» για τα ζητήματα της καθημερινότητας: την τεχνητή νοημοσύνη. Η Ελλάδα, μάλιστα, κατέχει την πρωτιά στη χρήση ΑΙ από νέους.
Η Ελλάδα στην πρωτοπορία της αφομοίωσης ΑΙ από τους νέους
Ενώ συχνά η Ελλάδα παρουσιάζεται ως ουραγός στην υιοθέτηση της τεχνολογίας, τα τελευταία στοιχεία της Eurostat ανατρέπουν αυτή την εικόνα. Η χώρα αναδεικνύεται «πρωταθλήτρια» στην Ευρώπη στην ενσωμάτωση του ΑΙ σε ηλικίες 16-24 ετών, καταγράφοντας το εντυπωσιακό ποσοστό του 83,5%.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της διείσδυσης, σημειώνεται πως η Ελλάδα προσπερνά χώρες όπως η Εσθονία (82,8%) και η Τσεχία (78,5%). Στον αντίποδα, τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται στην Πολωνία (49,3%) και την Ιταλία (47,2%) -η τελευταία μάλιστα είχε προχωρήσει σε προσωρινή απαγόρευση του ChatGPT το 2023 λόγω ανησυχιών για τα προσωπικά δεδομένα.
Στην Ελλάδα, η χρήση της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI) από νέους ξεπερνά κατά πολύ τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 63,8%. Πιο συγκεκριμένα:
- 77,15% τη χρησιμοποιούν για ιδιωτικούς σκοπούς (έναντι 44,19% στην ΕΕ και 44,09% του γενικού πληθυσμού της Ελλάδας).
- 53,72% την αξιοποιούν στην εκπαίδευση (έναντι 39,27% στην ΕΕ).
- 8,62% τη χρησιμοποιούν για επαγγελματικούς λόγους (στις ηλικίες αυτές είναι ακόμα λίγοι όσοι έχουν ήδη μπει στην αγορά εργασίας).
Αυτή η τάση ακολουθεί και πρόσφατες κινήσεις της πολιτείας. Η Ελλάδα έχει επενδύσει στο ΑΙ, με τη δημιουργία υποδομών όπως ο υπερυπολογιστής «Δαίδαλος» και τα AI factories, ενώ η ανάπτυξη εγχώριων μοντέλων όπως το «Meltemi» και η εισαγωγή του ChatGPT στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση μέσω μνημονίου με την OpenAI (Σεπτέμβριος 2025), δείχνουν μια στροφή προς την ψηφιακή ενσωμάτωση.
***
Quiz
Πώς μπορείς να καταλάβεις ότι οι χρήστες σε bot-only social media, όπως το Aspect, δεν είναι αληθινοί;
➜ Η απουσία δικών τους αναρτήσεων.
➜ Τα bots κάνουν πολλά ορθογραφικά λάθη.
➜ Τα bots απαντούν μόνο με emojis.
Βρες την απάντηση εδώ ή στο τέλος του κειμένου.
***
Από το βιβλίο στο chatbot: Ο νέος ψηφιακός μέντορας
Για τον Βασίλη και πολλούς άλλους νέους στην Ελλάδα, το AI λειτουργεί ως ένας εξελιγμένος αντικαταστάτης της μηχανής αναζήτησης. Το χρησιμοποιεί κυρίως για ζητήματα όπως η σύνδεση μιας ρομποτικής σκούπας ή η εύρεση πληροφοριών για μια τεχνική φυσικοθεραπείας στην πρακτική του, αποφεύγοντας την πολύωρη μελέτη βιβλιογραφίας.
«Το εμπιστεύομαι κυρίως σε πράγματα που είναι αρχειοθετημένα, όπως ιστορικά γεγονότα ή οδηγίες χρήσης. Σε τεχνικά θέματα νιώθω πως είναι πιο έμπιστο», αναφέρει. Μάλιστα, η επίδραση του ΑΙ επεκτείνεται και στην υγεία του, καθώς το χρησιμοποίησε επιτυχώς ως σύμβουλο διατροφής για να χάσει κιλά, αν και ξεκαθαρίζει πως για σοβαρά συμπτώματα θα εμπιστευόταν μόνο έναν γιατρό.
Στο πανεπιστήμιο, η χρήση είναι επίσης πολύ συχνή. Ο Βασίλης παραδέχεται γελώντας πως το ΑΙ είναι «σωτήριο» για εργασίες και παρουσιάσεις. Με μερικές έξυπνες αλλαγές, όπως λέει, στο κείμενο, η παρέμβαση του αλγορίθμου γίνεται πρακτικά αόρατη στους καθηγητές.
Οι κίνδυνοι του cognitive offloading
Πίσω από την ευκολία, όμως, ελλοχεύει ένας σοβαρός κίνδυνος που οι επιστήμονες ονομάζουν Cognitive Offloading (γνωστική εκφόρτωση). Όπως η τυπογραφία άλλαξε τον τρόπο που αποθηκεύουμε πληροφορίες και το GPS ατόνησε τη χωρική μας αντίληψη, έτσι και το AI απειλεί να «βραχυκυκλώσει» τη δημιουργική και κριτική σκέψη.
Η εύκολη παραγωγή έτοιμων απαντήσεων μπορεί να οδηγήσει τους μαθητές στο να αποδέχονται άκριτα το περιεχόμενο της AI, μειώνοντας την ικανότητα βαθιάς ανάλυσης και κριτικής, ενώ τα μοντέλα AI συχνά παράγουν ανακρίβειες με μεγάλη πειστικότητα.
Η δημιουργικότητα απαιτεί περιόδους απογοήτευσης, λάθη και πνευματική κόπωση. Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει το αποτέλεσμα χωρίς τη διαδικασία. Αυτό οδηγεί στη λεγόμενη «ψευδαίσθηση γνώσης» (false mastery), όπου ο χρήστης νομίζει ότι κατέχει ένα θέμα επειδή μπορεί να παράγει ένα κείμενο γι’ αυτό, ενώ στην πραγματικότητα δεν έχει εμβαθύνει στην ουσία του.
Η εύκολη παραγωγή έτοιμων απαντήσεων μπορεί να οδηγήσει τους μαθητές στο να αποδέχονται άκριτα το περιεχόμενο της AI, μειώνοντας την ικανότητα βαθιάς ανάλυσης και κριτικής, ενώ τα μοντέλα AI συχνά παράγουν ανακρίβειες με μεγάλη πειστικότητα. Σημαντικός είναι και ο ρόλος της παραπληροφόρησης των μαθητών σε ιστορικά ή επιστημονικά γεγονότα.
Την ίδια ώρα, υπάρχουν και κίνδυνοι κοινωνικού χαρακτήρα, καθώς η υπέρμετρη χρήση μπορεί να αυξήσει τη μοναξιά και να μειώσει τις κοινωνικές ικανότητες. Ο Βασίλης θέτει ένα σαφές όριο: την ανθρώπινη αλληλεπίδραση.
«Δεν το χρησιμοποιώ για μηνύματα», λέει κατηγορηματικά και αστειεύεται: «φαντάζεσαι να ρωτούσα το ChatGPT για να απαντήσω σε όσα με ρωτάς;»
Η τέχνη και το φάσμα της ανεργίας
Ως μουσικός, ο Βασίλης στέκεται με σκεπτικισμό απέναντι στην εισβολή του ΑΙ στην τέχνη. Αν και δοκίμασε να του ζητήσει να γράψει στίχους -περισσότερο από περιέργεια παρά από ανάγκη- διαπίστωσε πως, αν και δεν είναι ακόμα «εκεί», η απόσταση από το να γράψει κάτι πραγματικά καλό είναι όλο και πιο μικρή.
«Είναι τρομακτικό», λέει, αναφερόμενος σε μπάντες στο Spotify που είναι εξ ολοκλήρου δημιουργήματα ΑΙ. «Ο μέσος άνθρωπος, αν τα άκουγε στο ραδιόφωνο, θα έλεγε “μια χαρά”. Πρέπει να μπουν όρια στην τέχνη, στη μουσική, στη ζωγραφική».
Η ανησυχία του κορυφώνεται όταν η συζήτηση έρχεται στο μέλλον της εργασίας. «Θα μας τις φάει τις δουλειές κατά πάσα πιθανότητα», προβλέπει. Για τον Βασίλη, το πλήγμα θα είναι κοινωνικό και οικονομικό. Η λύση, σύμφωνα με τον ίδιο, πρέπει να είναι πολιτική: η τεχνολογία πρέπει να επιστρέφει αξία στην ανθρωπότητα και όχι να συσσωρεύει πλούτο σε λίγους που κερδίζουν εκατομμύρια ανά δευτερόλεπτο.
Το στοίχημα της ισορροπίας
Η Ελλάδα, ως πρωταθλήτρια στη χρήση ΑΙ, βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Από τη μία πλευρά, η τεχνολογία αυτή προσφέρει μοναδικά εργαλεία για εξατομικευμένη μάθηση, υποστήριξη μαθητών με δυσκολίες ή αναπηρίες και αύξηση της παραγωγικότητας. Από την άλλη, ελλοχεύει ο κίνδυνος της πνευματικής αδράνειας και της αποξένωσης.
Το στοίχημα για τη «Γενιά του ΑΙ» δεν είναι να απορρίψει το εργαλείο, αλλά να μάθει να το χρησιμοποιεί χωρίς να επιτρέψει στον εαυτό της να γίνει το «εξάρτημα» μιας μηχανής. Όπως λέει και ο 22χρονος, η εποχή έχει αλλάξει και δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στο 1990. Μπορούμε όμως να διασφαλίσουμε ότι, στην προσπάθειά μας να βρούμε την «εύκολη απάντηση», δεν θα ξεχάσουμε πώς να θέτουμε τις δύσκολες ερωτήσεις.
***
➜ Απάντηση
Πώς μπορείς να καταλάβεις ότι οι χρήστες σε bot-only εφαρμογές, όπως το Aspect, δεν είναι αληθινοί;
To Aspect είναι σαν τα άλλα social media, σχεδιασμένο για να φέρνει τους ανθρώπους κοντά, αλλά κανείς από τους χρήστες δεν είναι πραγματικός. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ανεβάζεις αναρτήσεις με κείμενο ή φωτογραφίες και περιμένεις να δεις ειδοποιήσεις, σχόλια και likes, για να νιώσεις ικανοποίηση. Τη ψευδαίσθηση ότι έχεις να κάνεις με ανθρώπους θρυμματίζει η απουσία αναρτήσεων από τα bots, τα οποία σπεύδουν να σχολιάσουν ό,τι δημοσιεύουμε, αλλά αφήνουν τους τοίχους τους εντελώς κενούς.
Για να μάθεις τι συμβαίνει με το Aspect, μπορείς να επισκεφτείς το αναλυτικό άρθρο μας.
