Δύο φορές τον χρόνο, εκατοντάδες εκατομμύρια Ευρωπαίοι γυρίζουν τους δείκτες των ρολογιών τους κατά μία ώρα. Ωστόσο, μια πρακτική που πολλοί θεωρούν ξεπερασμένη ίσως πλησιάζει πλέον στο τέλος της.
Στο πλαίσιο επίσημης επίσκεψης στις Βρυξέλλες, δημοσιογράφοι από ελληνικά μέσα συναντήθηκαν με τον Επίτροπο Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολο Τζιτζικώστα. Σε μια εκτενή κουβέντα για τις ασφαλείς μεταφορές, τα δικαιώματα των ταξιδιωτών αλλά και τις αμυντικές υποδομές, ένα ζήτημα «outsider» έγινε για λίγο το επίκεντρο: το θέμα της αλλαγής της ώρας.
Η κατάργηση πιθανώς να βοηθήσει και τομείς σαν τη γεωργία, οι οποίοι βασίζονται ξεκάθαρα στη διαθεσιμότητα φωτός, και ενδεχομένως να μειώσει και τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα στους δρόμους, τα οποία φαίνεται να συνδέονται με την πρακτική της αλλαγής σύμφωνα με ορισμένες μελέτες.
«Ήμουν ανέκαθεν ένθερμος υποστηρικτής του μέτρου αυτού, πολύ πριν βρεθώ εδώ», δήλωσε στο WIRED Greece ο Eπίτροπος. «Όταν ήρθα στις Βρυξέλλες, το βρήκα σε ένα συρτάρι ως ένα “παγωμένο” θέμα και το ανέσυρα», συμπλήρωσε, τοποθετώντας τον χρονικό ορίζοντα της νέας προσπάθειας στο τέλος του 2026.
Ο βασικός λόγος που το μέτρο δεν προχώρησε στο παρελθόν ήταν ότι τα κράτη-μέλη δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν στο τι θα ακολουθούσε μετά την κατάργηση. Κάποιες χώρες προτιμούσαν να παραμείνουν μόνιμα στη θερινή ώρα, άλλες στη χειμερινή, ενώ υπήρχαν και ανησυχίες ότι διαφορετικές επιλογές μεταξύ γειτονικών κρατών θα δημιουργούσαν προβλήματα στις μεταφορές, το εμπόριο και τον συντονισμό των ευρωπαϊκών δικτύων.
Στη συνέχεια, η πανδημία και οι διαδοχικές κρίσεις που ακολούθησαν έσπρωξαν το θέμα ακόμη χαμηλότερα στην πολιτική ατζέντα. Σήμερα, όμως, το θέμα επιστρέφει στην ευρωπαϊκή ατζέντα.
Ώρα να μιλήσουμε για… την ώρα
H λεγόμενη θερινή ώρα τέθηκε σε εφαρμογή ξανά από τις 29 Μαρτίου του 2026, όταν τα ρολόγια μας μετακινήθηκαν μια ώρα μπροστά. Στις 25 Οκτωβρίου του 2026, θα επιστρέψουμε στη χειμερινή ώρα, γυρίζοντας τα ρολόγια μας μια ώρα πίσω. Δεν ξυπνήσαμε, όμως, ένα πρωί και αποφασίσαμε συλλογικά ότι κάθε Οκτώβριο θα κοιμόμαστε μία ώρα παραπάνω. Η ιστορία της αλλαγής της ώρας είναι περίπλοκη και πάει αρκετά πίσω.
Ο Bένιαμιν Φραγκλίνος, γνωστός για το αλεξικέραυνο και τον ρόλο του στην Αμερικανική Επανάσταση, πρότεινε για πρώτη φορά την ιδέα αυτή, το 1784, σε μια επιστολή που έγραφε όσο βρισκόταν στο Παρίσι. Μεταξύ σοβαρού και αστείου, έλεγε ότι οι Παριζιάνοι θα έπρεπε να ξυπνούν μια ώρα νωρίτερα με το χτύπημα της καμπάνας και τις κανονιές στους δρόμους.
Ωστόσο, η ιδέα δεν ξανασυζητήθηκε μέχρι το 1895, όταν ο Νεοζηλανδός επιστήμονας, Τζορτζ Βέρνον Χάντσον, πρότεινε στην κυβέρνησή του να μετακινούνται τα ρολόγια δύο ώρες μπροστά κάθε καλοκαίρι, χωρίς όμως να πείσει τις αρχές να υιοθετήσουν το μέτρο.
Η ιδέα απογειώθηκε τελικά όταν ο κατασκευαστής, Γουίλιαμ Γουίλετ, ξεκίνησε μια εκστρατεία στη Βρετανία για την αλλαγή της ώρας. Εικάζεται ότι ο λόγος ήταν το γκολφ, το οποίο διακόπτεται με τη δύση του ήλιου. Ο Γουίλετ ήθελε να εξασφαλίσει ότι θα υπήρχε περισσότερο φως το βράδυ αλλά δεν τα κατάφερε πριν φύγει από τη ζωή το 1915.
Το 1916 ήταν η χρονιά κλειδί. Όταν, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο γερμανικός στρατός άλλαξε την ώρα προς τα εμπρός για να εξοικονομεί ενέργεια, πολλές αλλά όχι ακόμα όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, έκαναν το ίδιο. Στην Αμερική, η πρακτική εδραιώθηκε τελείως, το 1966, με το Uniform Time Act του Προέδρου, Λίντον Μπ. Τζόνσον.
Στη συνέχεια, όλο και περισσότερες χώρες υιοθέτησαν την αλλαγή της ώρας με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας και την καλύτερη αξιοποίηση του φυσικού φωτός, μέχρι που η πρακτική καθιερώθηκε σε μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου.
Και τώρα τι;
Το θέμα της αλλαγής ώρας έχει απασχολήσει πολλές κυβερνήσεις δεκαετίες τώρα, με τις απόψεις συνεχώς να διίστανται. Για πολλούς η κατάργηση της αλλαγής της ώρας είναι επιτακτική, καθώς διαταράσσεται ο φυσικός ρυθμός του ύπνου, κάτι που μερικοί ισχυρίζονται πως μπορεί να οδηγήσει μέχρι και σε εγκεφαλικό ή άλλα προβλήματα υγείας.
Η κατάργηση πιθανώς να βοηθήσει και τομείς σαν τη γεωργία, οι οποίοι βασίζονται ξεκάθαρα στη διαθεσιμότητα φωτός, και ενδεχομένως να μειώσει και τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα στους δρόμους, τα οποία φαίνεται να συνδέονται με την πρακτική της αλλαγής σύμφωνα με ορισμένες μελέτες.
Πρόκειται, μάλιστα, και από τις πιο αντιδημοφιλείς πρακτικές. Σε έρευνα που έκανε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 2018, στην οποία απάντησαν 4.6 εκατομμύρια πολίτες από τα 28 κράτη-μέλη, το 84% των ερωτηθέντων δήλωσε υπέρ της κατάργησης της αλλαγής ώρας, με τους λόγους να εκτείνονται από την υγεία μέχρι και την ενεργειακή βιωσιμότητα.
To 2019, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε να καταργηθεί η πρακτική αυτή, με σκοπό να εφαρμοστεί μέχρι το τέλος του 2021. Ωστόσο, η μεταρρύθμιση πάγωσε και δεν συζητήθηκε ξανά, λόγω διαφωνίας για το ποιά από τις δύο ώρες θα επικρατήσει, καθώς και λόγω της αναστάτωσης και αλλαγής προτεραιοτήτων που έφερε η πανδημία.
Σήμερα, γίνεται μια καινούρια μελέτη, η οποία θα ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2026, με σκοπό να βρεθεί το κατάλληλο πλαίσιο συνεννόησης και συντονισμού, ώστε η Ευρώπη να μπορέσει να προχωρήσει στην πολυπόθητη κατάργηση.
«Δεν είμαι υπεραισιόδοξος, αλλά είμαι συγκρατημένα αισιόδοξος», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Επίτροπος στο τέλος της συνάντησης, κοιτάζοντας το ρολόι του πριν αποχωρήσει.
