«Ίσως το πιο ακραίο παράδειγμα είναι τα 19 χιλιάδες ευρώ που δαπανήθηκαν για φουλάρια και γραβάτες», λέει στο WIRED Greece ο προγραμματιστής και δημιουργός του MizAI, Άγγελος Διαμαντόπουλος. «Αν πας αυτή τη στιγμή στη Διαύγεια και πατήσεις τις λέξεις “γραβάτες” ή “φουλάρια”, θα συναντήσεις χιλιάδες υποθέσεις».
Για περισσότερα από δέκα χρόνια, η Διαύγεια και το ΚΗΜΔΗΣ δημοσιεύουν εκατομμύρια αποφάσεις και συμβάσεις του Δημοσίου. Στην πράξη, ο όγκος των δεδομένων είναι τόσο μεγάλος που ελάχιστοι μπορούν να τον παρακολουθήσουν.
Ωστόσο, ένας 30χρονος προγραμματιστής πιστεύει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει αυτή την ισορροπία.
Ο Άγγελος βρήκε στα site της Διαύγειας και του ΚΗΜΔΗΣ μια ξεχωριστή ευκαιρία: να εντοπίσει αλλόκοτα μοτίβα κρατικών δαπανών και να τα αναδείξει στα social media. Από μικρό παιδί συναντούσε άτομα στον κύκλο του που δεν βγαίνουν οικονομικά. Δυστυχώς, το βιοποριστικό είναι ένα ζήτημα με ελληνική υπογραφή, μαζί με τις απάτες, τη διαφθορά και τα ρουσφέτια.
«Αναρωτήθηκα αν μπορώ να ασχοληθώ με το πρόβλημα, να το προσεγγίσω και στην τελική, ίσως και να συνεισφέρω στη λύση, αν γίνεται», εξηγεί. Κοιτώντας τις πλατφόρμες της Διαύγειας και του ΚΗΜΔΗΣ, που τα τελευταία χρόνια αναγκάζουν δήμους και κρατικούς φορείς να δημοσιοποιούν τις δαπάνες τους, ο Άγγελος αναρωτήθηκε αν θα μπορούσε να απαντήσει στο περιβόητο ερώτημα «πού πήγαν τα λεφτά»;
Από τη σύλληψη στην υλοποίηση
Ο σκοπός του ήταν διπλός: πρώτον να βρει λάθη στο σύστημα – άλλωστε το διαχειρίζονται άνθρωποι – και δεύτερον να εντοπίσει ύποπτες κινήσεις.
«Αναρωτήθηκα, ποια είναι η πιο ασφαλής, αντικειμενική, φθηνή, και παραγωγική λύση; Η απάντηση είναι να βάλεις κάποιο καλό AI να αναλύει τις πλατφόρμες και να βγάλεις τον άνθρωπο από τη λούπα. Κάπως έτσι, λοιπόν, ξεκίνησε η ιδέα», εξηγεί.
Για την ώρα ο κώδικας του Άγγελου δεν είναι open source, ωστόσο στο διαδίκτυο είναι διαθέσιμη η σελίδα με το Beta version του εργαλείου, καθώς και με συγκεκριμένες αναρτημένες υποθέσεις. Παράλληλα, ο Άγγελος μιλάει με ειδικούς και δικηγόρους για το πώς θα μπορέσει, σταδιακά και με προσοχή, να ανοίξει το εργαλείο προς όλους.
Τεχνικά το μεγαλύτερο εμπόδιο που είχε να αντιμετωπίσει ήταν η κατηγοριοποίηση των μη δομημένων δεδομένων.
«Δεν υπάρχει συγκεκριμένη μορφή που αναγκάζει το κράτος να ανεβάζει αυτά τα δεδομένα. Σε μια υπόθεση, ένας αριθμός μπορεί να γράφεται με νούμερα, σε κάποια άλλη με γράμματα. Άρα δεν μπορείς να κάνεις απλά μια μαθηματική ανάλυση και να βγάλεις αποτελέσματα», εξηγεί ο Άγγελος.
Εκεί έρχεται το AI να βοηθήσει. Χτενίζει, εντοπίζει και ξεχωρίζει τα δεδομένα που, όντως, μπορούν να αξιοποιηθούν σε ένα μαθηματικό μοντέλο. «Απλά το AI κοστίζει. Οπότε πρέπει να το κάνεις με έξυπνο τρόπο για να μη σπαταλάς πόρους», προσθέτει ο Άγγελος.
Ποτήρια, οθόνες και απευθείας αναθέσεις
Ο Άγγελος έχει μιλήσει ανοιχτά στα social media για διάφορες υποθέσεις που συνάντησε όσο έχτιζε το εργαλείο του, κυρίως αστεία περιστατικά, καθώς τα πιο σοβαρά απαιτούν άλλη προσέγγιση.
«Νομίζω από τα πιο εξωφρενικά περιστατικά ήταν οι δύο εξάδες ποτηριών που κόστισαν 300 ευρώ. Εκεί είναι που λες “όπα, ρε φίλε, τι κάνουν οι τύποι;”», λέει γελώντας.
Ένα ακόμα χαρακτηριστικό που βγήκε στην επιφάνεια με το MizAI ήταν και οι απευθείας αναθέσεις εκατομμυρίων ευρώ. «Είναι τόσες πολλές που δεν μπορείς να το πιστέψεις ότι περνάει έτσι αυτό το πράγμα», συμπληρώνει με πάθος. «Και το βλέπεις σε κάθε φορέα, κυρίως από τα νοσοκομεία. Είναι εξωπραγματικό».
Άλλο ένα συχνό μοτίβο είναι οι δωρεές για εθνικές γιορτές καθώς και οι υπερτιμολογήσεις. «Δεν είμαι ειδικός, αλλά αν κάποιοι ζητάνε 500 ευρώ για μια οθόνη και δεν σου λένε ποια οθόνη είναι, δεν έχεις κάποιο στοιχείο για να δεις αν αγόρασαν οθόνη όντως με τα 500 ευρώ ή με 100. Ποτέ κανείς Έλληνας δεν θα μάθει τι έγινε με αυτήν την οθόνη», εξηγεί απογοητευμένος.
Μέχρι στιγμής, τα σχόλια που έχει λάβει ο Άγγελος είναι θετικά αλλά ενέχουν και μια αγανάκτηση. «Ξέρουμε ότι κάτι περίεργο παίζει τόσα χρόνια. Το ακούμε από εποχές ΠΑΣΟΚ. Απλά το να το βλέπεις έτσι μπροστά σου είναι διαφορετικό», τονίζει, αναγνωρίζοντας, όμως, κι ένα ενοποιητικό στοιχείο στις αντιδράσεις του κόσμου, που του δίνει κίνητρο να συνεχίσει τη δουλειά του.
Εξελίσσοντας το εργαλείο
Επόμενο βήμα για τον Άγγελο είναι να συνεργαστεί με έναν φίλο του που έχει δημιουργήσει το εργαλείο Easy Diavgeia, για να μπορεί να αναρτήσει στη σελίδα όλες τις υποθέσεις της Διαύγειας και όχι μόνο συγκεκριμένες. Ωστόσο, το ζήτημα του κόστους του AI για να τρέξουν οι αναλύσεις των δεδομένων είναι βασικό εμπόδιο.
Σε αυτό, ο Άγγελος προτείνει μια λύση. «Στις εκατομμύρια υποθέσεις που υπάρχουν, κάθε πολίτης θα μπορεί, για όποια υπόθεση τον ενδιαφέρει, να τρέξει ο ίδιος το AI μοντέλο. Θα μπορεί να “κεράσει”, δηλαδή, το ποσό σε tokens και έπειτα τα συμπεράσματα που θα βγουν,να μη μείνουν μόνο σε εκείνον αλλά να διαμοιράζονται σε όλους τους χρήστες», εξηγεί.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό που θέλει να ενσωματώσει στο εργαλείο είναι ένα «σκορ» από ειδικούς για κάθε υπόθεση, το οποίο θα λειτουργεί συμπληρωματικά στην αντικειμενική ανάλυση του AI. «Έτσι, μου φαίνεται ότι θα έρθει ένας καλός βαθμός δικαιοσύνης και όποιος σκόπευε να κάνει κάτι περίεργο, από εδώ και πέρα, δεν θα το κάνει τόσο απροκάλυπτα γιατί θα πιάνεται πολύ γρήγορα», λέει με ελπίδα.
Σε κάθε περίπτωση, ο Άγγελος παροτρύνει νέους δημιουργούς που θέλουν να φτιάξουν αντίστοιχα εργαλεία, να το κάνουν χωρίς να φοβούνται. «Πλέον ό,τι μπορείς να φανταστείς μπορείς να το φτιάξεις, αρκεί να έχεις υπομονή», λέει, τονίζοντας, ωστόσο, ότι το AI δεν είναι ακόμα έτοιμο να δουλέψει μόνο του, και χρειάζεται μια συνεχή εποπτεία.
Πέρα από το τεχνικό κομμάτι, το εργαλείο αυτό για τον Άγγελο ήταν ένα ρίσκο. Δεν ξέρει αν θα τον οδηγήσει πουθενά, αλλά τον γεμίζει, γιατί νιώθει ότι προσφέρει κοινωνικά. «Για έναν προγραμματιστή, ο οποίος είναι όλη μέρα στα κομπιούτερ και δεν έχει πολλή ανθρώπινη επαφή, ένα τέτοιο side project είναι ένας ωραίος τρόπος να μπορέσει να βοηθήσει», συμπληρώνει.
«Για μένα, όλο αυτό είναι μια ηθική πρόκληση. Απορείς αν κάνεις το σωστό ή το λάθος. Και προσωπικά θα μου άρεσε να ακούσω όσες περισσότερες απόψεις γίνεται από τον κόσμο», τονίζει.
Ο Άγγελος αποφοίτησε από το Πολυτεχνείο της Πάτρας με πτυχίο μηχανικού υπολογιστών και πληροφορικής. Εδώ και μια δεκαετία εργάζεται σαν προγραμματιστής, ενώ τα τελευταία τέσσερα χρόνια, δηλαδή από όταν έγινε το μπαμ με το πρώτο LLM, ασχολείται με το AI.
Την ίδια εποχή άρχισε να ψάχνεται και με τα social media. «Πάντα μου άρεσαν οι φιλοσοφικές συζητήσεις, ό,τι είχε να κάνει με ψυχολογία, λογική, και περίπλοκα ζητήματα», περιγράφει. «Τα έβλεπα στο μυαλό μου με τρόπο μαθηματικό, σχεδόν αλγοριθμικό και ήθελα να μπορώ να τα εξηγώ κάπως καλύτερα, σε όποιον ενδιαφέρεται».
«Έτσι, ξεκίνησα να βγάζω βίντεο πρώτα στο TikTok, έπειτα στο Instagram και λίγο στο YouTube. Στην αρχή ένιωθα πολλή αμηχανία μπροστά στην κάμερα. Αλλά ήταν και ένας τρόπος να μου φύγει αυτή η φοβία», συμπληρώνει, δείχνοντάς μου το προφίλ του στο Instagram, @aggelos.podcast, το οποίο μετράει 7 χιλιάδες ακόλουθους, ενώ το αντίστοιχο προφίλ στο TikTok έχει 23 χιλιάδες.
