2020. Ο κορονοϊός έχει καταλάβει τις ζωές μας. Τα νέα στην Ελλάδα μαθαίνονται στην καθημερινή ανακοίνωση στην ΕΡΤ. Πέρα από αυτό όμως, τα δεδομένα τα οποία θα μπορούσε κάποιος να πιάσει στα χέρια του ήταν ελάχιστα: ένα αρχείο pdf(!) που έβγαινε κάθε μέρα και είχε κάποιους πολύ βασικούς αριθμούς. Ταυτόχρονα, λίγο πιο βόρεια, στην Ολλανδία, το αντίστοιχο σάιτ ήταν γεμάτο από δεδομένα, σε μορφή που εύκολα μπορούσε κάποιος να αναλύσει, ανά περιοχή, φύλο, ηλικία, κτλ.
Και γιατί έχει σημασία αυτό; Διότι τα ανοιχτά δεδομένα σημαίνουν λογοδοσία και αναλύσεις ειδικών που μπορούν να βοηθήσουν στη χάραξη πολιτικών.
Η καινοτομία της πύλης είναι ότι πρόκειται για ένα κεντρικό σημείο όπου τα ανοιχτά δεδομένα της χώρας βρίσκονται εύκολα προσβάσιμα. Μια αρχιτεκτονική που μπορεί να θέσει τις βάσεις για κάτι που η χώρα αποζητά χρόνια τώρα.
Κι’ όμως, η Ελλάδα εδώ και 15 χρόνια έχει κάνει σημαντικά (αν και αποσπασματικά) βήματα. Το 2010 ξεκινάει να λειτουργεί η Διαύγεια που δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να αντλήσουν πληροφορίες για τις διαδικασίες του δημοσίου. Ταυτόχρονα η ΕΛΣΤΑΤ αναβαθμίζεται προσφέροντας πληθώρα δεδομένων για την οικονομία, τον πληθυσμό, κ.ά. Το 2014, ο νόμος 4305 καθιερώνει την αρχή της «ανοιχτής διάθεσης εξ ορισμού» για τα δεδομένα του δημόσιου τομέα. Πρόσφατα, ο Μηχανισμός Διάγνωσης Αναγκών της Αγοράς Εργασίας (ΜΔΑΑΕ) αναβαθμίζεται, συνδυάζοντας δεδομένα από την ΕΡΓΑΝΗ, την ΕΛΣΤΑΤ, και τη ΔΥΠΑ, δίνοντας μια νέα ματιά στην αγορά εργασίας.
Και, κάπως έτσι, φτάνουμε στο 2026 και την ανάρτηση του data.gov.gr. «Το άνοιγμα και η διάθεση δημόσιων δεδομένων ενισχύει τη διαφάνεια, βελτιώνει τη λήψη αποφάσεων και επιτρέπει τη δημιουργία νέων υπηρεσιών για πολίτες, επιχειρήσεις και ερευνητές.», αναφέρει χαρακτηριστικά η ιστοσελίδα. 400+ οργανισμοί και 20.000+ σύνολα δεδομένων αναφέρονται ψηλά-ψηλά, δίνοντας την εντύπωση μιας νέας σελίδας για τα ελληνικά δεδομένα. Τι είναι, όμως, στην πράξη, η νέα αυτή πύλη;
Για να μη χρειαστεί να ψάχνετε, το έκανα εγώ.
Η πύλη όντως παρέχει πρόσβαση σε περισσότερα από 22.000 σύνολα δεδομένων: περίπου το 25% αυτών είναι στατιστικά δεδομένα. Παραδείγματος χάρη δεδομένα για όλες τις πυρκαγιές της περιόδου 2014-2018, ή για όλες τις ακτοπλοϊκές διαδρομές του 2025. Ένα ακόμα 20% είναι γεωγραφικά δεδομένα, π.χ. κτίρια πόλεων με συντεταγμένες και χαρακτηριστικά, ή γεωτεμάχια με χρήση γης και εμβαδόν. Ένα 35% είναι σκαναρισμένα αρχεία, όπως πολεοδομικοί χάρτες ή παλιά μητρώα και εφημερίδες. Ένα 5% είναι διαφόρων ειδών αρχεία, όπως οικονομικές εκθέσεις, ενώ ένα 10% είναι μη χρήσιμα ή προβληματικά αρχεία.
Από αυτά μπορεί κάποιος να παράξει αρκετά ενδιαφέρουσες αναλύσεις. Πχ από τα στατιστικά δεδομένα βλέπουμε ότι, από όλη τη γη που κάηκε το 2014-2018, μόλις γύρω στο 13% ήταν πυκνό δάσος· το μεγαλύτερο μέρος ήταν αραιές δασικές εκτάσεις και χαμηλή βλάστηση, ενώ σχεδόν το ένα τρίτο ήταν γεωργική γη και υπολείμματα καλλιεργειών. Ενώ από τα ακτοπλοϊκά, ότι σχεδόν όλη η χώρα κινείται μέσα από έναν κόμβο, τον Πειραιά, με πάνω από 20 εκατομμύρια επιβάτες σε μία μόλις σεζόν.
Τα γεωγραφικά δεδομένα μας δίνουν την εικόνα του χώρου — χρήσεις γης, όρια, ιδιοκτησία· π.χ. κάθε γεωτεμάχιο μιας πόλης με τη χρήση και το εμβαδόν του. Ενώ από τα σκαναρισμένα αρχεία βρίσκει κάποιος μικρούς θησαυρούς: μέσα στους εκατοντάδες σαρωμένους χάρτες της Καλαμάτας, παλιά πολεοδομικά σχέδια της πόλης.
Από πού προέρχονται όλα αυτά τα δεδομένα; Ο όγκος έρχεται από τους δήμους και τις περιφέρειες — σχεδόν οι μισοί φορείς, και πάνω από τα μισά σύνολα του καταλόγου, σχεδόν όλα γεωχωρικά, με τα Χανιά, το Αγρίνιο και το Ηράκλειο στην κορυφή. Η Τράπεζα της Ελλάδος, αντίθετα, έχει ελάχιστα σύνολα — αλλά με εκατοντάδες δελτία το καθένα, είναι η πιο πυκνή «φλέβα» πραγματικής στατιστικής. Από την άλλη μεγάλοι φορείς — ΕΛΣΤΑΤ, ΕΚΤ, ρυθμιστικές αρχές — δεν έχουν πολλά δεδομένα στην πύλη.
Και εδώ φτάνουμε σε ένα βασικό ερώτημα: τι νέο προσφέρει το data.gov.gr; Τα 2/3 των δεδομένων ζουν σε εξωτερικά σάιτ, π.χ. της ΤτΕ, αλλά και στους geoservers των ίδιων των δήμων (Χανιά, Καλαμάτα) ή σε υπηρεσίες όπως οι πλημμυρικοί χάρτες του ΥΠΕΝ. Από το υπόλοιπο 1/3, η πλειονότητα μοιάζει να προέρχεται από τη Διαύγεια και άλλα αντίστοιχα σάιτ, με μόνο ένα μικρό ποσοστό να είναι νέα δεδομένα που δεν μπορούσε, πιθανόν, κάποιος ήδη να βρει.
Αυτό όμως δε σημαίνει ότι η πύλη δεν είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο. Μια μικρή απόδειξη είναι ότι, ενώ η δουλειά μου είναι να βρίσκω και να αναλύω δεδομένα, πολλά από αυτά δεν τα είχα ξαναδεί. Είτε γιατί δεν είχα ιδέα ότι υπήρχαν, είτε επειδή ήταν δύσκολο να βρεθούν.
Και εδώ βρίσκεται η καινοτομία της πύλης: ένα κεντρικό σημείο όπου τα ανοιχτά δεδομένα της χώρας βρίσκονται εύκολα προσβάσιμα. Μια αρχιτεκτονική που μπορεί να θέσει τις βάσεις για κάτι που η χώρα αποζητά χρόνια τώρα.
Κι’ όμως, για να γίνει το data.gov.gr αυτό στο οποίο αποβλέπει, απομένουν τέσσερα βασικά βήματα. Πρώτον, η περαιτέρω σύνδεση με ήδη υπάρχουσες πηγές δεδομένων, βασικότερων αυτών η ΕΛΣΤΑΤ και ο ΜΔΑΑΕ. Δεύτερον, η δημιουργία ενός εργαλείου Τεχνητής Νοημοσύνης που θα έχει εκπαιδευτεί πάνω στο σύνολο των (μετα)δεδομένων και θα μπορεί να βοηθήσει τον αναγνώστη να βρει τα δεδομένα που ψάχνει μέσα σε δευτερόλεπτα. Τρίτον, η σύνδεση με μικροδεδομένα, όπως π.χ. του ΕΦΚΑ, του Υπουργείου Οικονομικών κ.λπ., και η δημιουργία κοινού τρόπου ώστε αυτά να διατίθενται σε ερευνητές για αναλύσεις. Και τέλος, η δημιουργία μιας σαφούς και αυτοματοποιημένης διαδικασίας ανάρτησης νέων δεδομένων και συντήρησης των παλαιών, έτσι ώστε να υπάρξει συνέχεια πέρα από πολιτικές αποφάσεις ή διοικητικές αλλαγές στην εκάστοτε ειδική γραμματεία ή υπουργείο.
Το βήμα έγινε, τώρα πρέπει να νικηθεί το στοίχημα ώστε το data.gov.gr να μετατραπεί από μια νέα αρχιτεκτονική σε μια πραγματική τομή και οι πολίτες να αποκτήσουν, επιτέλους, ολοκληρωμένη πρόσβαση στα δεδομένα της χώρας.
