Το “business as usual” ίσως δεν δουλεύει πια στην καινοτομία. Για τη Nicole Miller, γενική διευθύντρια της Biomimicry 3.8, η απάντηση βρίσκεται σε 3,8 δισεκατομμύρια χρόνια εξέλιξης. «Η ζωή μάς έχει ήδη δώσει πληθώρα μαθημάτων για τις προκλήσεις που μας απασχολούν σήμερα», λέει στο WIRED Greece.
Από τα συνθετικά «βίος» και «μίμησις», ο βιομιμητισμός σημαίνει κυριολεκτικά «μίμηση της ζωής». Στην πράξη, πρόκειται για την αξιοποίηση διαδικασιών και φαινομένων του φυσικού κόσμου για την εύρεση βιώσιμων λύσεων σε σύγχρονα προβλήματα: από την κατασκευή κτιρίων με καλύτερη θερμομόνωση μέχρι τη δημιουργία υλικών που απωθούν τα βακτήρια.
«Ουσιαστικά προσπαθούμε να κλείσουμε το κενό μεταξύ του πώς λειτουργεί ένα εργοστάσιο και το διπλανό οικοσύστημα, δουλεύοντας με αρχιτέκτονες τοπίου και μηχανικούς, για να βρούμε “οικομετρικές” λύσεις», υπογραμμίζει η Nicole, όσο περπατάμε στο κέντρο της Αθήνας, αρκετά μακριά από αυτό που αποκαλούμε βιομιμητικό αστικό σχεδιασμό.
Σε αυτή την φιλοσοφία πατάει και η Biomimicry 3.8, η οποία ιδρύθηκε το 1998 από τις Janine Benyus και Δρ. Dayna Baumeister, στη Μιζούλα, της Μοντάνα. Θεωρείται κορυφαία συμβουλευτική εταιρεία στον «σχεδιασμό εμπνευσμένο από τη φύση» (nature-positive design).
Aπό τη Microsoft και τη Ford μέχρι τη Unilever, η Biomimicry 3.8 βοηθά σχεδιαστές, μηχανικούς και οργανισμούς να φέρουν το βιομιμητισμό στον εταιρικό κόσμο, «όχι σαν τη νέα, γυαλιστερή τάση, αλλά ως εργαλείο για στρατηγικό μετασχηματισμό», όπως εξηγεί η Nicole.
Η σημερινή γενική διευθύντρια της εταιρείας βρέθηκε στην Αθήνα, στο πλαίσιο του World Beautiful Business Forum, για να μεταφέρει το μήνυμά της: πως η καινοτομία μπορεί να βρίσκεται στη σοφία συστημάτων που η φύση τελειοποιεί εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια.
Χτίζοντας το όραμα
«Εύχομαι όλοι να μπορούσαν να επισκεφτούν ένα εργοστάσιο. Τότε μπορεί να κατανάλωναν διαφορετικά, να επέλεγαν την ποιότητα έναντι της ποσότητας», περιγράφει η Nicole, μετά από δεκαετίες στον τομέα της βιωσιμότητας, της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων.
Έχοντας κάτσει σε τραπέζια διαπραγματεύσεων με τα Target και τα Walmart του πλανήτη, η Nicole κάποια στιγμή συνειδητοποίησε ότι προσπαθούσε για χρόνια να λύσει προβλήματα αφού έχουν ήδη δημιουργηθεί και εδραιωθεί, αντί για να αναζητήσει στρατηγικές που δεν τα δημιουργούν εξαρχής. Τότε ήταν που άφησε το Σολτ Λέικ Σίτι, στη Γιούτα, και επέστρεψε στη Μιζούλα, από όπου κατάγεται, καταλήγοντας στη Biomimicry 3.8.
Ένας από τους πυλώνες της Biomimicry 3.8 είναι ότι ο,τιδήποτε προέρχεται από τη φύση και τη βιολογία δεν μπορεί να παντεταριστεί. Το πρόγραμμα «Innovation for Conservation» της αδελφής μη-κερδοσκοπικής εταιρείας, Biomimicry Institute, φροντίζει να δίνεται αναγνώριση εκεί που πρέπει. Ένα παράδειγμα είναι η Sharklet Technologies, εταιρεία που έχει δημιουργήσει υλικά «αντιγράφοντας» το δέρμα του καρχαρία. Λόγω της μοριακής του δομής, το δέρμα του καρχαρία εμποδίζει τη συσσώρευση βακτηρίων στην επιφάνεια του, ιδιαιτερότητα που βρίσκει εφαρμογές από χαλάκι της yoga μέχρι ενδοτραχειακούς σωλήνες.
Η ιδέα πίσω από την στάση της Biomimicry 3.8 είναι η εξής: εταιρείες σαν τη Sharklet να «επιστρέφουν» μέρος του κέρδους τους στον οργανισμό ή το φυσικό σύστημα από τον οποίο εμπνεύστηκαν.
«To θέμα είναι να υπάρχει ευαισθητοποίηση για τα είδη που αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης αλλά και λογοδοσία από την πλευρά της εταιρείας», τονίζει η Nicole.
Φέρνοντας το δάσος στις πόλεις μας
Η Biomimicry 3.8 ξεχωρίζει και λόγω του επιστημολογικού μεθοδολογικού πλαισίου που χρησιμοποιεί, ονόματι Positive Performance Methodology (PPM). Σύμφωνα με το πλαίσιο αυτό, αρκεί να κοιτάξουμε τα οικοσυστήματα γύρω μας, να βάλουμε σε αριθμούς το τι λειτουργεί καλά και να τους χρησιμοποιήσουμε σαν μέτρο για το πώς πρέπει να δομούνται οι πόλεις και τα κτίριά μας.
Όπως είχε πει η ιδρύτρια της Biomimicry 3.8, Janine Benyus, «όταν το δάσος και οι πόλεις μας είναι λειτουργικά ίδια και απαράλλαχτα, τότε μιλάμε για πραγματική βιωσιμότητα».
«Ουσιαστικά προσπαθούμε να κλείσουμε το κενό μεταξύ του πώς λειτουργεί ένα εργοστάσιο και το διπλανό οικοσύστημα, δουλεύοντας με αρχιτέκτονες τοπίου και μηχανικούς, για να βρούμε “οικομετρικές” λύσεις», υπογραμμίζει η Nicole, όσο περπατάμε στο κέντρο της Αθήνας, αρκετά μακριά από αυτό που αποκαλούμε βιομιμητικό αστικό σχεδιασμό.
Ενδιαφέρον παράδειγμα μιας παρόμοιας μεθοδολογίας αποτελεί το Eastgate Centre στη Χαράρε της Ζιμπάμπουε, εμπνευσμένο από τις φωλιές των τερμιτών. Η αρχιτεκτονική του δημιουργεί ένα σύστημα αυτόματου εξαερισμού, το οποίο κρατάει την εσωτερική θερμοκρασία χαμηλότερη από το περιβάλλον, χωρίς ανάγκη για κλιματιστικά.
Ωστόσο, η μεθοδολογία αυτή δεν έχει να κάνει μόνο με αναλύσεις κόστους-οφέλους ή μοντέλα προβλέψεων για την λειτουργία μιας λύσης ή εργαλείου. Για παράδειγμα, το project της Biomimicry 3.8 για τη δημιουργία οικολογικών κέντρων δεδομένων, εστίασε στο αφήγημα και την αλλαγή νοοτροπίας των πολιτών, και κατ’επέκταση, την ενσωμάτωση αυτών στον σχεδιασμό του έργου. Στόχος ήταν οι τοπικές κοινωνίες, που έχουν υπάρξει διαχρονικά εχθρικές προς τα κέντρα δεδομένων, να μετατοπιστούν από το NIMBY («not in my back yard» – «έξω από την αυλή μου») στο PIMPY («please in my back yard»- «παρακαλώ στην αυλή μου»).
Πέρα από ένα απλά βιώσιμο μέλλον
«Νομίζω έχουμε τα πόδια μας σε δύο παπούτσια», απαντά γελώντας η Nicole, όταν την ρωτώ να αξιολογήσει το σημερινό οικοσύστημα καινοτομίας. «Το ένα είναι ο παρόν, καπιταλιστικός κόσμος στον οποίο ζούμε και το άλλο είναι ο κόσμος των δυνατότητων. Εδώ υπάρχει σύγκρουση, γιατί προσπαθούμε να χτίσουμε βιώσιμα συστήμα, όμως μέσα στους περιορισμούς του σήμερα».
Σύμφωνα με τη γενική διευθύντρια της Biomimicry 3.8, υπάρχει και ο «κοινωνικός βιομιμητισμός», αυτός δηλαδή που δεν βρίσκεται μόνο στα κτήρια ή στα υλικά αλλά στον πυρήνα των κοινωνικών μας δομών.
Τελικός στόχος της Biomimicry 3.8 είναι μια πλήρης αλλαγή νοοτροπίας, έτσι ώστε όροι όπως «βιωσιμότητα» και «net-zero» να αχρηστευτούν, καθώς τα προβλήματα, που προϋποθέτουν την ύπαρξή τους, θα πάψουν να υφίστανται.
Ως απάντηση στην εμμονή με τη βελτιστοποίηση και το λεγόμενο «growth mindset» στον κόσμο των επιχειρήσεων, η Νicole παραθέτει τον οικολογικό κυκλο. Με σχήμα που θυμίζει το σύμβολο του απείρου, ο οικολογικός κύκλος αποτέλειται τόσο από στάδια ανάπτυξης και καταστροφής όσο και αναγέννησης. «Οι μεγάλες εταιρείες μπορούν να μάθουν από τον οικολογικό κύκλο, καθώς είναι κολλημένες με την ανάπτυξη και φοβούνται να αφήσουν πίσω τους προϊόντα, ιδέες ή τμήματα. Το ότι μπορούν να το κάνουν δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει», γελάει.
Τελικός στόχος της Biomimicry 3.8 είναι μια πλήρης αλλαγή νοοτροπίας, έτσι ώστε όροι όπως «βιωσιμότητα» και «net-zero» να αχρηστευτούν, καθώς τα προβλήματα, που προϋποθέτουν την ύπαρξή τους, θα πάψουν να υφίστανται.
«Το περιβάλλον δεν είναι απλά ένας πόρος για εξόρυξη», καταλήγει η Nicole στο τέλος της κουβέντας μας. «Το ότι ο κόσμος αρχίζει και αναγνωρίζει την αξία του να μαθαίνεις από τη φύση μου δίνει ελπίδα για τον κόσμο των επιχειρήσεων και οφείλουμε να μιλάμε πιο συχνά για τέτοιες τις ιστορίες», μου λέει πριν αφήσει την Αθήνα για να επισκεφτεί μια αναγεννητική φάρμα στο Σούνιο με τη μητέρα της.
