Όταν η ταινία βγήκε στο σινεμά, στα εργαστήρια του MIT και του Stanford, ερευνητές δούλευαν πάνω σε στατιστικά μοντέλα, αναγνώριση φωνής και ρομποτική. Τα συστήματα ΑΙ αρχίζαν δειλά δειλά να «διδάσκονται» από παραδείγματα αντί για αυστηρούς κανόνες. Πολύ λιγότερα δεδομένα, πολύ πιο αδύναμοι υπολογιστές απ’ ό,τι σήμερα.
25 χρόνια μετά, με την ταινία A.I. Artificial Intelligence να θεωρείται πια κλασική του Spielberg, το ερώτημα παραμένει: πόσο κοντά έχουμε φτάσει τελικά στο μέλλον που μας έδειξε;
Στην ταινία, η τεχνητή νοημοσύνη έχει σώμα. Το AI σημαίνει ανθρωποειδή ρομπότ σχεδόν πανομοιότυπα με τον άνθρωπο, με πρόσωπο, φωνή και συναισθήματα. Σήμερα, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική.
Ο κόσμος της ταινίας είναι ήδη σε κρίση: Υπερπληθυσμός, περιβαλλοντική κατάρρευση, τεράστια τεχνολογική πρόοδος. Ανθρωποειδή ρομπότ πλήρως ενσωματωμένα στην καθημερινότητα. Το επόμενο βήμα; Παιδιά-μηχανές με την ικανότητα να αγαπούν. Ο David, ένα παιδί-ρομπότ, δεν μιμείται τον άνθρωπο, πιστεύει ότι είναι ένας. Μαθαίνει παρατηρώντας, προσαρμόζεται στις συνήθειες της οικογένειας και διψά για την αποδοχή της μητέρας του.
Γύρω του, μηχανές με κρίση, ενσυναίσθηση και επιθυμία για σύνδεση σχηματίζουν μια μικρή ομάδα που ξεκινάνε ένα ταξίδι προς το «ανήκειν», την «μαγική νεράιδα» που θα τους μετατρέψει σε πραγματικούς ανθρώπους, ικανούς να αγαπηθούν. Aπό τους κριτικούς, η ταινία αντιμετωπίστηκε αμήχανα: μισή Spielberg, μισή Kubrick, υπερβολικά συναισθηματική για sci-fi, πολύ ψυχρή για οικογενειακό δράμα.
Στην ταινία, η τεχνητή νοημοσύνη έχει σώμα. Το AI σημαίνει ανθρωποειδή ρομπότ (‘’ανδροειδή/androids’’) σχεδόν πανομοιότυπα με τον άνθρωπο, με πρόσωπο, φωνή και συναισθήματα. Σήμερα, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. To AI παραμένει κυρίως σε εφαρμογές, chatbots, αλγόριθμους που λειτουργούν μέσα σε οθόνες και servers, όχι σε ανθρώπινα σώματα.
Τα σύγχρονα ανθρωποειδή ρομπότ, από την άλλη, απέχουν ακόμη από τη μαζική χρήση. Mπορεί να έχουμε δει εντυπωσιακά demo-ρομπότ να χορεύουν ή να παίζουν ποδόσφαιρο στην Κίνα, όμως, σύμφωνα με πρόσφατα reports της McKinsey, παραμένουν σχετικά ακριβά, εύθραυστα και δύσκολα στη συντήρηση και ευρεία βιομηχανική υιοθέτηση.
Κι όμως, η κατεύθυνση αρχίζει να αλλάζει. Ο Cheng Hao, δημιουργός των ρομπότ – ποδοσφαιριστών, δήλωσε ότι η επόμενη γενιά ανθρωποειδών θα μοιάζει περισσότερο με “έξυπνους βοηθούς”. Ρομπότ που θα λειτουργούν ως οικιακοί δάσκαλοι για παιδιά ή ακόμη και παίκτες σε γήπεδο ποδοσφαίρου. Με την τεχνολογία να κινείται σε ταχύτατους ρυθμούς, η απόσταση ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα αρχίζει να μικραίνει.
Εκεί που η ταινία γίνεται πραγματικά προφητική είναι στον τρόπο μάθησης, βασικό πυλώνα της τεχνητής νοημοσύνης σήμερα. Ο David εκπαιδεύεται μέσα από τη συνύπαρξη, αυτό που σήμερα ονομάζουμε ‘’αυτόνομη μάθηση’’ (self-supervised learning). Τα σύγχρονα μοντέλα ΑΙ μαθαίνουν από τεράστιους όγκους δεδομένων και αναπαράγουν ανθρώπινη γλώσσα, συμπεριφορά και συλλογισμούς. Ο “Dr. Know” της ταινίας, μια μηχανή που απαντά σε κάθε ερώτηση, είναι μια προφητεία των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων. Ένα σημερινό ChatGPT.
Η κακόβουλη χειραγώγηση είναι επίσης κοινό concept: το βιολογικό παιδί της οικογένειας ωθεί τον David σε επικίνδυνες πράξεις, λόγω παιδικής ανταγωνιστικότητας. Σήμερα, βλέπουμε ανηλίκους να εκτίθεται σε deepfake apps και να πειραματίζονται με κλωνοποίηση φωνής ή ΑΙ συντρόφους χωρίς επαρκείς δικλίδες ασφαλείας.
Eκεί η ταινία γίνεται ξανά προφητική: στο πώς θα μας κάνει να νιώθουμε η συνύπαρξη με τις μηχανές. Το Replika, ο ΑΙ-φίλος, μαθαίνει, προσαρμόζεται και ανταποδίδει την προσοχή. Ειδικοί προειδοποιούν ότι συστήματα που «μιμούνται» ενσυναίσθηση μπορεί να επηρεάσουν ευάλωτους χρήστες, όπως παιδιά, ιδιαίτερα όταν η AI χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο ανθρώπινης επαφής, θεραπείας ή συμβουλευτικής.
Σε αντίθεση με τον κόσμο της ταινίας, σήμερα η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη περιστρέφεται γύρω από το πού πρέπει να μπαίνει φρένο. Όλο και περισσότερες πλατφόρμες προσπαθούν να περιορίσουν τη χρήση της από παιδιά και εφήβους, φοβούμενες ότι το AI μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά ή την ψυχολογία τους.
Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Ένωση με το νέο κανονισμό AI Act κατηγοριοποιεί τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ανάλογα με το πόσο ρίσκο κρύβουν. Κάποιες χρήσεις θεωρούνται απλώς χρήσιμες, άλλες μπαίνουν στο μικροσκόπιο: η μαζική παρακολούθηση, η προσπάθεια χειραγώγησης ανθρώπων ή η χρήση AI σε ευαίσθητους τομείς (π.χ υγεία) χωρίς ξεκάθαρους κανόνες και διαφάνεια.
Τελικά, πού πέφτει μέσα η ταινία και πού όχι; Όχι στα ανθρωποειδή σώματα, ούτε σε έναν κόσμο γεμάτο ρομπότ που περπατούν ανάμεσά μας. Πέφτει όμως μέσα στη χειραγώγηση, στη συναισθηματική εξάρτηση και στους «κλειστούς κύκλους» όπου η τεχνολογία μαθαίνει τι μας αρέσει και κρατά την προσοχή μας αιχμάλωτη.
Το A.I. Artificial Intelligence προέβλεψε σωστά τη σχέση μας μαζί του. Έναν κόσμο όπου οι μηχανές, δε χρειάζεται να μοιάζουν με ανθρώπους, αρκεί να ξέρουν πώς να μας καταλαβαίνουν και να μας κάνουν να νιώθουμε λιγότερο μόνοι.
