Όταν ο Θανάσης Σερσέμης ξεκίνησε να μετατρέπει τα δεδομένα του ΚΗΜΔΗΣ σε μια ανοιχτή και διαφανή πλατφόρμα, είχε στο μυαλό του ένα «Taxisnet των δημοτικών δαπανών». Τρεις μήνες, πολλές ώρες προσωπικής δουλειάς και ένα post στο LinkedIn αργότερα, το project του, dapanes.com, έγινε viral στην ελληνική κοινότητα του LinkedIn.
«Όλα ξεκίνησαν όταν ένας φίλος, που έμενε χρόνια στην Ελβετία, μου περιέγραψε μια τοπική ψηφοφορία στο καντόνι του. Το ερώτημα ήταν αν οι πολίτες ήθελαν να χτιστεί μια δωρεάν δημόσια πισίνα με χρήματα του δήμου», γράφει ο Θανάσης σε ένα post του. «Οι κάτοικοι ψήφισαν, μάλιστα, με ανάταση του χεριού». Θα ήθελε και εκείνος να καταλάβει πού πηγαίνουν τα χρήματα του δήμου του στην Ελλάδα.
Αναζητώντας τα δημόσια δεδομένα, εντόπισε το ΚΗΜΔΗΣ, τη βάση καταχώρισης δημοσίων συμβάσεων. Τα δεδομένα υπήρχαν, αλλά δεν ήταν οργανωμένα με τρόπο που να επιτρέπει στον πολίτη να αναζητήσει εύκολα τον δήμο του και να αποκτήσει μια συνολική εικόνα. Μέσω των APIs του ΚΗΜΔΗΣ, η πλατφόρμα του συγκεντρώνει και παρουσιάζει τις δαπάνες των δήμων σε μια πιο εύχρηστη μορφή.
Για τον Δήμο Αιγιάλειας, για παράδειγμα, μπορούμε να αναζητήσουμε έξοδα για χαρτικά και εκτυπώσεις και να μεταβούμε, μέσω της σχετικής καταχώρισης στο αντίστοιχο φυσικό έγγραφο σε PDF. Ο Θανάσης επισημαίνει, ωστόσο, ότι πιθανές ανακρίβειες στα δεδομένα καθιστούν απαραίτητη τη διασταύρωση των στοιχείων.
«Αυτή τη στιγμή είναι live 331 από τους 332 δήμους. Για τον Δήμο Άργους Ορεστικού δεν βρέθηκαν entries στα δεδομένα που χρησιμοποιούμε», αναφέρει. Για την επεξεργασία των εγγράφων χρησιμοποίησε εκτεταμένη ανάλυση με AI, ώστε να «διαβάζει» τα PDF και να τα αξιοποιεί ως πηγή επαλήθευσης. «Χωρίς τη βοήθεια του AI, που αυτοματοποίησε και επιτάχυνε τις διαδικασίες, μπορεί να μην είχα ξεκινήσει καν το project», λέει.
Επόμενα βήματα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη σύνδεση με τη «Διαύγεια» και πιθανές συνεργασίες με δήμους και περιφέρειες. Ο Θανάσης, από την Θεσσαλονίκη και απόφοιτος της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών του ΑΠΘ, συνιδρυτής της startup κυβερνοασφάλειας Sinartisis, γνωρίζει ότι η περαιτέρω ανάπτυξη απαιτεί χρόνο και πόρους.
Το dapanes.com, όπως και άλλα civic tech projects στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση: Μπορεί η τεχνολογία να ενισχύσει τη διαφάνεια, τη δημοκρατία και τη συμμετοχή των πολιτών;
Τα δεδομένα μπορεί να είναι διαθέσιμα και οι δημοτικές συνεδριάσεις ανοιχτές, όμως η πρόσβαση δεν σημαίνει απαραίτητα συμμετοχή. Όπως μου είχε αναφέρει στο παρελθόν δημοτικός σύμβουλος σε δήμο της Θεσσαλονίκης, «ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται».
Ο ΟΟΣΑ έχει επισημάνει τη σημασία της ανατροφοδότησης και της λογοδοσίας: όταν οι πολίτες δεν βλέπουν πώς η συμμετοχή τους επηρεάζει τις αποφάσεις, η εμπλοκή τους κινδυνεύει να παραμείνει συμβολική.
Το ελληνικό OpenCouncil, με την ανοιχτή διαβούλευση για ψήφισμα που αφορούσε τα ηλεκτρικά πατίνια στον Δήμο Αθηναίων, αποτελεί ένα παράδειγμα ψηφιακής συμμετοχής. Οι πολίτες μπορούσαν να εκφράσουν τη θέση τους ψηφίζοντας. Το ερώτημα, όμως, παραμένει: Τι συμβαίνει μετά την ψήφο;
Η ιδέα ότι η τεχνολογική πρόοδος μπορεί να οδηγήσει σε μια καλύτερη κοινωνία έχει βαθιές ρίζες στην πολιτική σκέψη και στη σύγχρονη Silicon Valley. Ωστόσο, η τεχνολογία δεν εξαλείφει αυτομάτως τις κοινωνικές ανισότητες.
Για να ελέγξει κανείς τις δημόσιες δαπάνες ή να συμμετάσχει σε μια ψηφιακή διαβούλευση, χρειάζεται συχνά συσκευή, σύνδεση στο διαδίκτυο, χρόνο, ψηφιακές δεξιότητες και κατανόηση του τρόπου λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο χάσμα ανάμεσα στους πολίτες που διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους και σε εκείνους που μένουν εκτός.
Ο ΟΟΣΑ αναγνωρίζει κινδύνους όπως το ψηφιακό χάσμα, ο αποκλεισμός, οι ανησυχίες για την ιδιωτικότητα και η τοξικότητα στις διαδικτυακές συζητήσεις, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη για αναλογικές εναλλακτικές. Η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της δημοκρατική. Δημοκρατικός είναι ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζεται, ποιοι έχουν πρόσβαση σε αυτή και ποιος ελέγχει τους αλγορίθμους.
Στο Στρασβούργο, πριν από έναν χρόνο, συναντήσαμε την Ella Debecker, Product Manager στο Open Cities Lab (OCL), μια πρωτοβουλία συμμετοχικής διακυβέρνησης στη Νότια Αφρική.
Οι πλατφόρμες συμμετοχικής διακυβέρνησης και τα dashboards της OCL δείχνουν πώς η τεχνητή νοημοσύνη και τα δεδομένα των πολιτών μπορούν να βελτιώσουν την παροχή δημόσιων υπηρεσιών, να διευρύνουν τη συμμετοχή σε τοπικό επίπεδο και να κατανείμουν την εξουσία αντί να την συγκεντρώνουν.
Σε ένα project που υλοποιεί σε συνεργασία με τον Δήμο eThekwini, η OCL συνδιαμορφώνει μια δικαιότερη τιμολογιακή πολιτική για το νερό και την ηλεκτρική ενέργεια. Αξιοποιώντας πραγματικά δεδομένα κατανάλωσης, το εργαλείο επιτρέπει στις αρχές να δοκιμάζουν διαφορετικά σενάρια τιμολόγησης, να συγκρίνουν τις επιπτώσεις τους σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις και να αναζητούν ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική προσιτότητα και τη χρηματοοικονομική βιωσιμότητα.
Το παράδειγμα θα μπορούσε να εμπνεύσει: η τεχνολογία δεν σχεδιάζεται απλώς για να ψηφιοποιήσει υπάρχουσες διαδικασίες, αλλά για να αναπτυχθεί γύρω από τις πραγματικές ανάγκες των κοινοτήτων και σε συνεργασία με αυτές.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
