«Καθίστε, ρε παιδιά, δηλαδή μπορείτε να φέρετε την τεχνητή νοημοσύνη στον δήμο μας; Περιμένετε να πάρω ένα τηλέφωνο τον αντιδήμαρχο».
Ο Αντώνης Μπόγλου αφήνει κάτω το μαχαίρι με το οποίο τεμάχιζε μια μπουγάτσα με κιμά και τηλεφωνεί με ενθουσιασμό στον αντιδήμαρχο Σουφλίου. Έξω από το μαγαζί του, στην καρδιά των Φερών του Έβρου, ρίχνει ψιλόβροχο. Απέναντί του, ο Χρήστος Πόριος, μηχανικός λογισμικού και ιδρυτής του OpenCouncil, εξηγεί κουνώντας ζωηρά τα χέρια του το όραμα της πλατφόρμας του: να χρησιμοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη για να κάνει τα δημοτικά συμβούλια της Ελλάδας πιο απλά, πιο προσβάσιμα και πιο κατανοητά σε όλους τους δημότες.
Τελικός προορισμός του Χρήστου είναι ο γειτονικός δήμος Ορεστιάδας, ένας από τους δέκα δήμους της χώρας που έχουν ήδη ενσωματώσει το εργαλείο του OpenCouncil. Αιτία του ταξιδιού του είναι η επίσημη ενσωμάτωση της πλατφόρμας στο δημοτικό συμβούλιο του βορειότερου δήμου της Ελλάδας.
«Κανένας δεν θα μπει ποτέ Πέμπτη βράδυ να παρακολουθήσει το δημοτικό συμβούλιο σε livestream αντί να δει Νetflix. Στο OpenCouncil κάθε δημότης μπορεί να γραφτεί, να βάλει τη γειτονιά του, την τοποθεσία και τις θεματικές που τον ενδιαφέρουν και, όταν συζητείται κάτι σχετικό, να λαμβάνει ειδοποίηση και updates στο WhatsApp»
Μια ενδιάμεση στάση για μπουγάτσα γίνεται ήδη, σχεδόν αυθόρμητα, η αφορμή για τον επόμενο πιθανό δήμο που θα την ενσωματώσει.
«Λιγότεροι από 4 στους 10 Έλληνες εμπιστεύονται την τοπική αυτοδιοίκηση», μου εξηγεί καθώς επιστρέφουμε βιαστικά στο αυτοκίνητο για να κατευθυνθούμε προς την Ορεστιάδα. «Τα δημοτικά συμβούλια είναι μακροσκελή, πολύπλοκα, τα περισσότερα κρατούν πάνω από τέσσερις ώρες. O κόσμος δεν μπορεί να παρακολουθήσει. Υπάρχει κενό πληροφόρησης, και επομένως μια έλλειψη ενδιαφέροντος και συμμετοχής. Aυτό είναι που ήθελα να αλλάξω με το OpenCouncil».
Φέρνοντας το βουνό κοντά στον Μωάμεθ
Κατά βάση το OpenCouncil φιλοδοξεί να γίνει ένα εργαλείο διαφάνειας. Με την χρήση ΑΙ η πλατφόρμα απομαγνητοφωνεί συνολικά κάθε συνεδρίαση των δημοτικών συμβουλίων, ταυτοποιεί τους συμμετέχοντες με τεχνολογία αναγνώρισης φωνής και έπειτα φτιάχνει εύπεπτες συνόψεις για κάθε θέμα της ημερήσιας διάταξης.
Από κυκλοφοριακές ρυθμίσεις μέχρι έργα αποκατάστασης δρόμων, κάθε λογής θεματική ή απόφαση της τοπικής αυτοδιοίκησης μεταμορφώνεται σε απλά και κατανοητά σημειώματα. Σε αυτά αποτυπώνεται κάθε τοποθέτηση των δημοτικών συμβούλων, μαζί με πηγές του διαδικτύου που εξηγούν το ζήτημα σε απλή και καθημερινή γλώσσα, μακριά από το ξύλινο ύφος της δημόσιας διοίκησης.
Περνώντας λίγα λεπτά στην πλατφόρμα του OpenCouncil, ο δημότης μπορεί να αποκτήσει πιο ξεκάθαρη εικόνα για τα κοινά αλλά και να πλοηγηθεί περισσότερο, διαβάζοντας τα πρακτικά, παρακολουθώντας κλιπάκια από το δημοτικό συμβούλιο ή εξετάζοντας σε χάρτη τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται ο δήμος και την πορεία τους.
«Το πιο βασικό κομμάτι είναι οι ειδοποιήσεις», συμπληρώνει ο Χρήστος καθώς οδηγούμε στους δρόμους του Έβρου, όπου γύρω μας σε διάφορα σημεία το δέλτα έχει πλημμυρίσει. «Κανένας δεν θα μπει ποτέ Πέμπτη βράδυ να παρακολουθήσει το δημοτικό συμβούλιο σε livestream αντί να δει Νetflix. Στο OpenCouncil», προσθέτει δείχνοντας έξω από το παράθυρο, «κάθε δημότης μπορεί να γραφτεί, να βάλει τη γειτονιά του, την τοποθεσία και τις θεματικές που τον ενδιαφέρουν και, όταν συζητείται κάτι σχετικό, να λαμβάνει ειδοποίηση και updates στο WhatsApp».
«Πάντα μου αρέσει να χρησιμοποιώ τη γνωστή παροιμία: αν δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, θα πάει το βουνό στον Μωάμεθ», καταλήγει. «Στην περίπτωση του OpenCouncil, το βουνό είναι η τοπική αυτοδιοίκηση».
Σήμερα στα «βουνά» που έχουν ήδη ενσωματώσει το εργαλείο συγκαταλέγονται ο δήμος Αθηναίων και άλλοι δήμοι της Αττικής, όπως τα Βριλήσσια, το Χαλάνδρι, και του Ζωγράφου, αλλά και τα Χανιά, ο δήμος Ξυλοκάστρου-Ευρωστίνης και η Σπάρτη. Επόμενο «βουνό» για την ομάδα είναι η Σαμοθράκη, όπου, μεταξύ άλλων, η ομάδα εξετάζει το ενδεχόμενο να ψηφιοποιήσει ακόμη και χειρόγραφα πρακτικά του δημοτικού συμβουλίου του νησιού, που χρονολογούνται από το 1946.
Το προτζεκτάκι που έγινε viral
Όπως συμβαίνει με αρκετούς builders, η ιδέα ήρθε στον Χρήστο κάπως τυχαία. Συγκεκριμένα τον Ιούνιο του 2024, όταν από ενδιαφέρον πήγε να παρακολουθήσει το δημοτικό συμβούλιο του δήμου Αθηναίων. «Ήθελα απλώς να δω πώς είναι ένα δημοτικό συμβούλιο, τίποτα παραπάνω», θυμάται. Τότε ήταν που συνειδητοποίησε το τεράστιο κενό πληροφόρησης γύρω από την τοπική αυτοδιοίκηση.
«Στην Αθήνα ένα συμβούλιο κρατάει κατά μέσο όρο έξι ώρες και συνολικά θα τεθούν 50 με 60 θέματα σε διάταξη», εξηγεί. «Πολλά από αυτά θέματα με ενδιέφεραν άμεσα. Δυστυχώς, όμως, υπάρχουν πολλοί λίγοι δημοσιογράφοι που καλύπτουν τα δημοτικά συμβούλια, ιδίως στην επαρχία. Έτσι ο κόσμος δεν μπορεί να παρακολουθήσει τι συμβαίνει».
«Η αλήθεια είναι πως δεν ήθελα να το κάνω προϊόν ή να το εμπορευματοποιήσω», θυμάται. «Ήθελα απλώς να είναι ένα πρότζεκτάκι».
Επιστρέφοντας, ο Χρήστος κάθισε να φτιάξει το πρώτο prototype. Χρησιμοποίησε τα βίντεο από το κανάλι του δήμου Αθηναίων στο YouTube, έκανε transcribe ολόκληρες συνεδριάσεις και εκπαίδευσε το μοντέλο ώστε να παράγει σαφείς, δομημένες συνόψεις. Με τεχνολογία αναγνώρισης φωνής ταυτοποίησε τους ομιλητές, έστησε ένα βασικό interface και πρόσθεσε τα πρώτα στατιστικά.
«Η αλήθεια είναι πως δεν ήθελα να το κάνω προϊόν ή να το εμπορευματοποιήσω», θυμάται. «Ήθελα απλώς να είναι ένα πρότζεκτάκι».
Στις 10 Σεπτεμβρίου 2024, ο Πόριος αποφάσισε να μοιραστεί το «προτζεκτάκι» του στο Χ. Μέσα σε λίγες ώρες, η ανάρτηση ξεπέρασε τα 485 retweets και τις 100.000 προβολές. «Ύστερα από αυτό», λέει καθώς παρκάρουμε πλέον στην Ορεστιάδα, «άρχισαν να παίρνουν οι δήμοι τηλέφωνο».
Κάποιοι έσπευσαν να εκδηλώσουν ενδιαφέρον για να αυτοματοποιήσουν τα πρακτικά των συμβουλίων τους. Άλλοι είχαν πιο περίπλοκες και λιγότερο θεσμικές ιδέες. Ένας δήμαρχος ζήτησε πρόσβαση στο OpenCouncil, αλλά με την προϋπόθεση να παραμείνει κλειστό, διαθέσιμο μόνο στη δική του παράταξη, ώστε να παράγει κλιπάκια για πολιτική αξιοποίηση. «Του απάντησα ότι λέγεται OpenCouncil για κάποιον λόγο», λέει ο Χρήστος. «Δεν μπορεί να είναι κλειστό εργαλείο. Και σίγουρα δεν μπορεί να χρηματοδοτείται από τα χρήματα του δήμου για κομματική χρήση», συνεχίζει.
Από το ίδιο thread στο Χ, ωστόσο, προέκυψε και το ενδιαφέρον της Ορεστιάδας. Ο Απόστολος Σταυρίδης, τότε αντιδήμαρχος Οικονομικών και σήμερα εντεταλμένος δημοτικός σύμβουλος, πέτυχε την ανάρτηση σκρολάροντας και ενθουσιάστηκε. Είναι ο πρώτος που μας υποδέχεται στην είσοδο του δημαρχείου, σφίγγοντας το χέρι του Χρήστου με τη ζωντάνια ενός ανθρώπου που ανυπομονεί να μάθει κάτι καινούργιο.
Ο Απ. Σταυρίδης θυμίζει το κλασικό αρχέτυπο του «ανθρώπου που τρέχει για όλες τις δουλειές»: νέος, ανήσυχος, με σπιρτάδα. «Το είδα στο ίντερνετ, εντυπωσιάστηκα και του έστειλα επί τόπου μήνυμα: “Να κάνουμε κάτι και στην Ορεστιάδα!”» μου λέει καθώς ανεβαίνουμε τα σκαλιά για το γραφείο του δημάρχου, πριν από την τελική ενημέρωση για την επίσημη ενσωμάτωση της πλατφόρμας.
Ο Διαμαντής Παπαδόπουλος, δήμαρχος Ορεστιάδας, μοιάζει πρακτικός άνθρωπος, χαμογελαστός, αλλά πιο συγκρατημένος. Υποδέχεται τον Χρήστο στο γραφείο του και περνά κατευθείαν στα πρακτικά. Εξετάζει τα features, σταματά σε ένα απόσπασμα όπου εμφανίζεται δική του τοποθέτηση και γελά, εκφράζει ορισμένους προβληματισμούς. Στο τέλος της παρουσίασης, το βλέμμα του αντανακλά αυτοπεποίθηση.
«Πρότεινα να είμαστε από τα πρώτα δημοτικά συμβούλια που θα συμμετάσχουν στο OpenCouncil», εξηγεί λίγο αργότερα, περιγράφοντας στο WIRED Greece την πλατφόρμα ως ένα εργαλείο λογοδοσίας. «Θέλουμε ο δημότης να ξέρει ακριβώς τι γίνεται, ποιες πολιτικές ακολουθούμε και πώς τον επηρεάζουν. Στόχος είναι η ενεργή συμμετοχή των δημοτών, κυρίως των νέων, από όλα τα μήκη και πλάτη του δήμου, από τα χωριά μέχρι το κέντρο της πόλης».
Μεταμεσονύχτιοι καφέδες, μπρελόκ NFC και δημοτικά συμβούλια
Είναι μεσάνυχτα πριν από την επίσημη παρουσίαση του εργαλείου στο δημοτικό συμβούλιο και την ενσωμάτωσή του στην Ορεστιάδα. Στο λόμπι του ξενοδοχείου, απέναντι από το δημαρχείο, οι ήχοι του πληκτρολογίου σπάνε την ησυχία. Ο Χρήστος και ο Ανδρέας Κουλούμος, engineer και συνιδρυτής, δουλεύουν πυρετωδώς στην πλατφόρμα. Ενσωματώνουν νέα features, απαντάνε σε feedback δημοτικών συμβούλων από άλλους δήμους και πίνουν καφέ μεταμεσονυκτίως.
Για τη μικρή ομάδα του OpenCouncil, τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό civic tech SchemaLabs, η δουλειά δεν σταματάει με την παράδοση του εργαλείου. «Το έργο δεν έχει ημερομηνία παράδοσης», εξηγεί ο Χρήστος, αλλά γίνεται μηχανισμός για customization, μόνιμα παραμετροποιήσιμες λειτουργίες που εξελίσσονται και ανταποκρίνονται στις ανάγκες του δήμου και των πολιτών. Στην Αθήνα, για παράδειγμα, ο δήμος το χρησιμοποίησε πιλοτικά και ως εργαλείο δημόσιας διαβούλευσης για τα πατίνια. «Από τα 128 σχόλια πολιτών, τα 126 ήρθαν από το OpenCouncil», λέει περήφανα.
«Ένας χαρακτηρισμός που ταιριάζει στον Χρήστο είναι “bias for action”», λέει ο Ανδρέας, καθώς ο Χρήστος σηκώνεται ξαφνικά και πηγαινοέρχεται νευρικά μιλώντας στο τηλέφωνο. Μονίμως θέλει κάτι να βελτιώνει.
Η δράση πέρα από το coding είναι, ωστόσο, και το μεγαλύτερο στοίχημα για το OpenCouncil. Για να πετύχει το όραμά της να κάνει την τοπική αυτοδιοίκηση πιο συμμετοχική, η πλατφόρμα χρειάζεται συμμετέχοντες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της πλατφόρμας το 2025 την επισκέφτηκαν 11.500 μοναδικοί χρήστες. Δεν είναι και ο ευκολότερος στόχος να προσελκύσεις αυτόν τον αριθμό σε μια χώρα όπου κυριαρχεί η απάθεια.
Την επόμενη ημέρα, η μικρή ομάδα οργώνει τους κεντρικούς δρόμους της Ορεστιάδας για να ενημερώσει τους πολίτες για την πλατφόρμα. Είναι εξοπλισμένοι με αφίσες και φυλλάδια, αλλά και πιο έξυπνα εργαλεία, ανάμεσά τους και ένα μπρελόκ με NFC που οδηγεί τον περαστικό στην πλατφόρμα αν το φέρει κοντά στο κινητό του.
«Θέλετε να μάθετε τι συζητιέται στο δημοτικό συμβούλιο;» ρωτούν, σταματώντας ανθρώπους στον δρόμο.
Στην αρχή, η κατάσταση είναι αμήχανη. Μερικοί συνεχίζουν σαν να μην άκουσαν. Άλλοι χαμογελούν ευγενικά και βρίσκουν μια δικαιολογία να απομακρυνθούν. Κάποιοι κοντοστέκονται. Παίρνουν το μπρελόκ στα χέρια, το γυρίζουν και από τις δύο πλευρές, πλησιάζουν διστακτικά το κινητό. Όταν ανοίγει η σελίδα, τους βλέπεις να αλλάζουν έκφραση. Ένας άντρας κατεβαίνει από το ποδήλατό του, τους ακούει για δύο λεπτά, και πριν ανέβει πάλι, γράφεται στις ειδοποιήσεις. Στη δημοτική βιβλιοθήκη βρίσκουν έναν απρόσμενα θερμό κοινό: οι άνθρωποί της ενθουσιάζονται, γράφονται στην εφαρμογή και κρεμάνε μια μεγάλη αφίσα στο ταμπλό της εισόδου.
«Μαζέψαμε σαράντα εγγραφές στις ειδοποιήσεις από την Ορεστιάδα», εξηγεί αργότερα ο Χρήστος σκεπτικός. Δεν είναι απογοητευμένος αλλά ούτε και ευχαριστημένος. Είναι δύσκολη η διαδρομή μέχρι τα χέρια του πολίτη.
Όταν πέφτει ο ήλιος, πίνουν έναν ακόμη καφέ και επιστρέφουν στο δημαρχείο, αυτήν τη φορά στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου. Έφτασε η ώρα για την ενσωμάτωση. Σιγά σιγά μαζεύονται οι σύμβουλοι κάθε παράταξης και κάθονται γύρω από το στρογγυλό τραπέζι. Η δημοτική τηλεόραση, από τις λίγες που έχουν απομείνει στη χώρα, στήνει κάμερα. Οι εργαζόμενοι δείχνουν ήδη ευδιάθετοι· υπάρχει η αίσθηση ότι απόψε συμβαίνει κάτι διαφορετικό.
Ο Χρήστος παρουσιάζει την πλατφόρμα, οι σύμβουλοι ακούνε με ενδιαφέρον. Τα πρόσωπα δείχνουν περίσκεψη, δεν λείπουν και κάποιοι μορφασμοί. Κάποιοι δημοτικοί σύμβουλοι επεξεργάζονται τα μπρελόκ NFC και όταν μπαίνουν στην πλατφόρμα της εταιρείας εντυπωσιάζονται. Άλλοι διαβάζουν τα φυλλάδια ή σκύβουν πάνω από τις οθόνες τους. «Δες το, πολύ ωραίο είναι», ψιθυρίζουν μεταξύ τους.
Ο X. Πόριος μου έχει εκμυστηρευτεί πως τον αγχώνει η υποδοχή, φοβάται μήπως όσα λέει φανούν δυσνόητα ή πολιτικοποιηθεί η συζήτηση. Οι ερωτήσεις των συμβούλων τον εκπλήσσουν.
«Συγχαρητήρια για την εφαρμογή, μπορείτε να το επεκτείνετε και στις εισηγήσεις πέρα από την ημερήσια διάταξη;»
«Τρέχει σε όλες τις συσκευές και τα κινητά;»
«Το μέλλον έφτασε στον δήμο μας! Θα το επεκτείνετε και σε άλλους δήμους ή στην περιφέρεια;»
«Μπορούμε να ψάξουμε τι κάνουν και άλλοι δήμοι;»
«Θα μπορούν και οι πολίτες να συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις;»
Οι ερωτήσεις ολοκληρώνονται σε κλίμα ευχάριστο, το συμβούλιο κάνει διάλειμμα. Σύμβουλοι από διαφορετικές παρατάξεις πλησιάζουν την ομάδα, άλλοι για να ρωτήσουν τεχνικές λεπτομέρειες και άλλοι για να μοιραστούν ιδέες. Υπάρχει ένα υποδόριο άγχος, ίσως γιατί η πλατφόρμα μπορεί να κάνει τα συμβούλια πιο διαφανή απ’ ό,τι έχουν συνηθίσει, αλλά και φανερή περιέργεια και ενδιαφέρον.
Το συμβούλιο τελειώνει γύρω στις έντεκα το βράδυ. Μερικοί πάνε σε ένα μπαρ απέναντι, όπου παίζει live ελληνική μουσική. Ο Χρήστος κάθεται έξω, σε ένα τραπέζι με τον δήμαρχο, και συνεχίζει τη συζήτηση. Υπέθεσα πως θα μιλούσαν πλέον χαλαρά, σαν να έκλεισε η μέρα, όμως περνώντας δίπλα τους για να τους καληνυχτίσω τον ακούω να εξηγεί ένα ακόμη feature που σκέφτεται για το OpenCouncil…
Μια ιστορία επιστροφής
Ο Χ. Πόριος έχει καταγωγή από την Ορεστιάδα και μεγάλωσε στον Έβρο. Έπειτα από μια καριέρα ως engineer σε μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, από την Google μέχρι την Palantir και από το Λονδίνο μέχρι το Άμπου Ντάμπι, καθώς και ένα πτυχίο από το Harvard Kennedy School, αποφάσισε να γυρίσει στην Ελλάδα. Πλέον καταπιάνεται εξ ολοκλήρου με το civic tech, την τεχνολογία που μπορεί να αυξήσει τη δημοκρατική συμμετοχικότητα. Το OpenCouncil έδωσε μια αφορμή να επιστρέψει στις ρίζες του. Η ιστορία του είναι μια ιστορία τεχνολογίας αλλά και επιστροφής.
Καθώς οδηγούμε το επόμενο ξημέρωμα υπό καταρρακτώδη βροχή με κατεύθυνση το αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης, τον ρωτώ γιατί επέλεξε το στοίχημα του OpenCouncil αντί για τον στρωμένο δρόμο μιας τεχνολογικής καριέρας στο εξωτερικό.
«Μου αρέσουν τα μικρά πράγματα», μου απαντά μετά από σκέψη, πριν από μια τελευταία στάση στις μπουγάτσες του Μπόγλα. «Κάτι μικρό εδώ, τελικά, είναι μεγαλύτερο από κάτι μεγάλο έξω».
