Αθήνα, Λισαβόνα, Μαδρίτη, Βρυξέλλες. Η στεγαστική κρίση έχει πάψει να θεωρείται τοπικό πρόβλημα μεμονωμένων πόλεων και εξελίσσεται πλέον σε μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις της Ευρώπης.
Την τελευταία 15ετία, οι τιμές των σπιτιών στην ΕΕ έχουν αυξηθεί κατά 30%. Μάλιστα, στις μεγάλες πόλεις, περίπου το 10% του πληθυσμού διαθέτει περισσότερο από το 40% του εισοδήματός του για τη στέγαση.
Στην Αθήνα, το ενοίκιο για ένα διαμέρισμα με δύο υπνοδωμάτια αγγίζει το 93.6% του μέσου μισθού, ενώ η Ελλάδα καταγράφει τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση ενοικίων στην ΕΕ.
Το σχέδιο θα επιδοτεί, μεταξύ άλλων, νέους ανθρώπους αλλά και φοιτητές, οι οποίοι με το τωρινό τους εισόδημα δεν μπορούν να υποστηρίξουν την πρώτη τους κατοικία.
«Το στεγαστικό επηρεάζει τη δημογραφική δομή της Ευρώπης, την ανταγωνιστικότητά μας, την κοινωνική μας συνοχή, και πρέπει να ληφθεί σοβαρά», απαντά στο WIRED Greece ο ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Borja Giménez Larraz, μια βροχερή μέρα του Ιουνίου στο κτίριο Zweig του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ο Ισπανός Ευρωβουλευτής είναι μέλος της Ειδικής Επιτροπής για τη στεγαστική κρίση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία εγκρίθηκε από την ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιανουάριο του 2025, και προτείνει πλέον το ευρωπαϊκό σχέδιο για την οικονομικά προσιτή στέγαση (Affordable Housing Act).
Πρόκειται για ένα πλαίσιο που συγκροτήθηκε τον Φεβρουάριο του 2026, στοχεύοντας, μεταξύ άλλων, στην οικονομική προσιτότητα και την προσφορά στέγασης σε ευάλωτες ομάδες. Το πλαίσιο στοχεύει επίσης στην ψηφιοποίηση και επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων για νέες κατοικίες, με στόχο την ολοκλήρωσή τους εντός 60 ημερών, διαδικασίες που σήμερα παίρνουν κατά μέσο όρο 5-6 μήνες.
Ο γραφειοκρατικός λαβύρινθος που χαρακτηρίζει τη στεγαστική αγορά της Ευρώπης είναι γεγονός. Δεν θα έπρεπε να μας κάνει εντύπωση ότι οι άδειες κατασκευής σπιτιών έχουν μειωθεί κατα 19,6% τα τελευταία χρόνια.
Ποια είναι, όμως, τα μέτρα που προτείνει το σχέδιο για την προσιτή στέγαση; Πόσο υλοποιήσιμα είναι ρεαλιστικά; Και, τέλος, να ελπίζουμε ότι ένα στούντιο στα Εξάρχεια δεν θα απαιτεί 3 μισθούς μέσα στον επόμενο χρόνο;
Το ευρωπαϊκό σχέδιο των 10 εκατομμυρίων κατοικιών
«Πρέπει να χτίσουμε ή να ανακαινίσουμε τουλάχιστον 10 εκατομμύρια σπίτια», τονίζει ο Giménez Larraz, ως εισηγητής του σχεδίου για τη στέγαση, το οποίο αποτελείται από 4 πυλώνες: αύξηση στην προσφορά κατοικιών, κλιμάκωση στις επενδύσεις, προστασία των ευάλωτων ομάδων και ανάλυση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο για την ανάπτυξη δίκαιων πολιτικών στέγασης.
Στους πυλώνες αυτούς ανήκουν και πιο συγκεκριμένα μέτρα, όπως φορολογικές αναπροσαρμογές στα κράτη-μέλη για να διευκολυνθεί η αίτηση για ανακαίνιση κατοικίας, αύξηση του εργατικού δυναμικού στον κατασκευαστικό τομέα, διευκόλυνση της πρόσβασης στην πίστωση, χωρίς να διακυβεύεται η σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος, καθώς και συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
«Το βασικό είναι να προσελκύσουμε επενδύσεις, κάτι το οποίο πολλοί μπερδεύουν με τις βραχυπρόθεσμες επενδυτικές στρατηγικές», εξηγεί ο Giménez Larraz, ο οποίος, ωστόσο δεν αναφέρθηκε στο ζήτημα των αιτήσεων για Golden Visa, που σχεδόν διπλασιάστηκαν στη χώρα μας, από 4.535 το 2025 σε 8.879 το 2026.
Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb είναι ένα ζήτημα που επίσης προβλέπει το σχέδιο για τη στέγαση. Στη χώρα μας, από την 1η Ιανουαρίου του 2025, η έκδοση νέων τέτοιων αδειών περιορίζεται στο κέντρο της Αθήνας, συγκεκριμένα στις περιοχές της Πλάκας, του Μοναστηρακίου, του Κουκακίου και σε μέρος του Παγκρατίου.
«Οφείλουμε να ισορροπήσουμε την προσιτότητα με την αξία που προσθέτει ο τουρισμός στο ΑΕΠ μιας χώρας. Και για αυτό πρέπει να κινηθούμε προσεκτικά», εξηγεί ο Giménez Larraz, ο οποίος ανησυχεί για το αν οι επιθετικές πολιτικές απαγόρευσης είναι πάντα αποτελεσματικές. Σε αυτές ανήκει και το ταβάνι στα ενοίκια, στην Ισπανία, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή το 2023 και εξακολουθεί να διχάζει τον δημόσιο διάλογο.
Οι επικριτές τέτοιων πολιτικών επισημαίνουν ότι η αύξηση της προσφοράς κατοικιών, από μόνη της, δεν θεωρείται πανάκεια. Σε αγορές με έντονη τουριστική πίεση, όπως η Αθήνα ή η Βαρκελώνη, η ζήτηση συνεχίζει να αυξάνεται ταχύτερα από την κατασκευή νέων κατοικιών, γεγονός που περιορίζει την επίδραση των παρεμβάσεων στις τιμές.
Το σχέδιο για τη στέγαση θα υλοποιηθεί με χρήματα από το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (Multiannual Financial Framework – MFF) για την περίοδο 2028-2034 καθώς και τα αχρησιμοποίητα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το οποίο θα ολοκληρωθεί φέτος.
Μπορεί το κράτος να διορθώσει την αγορά;
Μέσα στο σχέδιο, προβλέπεται κι ένας μηχανισμός απλοποίησης όλων των νομικών πλαισίων που μπορεί να καθυστερούν το χτίσιμο ή την αίτηση για ανακαίνιση σπιτιών – από τη φυσική αποκατάσταση μέχρι την παρακολούθηση του εδάφους – ο οποίος θα ανακοινωθεί μέσα στο 2027.
«Πρέπει να είμαστε πιστοί στους περιβαλλοντικούς μας στόχους, αλλά η προσωπική μου άποψη είναι ότι αν μια περίπτωση απορρύθμισης μπορεί να εκδημοκρατίσει την προσιτή στέγαση, αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να εξετάσουμε», ξεκαθαρίζει ο Giménez Larraz.
Το σχέδιο θα επιδοτεί, μεταξύ άλλων, νέους ανθρώπους αλλά και φοιτητές, οι οποίοι με το τωρινό τους εισόδημα δεν μπορούν να υποστηρίξουν την πρώτη τους κατοικία. Στο αν αυτό είναι απόδειξη ότι η ελεύθερη αγορά έχει αποτύχει και αν κινούμαστε πια σε νέα επίπεδα κρατικού παρεμβατισμού, ο Giménez Larraz διαφωνεί.
«Η βοήθεια στη μέση τάξη και όχι μόνο στα πολύ φτωχά στρώματα του πληθυσμού είναι η νέα πραγματικότητα», λέει.
Στην Ελλάδα, η δημόσια στέγαση είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 0,4% του συνολικού αποθέματος κατοικιών της χώρας, ποσοστό χαμηλότερο από εκείνο οποιασδήποτε άλλης χώρας της ηπειρωτικής Ευρώπης.
«Στόχος μας είναι να μετακινηθούμε πιο κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 8%», λέει με ελπίδα ο Giménez Larraz. «Όμως, για χρονικές περιόδους που κάποιος πραγματικά το χρειάζεται. Το να στηρίζεται κάποιος στο κράτος μια ζωή είναι κάτι που δεν μου αρέσει», επισημαίνει.
Σε κάθε περίπτωση, η στεγαστική κρίση είναι δομικό ζήτημα και δεν μπορεί να λυθεί σε έναν χρόνο, ούτε πριν την επόμενη εκλογική περίοδο. «Η ακροδεξιά ήδη κατηγορεί τους μετανάστες για το στεγαστικό και θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί αυτά τα επιχειρήματα για να προωθήσει το αφήγημά της», λέει με ανησυχία ο Giménez Larraz.
«Το μόνο που έχουμε με το μέρος μας είναι ότι προσπαθούμε να βρούμε λύση για όλους και ελπίζω να τα καταφέρουμε», καταλήγει.
