Τον Ιανουάριο του 2028, η βιομηχανία των video games θα περάσει ένα κρίσιμο κατώφλι. Σε ένα κείμενο με τρεις μικρές παραγράφους, η Sony ανακοίνωσε την απόφαση να σταματήσει την παραγωγή φυσικών δίσκων για νέες κυκλοφορίες PlayStation. Ένα ορόσημο για το μέλλον του κλάδου.
Από το 2028, λοιπόν, οι νέοι τίτλοι PlayStation θα διατίθενται αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή, σύμφωνα με τη Sony, που ανακοίνωσε επίσης πως θα ξεκινήσει σταδιακά το κλείσιμο του PlayStation Store για τα PS3 και PS Vita.
Η ανακοίνωση ήρθε λίγες ημέρες μετά από μια άλλη είδηση που προκάλεσε αναβρασμό: το Grand Theft Auto VI, ένα από τα πιο πολυαναμενόμενα παιχνίδια όλων των εποχών, δεν θα έχει έκδοση με δίσκο.
Η κυκλοφορία κονσολών χωρίς disc drive συνέβαλε στη διαμόρφωση της αγοράς, προσφέροντας μια φθηνότερη αρχική τιμή με αντάλλαγμα τον περιορισμό των επιλογών του παίκτη όσον αφορά στην απόκτηση παιχνιδιών.
Η μετάβαση σε ένα αποκλειστικά ψηφιακό οικοσύστημα έχει πλεονεκτήματα. Εκμηδενίζει τις φθορές των δίσκων και επιτρέπει την ακαριαία πρόσβαση σε τεράστιες βιβλιοθήκες, ενώ εξαλείφει τα κόστη παραγωγής και μεταφορικών για τους δημιουργούς.
Υπάρχουν, όμως, και ανησυχίες. Η στροφή αυτή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ιδιοκτησία των παιχνιδιών, μετατρέποντας την αγορά σε μια «άδεια χρήσης» και εξαφανίζοντας τη δευτερογενή αγορά των μεταχειρισμένων και τη δυνατότητα δανεισμού. Επιπλέον, ενισχύεται ο κίνδυνος μεγαλύτερου ελέγχου των τιμών από τους κατόχους των πλατφορμών, ενώ επηρεάζεται η πολιτισμική διατήρηση του μέσου.
Αυτή η πορεία είναι το αποκορύφωμα μιας διαδικασίας που ξεκίνησε πριν από δεκαετίες, όταν η Valve λάνσαρε το Steam στα PC. Στη συνέχεια, η Microsoft εδραίωσε το μοντέλο στις κονσόλες, επενδύοντας στο Xbox Live, πριν από τις συνδρομές τύπου Game Pass. Το gaming ακολουθεί τον δρόμο που χάραξαν άλλοι κλάδοι της ψυχαγωγίας. Όμως, σε αντίθεση με ένα CD μουσικής ή έναν δίσκο ταινίας που λειτουργεί αυτόνομα, ένας φυσικός δίσκος παιχνιδιού σήμερα είναι συχνά απλώς ένα «κλειδί άδειας χρήσης» που απαιτεί ψηφιακές λήψεις, servers ή updates, συχνά με ημερομηνία λήξης.
Η Sony υποστηρίζει πως πρόκειται για φυσική εξέλιξη. Σύμφωνα με τα οικονομικά αποτελέσματά της, οι ψηφιακές λήψεις άγγιξαν μέσα στο 2025 το 85% των συνολικών πωλήσεων στα PS4 και PS5.
Το ερώτημα, όμως, είναι αν πρόκειται πράγματι για μια οργανική εξέλιξη των προτιμήσεων του κοινού ή για μια έξυπνα κατευθυνόμενη στρατηγική των τεχνολογικών κολοσσών.
Η κατευθυνόμενη ζήτηση
«Συμβαίνουν και τα δύο», εξηγεί σε δήλωσή του στο WIRED Greece ο Mat Piscatella, κορυφαίος αναλυτής της βιομηχανίας και Industry Advisor της Circana. «Υπάρχει μια σταθερή μείωση των καταναλωτικών δαπανών για νέα φυσικά video games την τελευταία δεκαετία, με το ψηφιακό μερίδιο να αυξάνεται σημαντικά με την πάροδο του χρόνου», περιγράφει πώς έχουν διαμορφωθεί οι τάσεις. Όμως, προσθέτει, «οι κατασκευαστές κονσολών έχουν επίσης σημαντική επιρροή στο να καθοδηγούν αυτή τη ζήτηση».
Αυτή η καθοδήγηση εκφράζεται διαχρονικά με αρκετούς τρόπους, όπως μέσω του ίδιου του hardware. Όπως επισημαίνει ο Piscatella, η δύναμη των εταιρειών κρίνεται «στο αν το hardware της κονσόλας περιλαμβάνει ή όχι τα απαραίτητα εξαρτήματα για τη χρήση φυσικών μέσων, καθώς και σε άλλες προωθητικές ενέργειες και marketing». Η κυκλοφορία κονσολών χωρίς disc drive συνέβαλε στη διαμόρφωση της αγοράς, προσφέροντας μια φθηνότερη αρχική τιμή με αντάλλαγμα τον περιορισμό των επιλογών του παίκτη όσον αφορά στην απόκτηση παιχνιδιών.
«Η Nintendo ηγείται της αγοράς όσον αφορά το μερίδιο πωλήσεων φυσικού λογισμικού, ενώ οι πωλήσεις στα δικά της συστήματα τείνουν να έχουν υψηλότερο ποσοστό φυσικών πωλήσεων σε σχέση με άλλες κονσόλες.
Η Ένωση Καταναλωτών – Η Ποιότητα Της Ζωής (Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.) μιλώντας στο WIRED Greece εκτιμά πως η Sony και η Microsoft «εδώ και αρκετά χρόνια, επιχειρούν σταδιακά να απομακρύνουν το καταναλωτικό κοινό από κάθε τι υλικό». Σχετικα με τις μεθόδους που επιστρατεύονται, λέει: «οι εκτεταμένες εκπτώσεις στα ψηφιακά καταστήματα των εταιρειών, καθώς και οι συνδρομητικές υπηρεσίες, όπως το PlayStation Plus και το Xbox Game Pass, φαίνεται να κινούνται συνειδητά προς αυτή την κατεύθυνση».
Υπάρχει όμως μια εταιρεία που, για την ώρα έστω, δεν ακολουθεί τον ίδιο ρυθμό. Ενώ η Sony προετοιμάζει το έδαφος και όσο φουντώνουν οι συζητήσεις για τις επόμενες κινήσεις της Microsoft, η Nintendo παραμένει η εξαίρεση.
«Η Nintendo κυκλοφόρησε το Switch 2, το οποίο υποστηρίζει φυσικές κάρτες (cartridges)», αναφέρει ο Piscatella, αναλύοντας τη στρατηγική της εταιρείας. «Επομένως, οποιεσδήποτε πιθανές αλλαγές θα συνέβαιναν πολύ αργότερα, καθώς ο κύκλος ζωής του Switch 2 αναμένεται να επεκταθεί βαθιά μέσα στη δεκαετία του 2030».
Η επιλογή της εταιρείας δεν είναι ρομαντισμός. Βασίζεται σε οικονομικά στοιχεία και τάσεις της βιομηχανίας. «Η Nintendo ηγείται της αγοράς όσον αφορά το μερίδιο πωλήσεων φυσικού λογισμικού, ενώ οι πωλήσεις στα δικά της συστήματα τείνουν να έχουν υψηλότερο ποσοστό φυσικών πωλήσεων σε σχέση με άλλες κονσόλες. Μπορεί επίσης να υποστηριχθεί βάσιμα ότι η Nintendo παρέχει τη μεγαλύτερη υποστήριξη για τις φυσικές πωλήσεις παιχνιδιών στη λιανική αγορά», καταλήγει ο Piscatella.
«Σημείο καμπής»
Για τη Sony, η κατάργηση των δίσκων το 2028 αποτελεί μια στρατηγική επιτάχυνση. Πολλοί αναλυτές περίμεναν αυτή την κίνηση να συμπέσει με το λανσάρισμα του PlayStation 6, όμως οι οικονομικές πιέσεις στο παρόν στάδιο φαίνεται πως είναι καταλυτικός παράγοντας.
«Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η απόφαση της Sony αποτελεί σημείο καμπής για τη βιομηχανία των κονσολών», δηλώνει στο WIRED Greece ο Dr. Serkan Toto, CEO της Kantan Games με έδρα το Τόκιο. «Ως επακόλουθο, η Microsoft θα πάρει με χαρά την πάσα και πιθανότατα θα καταργήσει κι αυτή την υποστήριξη φυσικών μέσων και στο [επόμενο Xbox] Project Helix», προσθέτει.
Ο Dr. Toto αναγνωρίζει ότι η κίνηση αυτή κρύβει έντονο οικονομικό παρασκήνιο. «Προσωπικά, περίμενα αυτό να συμβεί με το PlayStation 6, αλλά φαίνεται ότι η πίεση στα τρέχοντα περιθώρια κέρδους τους ήταν υπερβολικά ισχυρή. Από οικονομική άποψη, οι ψηφιακές πωλήσεις βγάζουν απλώς υπερβολικά πολύ νόημα, ειδικά για τους κατόχους των πλατφορμών», εξηγεί, παραπέμποντας στην ανάλυσή του για τις τιμές των παιχνιδιών.
Εξάλλου, τα μαθηματικά πίσω από την ψηφιακή διανομή είναι ένας βασικός παράγοντας για τις αποφάσεις των εταιρειών. Χωρίς το κόστος κατασκευής του δίσκου, των μεταφορικών και χωρίς το ποσοστό που κρατούν τα καταστήματα λιανικής, τα έσοδα ανά αντίτυπο αυξάνονται.
«Πρόκειται, λοιπόν, για μια μακροπρόθεσμη στρατηγική που αποσκοπεί στην ενίσχυση του ελέγχου τους επί του οικοσυστήματος του PlayStation, στην απλοποίηση και τη βελτίωση της αποδοτικότητας της επιχείρησής τους, καθώς και στην αύξηση των κερδών», υπογραμμίζει ο Dr. Toto.
Η «προγραμματισμένη απαξίωση»
Αυτή η ανάγκη των εταιρειών για έλεγχο έχει πυροδοτήσει ένα από τα μεγαλύτερα ακτιβιστικά κινήματα στην ιστορία του μέσου: την καμπάνια «Stop Killing Games». Η εξαφάνιση του φυσικού δίσκου δεν αλλάζει τη φύση του προβλήματος που βρίσκεται στον πυρήνα του κινήματος, αλλά λειτουργεί ως ένα «ξυπνητήρι» για την παγκόσμια κοινότητα των παικτών. Την ίδια ώρα, έχει ξεκινήσει ένα νέο petition, το «Don’t Kill the Disc», που έχει ήδη συγκεντρώσει πάνω από 120.000 υπογραφές υπέρ της διατήρησης των φυσικών παιχνιδιών για τη γενιά κονσολών PS6.
«Πιστεύω ότι το πρόβλημα είναι περίπου το ίδιο με πριν, αλλά η κατάργηση των φυσικών παιχνιδιών κάνει το ζήτημα ορατό σε πολύ περισσότερους ανθρώπους», δηλώνει στο WIRED Greece ο Ross Scott, ιδρυτής του κινήματος «Stop Killing Games».
«Τα φυσικά παιχνίδια δεν εγγυώνται εδώ και καιρό ότι οι πελάτες θα κρατήσουν τα παιχνίδια τους, αλλά ιστορικά είχαν μια θετική συσχέτιση με αυτό. Το πρόβλημα δεν είναι τα ψηφιακά παιχνίδια καθαυτά, αλλά το γεγονός ότι οι εκδότες συχνά τα απενεργοποιούν εσκεμμένα μόλις τερματιστεί η υποστήριξή τους, καθιστώντας το μια μορφή προγραμματισμένης απαξίωσης».
H Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. αναφέρει πως το ζήτημα γίνεται πιο σοβαρό «όταν η απώλεια πρόσβασης δεν συνδέεται απλώς με την απουσία φυσικού αντιγράφου, αλλά με τη δυνατότητα της εταιρείας να καθιστά μονομερώς ένα ψηφιακό προϊόν μη λειτουργικό». Αυτό, προσθέτει, μπορεί να συμβεί «μέσω της διακοπής διακομιστών ή συστημάτων ηλεκτρονικής πιστοποίησης, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου αυτά δεν είναι τεχνικά απαραίτητα για τη βασική λειτουργία του παιχνιδιού».
Σύμφωνα με τον Scott, η λύση δεν θα έρθει από την καλή θέληση των εταιρειών, αλλά από το δίκαιο των καταναλωτών. «Η κύρια αλλαγή που χρειαζόμαστε είναι κάποιου είδους νομική προστασία που θα ορίζει ότι οι εκδότες δεν μπορούν να απενεργοποιούν εσκεμμένα τα αντίγραφα των παιχνιδιών που έχουν ήδη αγοράσει οι πελάτες», σημειώνει ο Scott.
Και καταλήγει: «Τότε, οι εκδότες θα αρχίσουν να συνυπολογίζουν σχέδια για το “τέλος ζωής” των παιχνιδιών, ώστε οι πελάτες να μπορούν να συνεχίσουν να τα χρησιμοποιούν. Αυτά τα σχέδια μπορούν να πάρουν διάφορες μορφές, αλλά η δυνατότητα των πελατών να δημιουργούν αντίγραφα ασφαλείας του παιχνιδιού θα είναι απαραίτητη».
Έχουν ήδη καταγραφεί προβλήματα με τις ψηφιακές αγορές. To PlayStation ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θα αφαιρέσει 551 παραγωγές της Studio Canal από τις ψηφιακές βιβλιοθήκες, από την 1η Σεπτεμβρίου, λόγω της λήξης συμφωνιών αδειοδότησης. Οι καταναλωτές θα μείνουν χωρίς πρόσβαση σε περιεχόμενο που έχουν αγοράσει, ενώ δεν έχει γίνει γνωστό κάποιο πλάνο για αποζημιώσεις.
Η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. λέει πως «στην πραγματικότητα, στα ψηφιακά αντίτυπα δεν υπάρχει καμία ουσιαστική εγγύηση ιδιοκτησίας» και φέρνει ως παράδειγμα την αφαίρεση των ταινιών, τονίζοντας πως η αγορά φαίνεται να προσανατολίζεται όλο και περισσότερο στη λογική του «rent to play».
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Electronic Frontier Foundation (EFF) εξηγεί, δια στόματος Rory Mir, Director of Open Access & Tech Community Engagement, στο WIRED Greece το νομικό κενό πίσω από αυτή την πρακτική. «Ο περιορισμός των καταναλωτών αποκλειστικά σε ψηφιακά αντίγραφα αποτελεί ένα ενοχλητικό εμπόδιο στην πρόσβαση και ένα τεράστιο πλήγμα στην ικανότητά μας να κατέχουμε και να μοιραζόμαστε τον πολιτισμό μας. Τα φυσικά μέσα συνοδεύονται από το “δικαίωμα πρώτης πώλησης” (right of first sale), μια προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας που σημαίνει ότι μπορείς να μοιράζεσαι με ασφάλεια, να μεταπωλείς, να τροποποιείς ή να καταστρέψεις το δικό σου αντίγραφο», σημειώνει. Ωστόσο, προσθέτει, «τα δικαστήρια έχουν κρίνει ότι τα ψηφιακά μέσα δεν συνοδεύονται από αυτό το ίδιο δικαίωμα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν προσφέρεται τέτοια προστασία στις ψηφιακές αγορές».
Όπως επισημαίνει, η βιομηχανία μετατρέπει τους αγοραστές σε ενοικιαστές, την ώρα που «τα video games διανέμονται συνήθως με περιοριστικό λογισμικό διαχείρισης ψηφιακών δικαιωμάτων (DRM), καθιστώντας μερικές φορές έγκλημα ακόμη και το να τροποποιείς το παιχνίδι σου για να ενεργοποιήσεις λειτουργίες όπως το offline παιχνίδι».
Σε αυτό το πλαίσιο, η κριτική απέναντι στις πρακτικές των κατασκευαστών αποκτά ευρύτερες πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Σε δήλωσή του στο WIRED Greece, ο Matthias Kirschner, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος Ελεύθερου Λογισμικού (FSFE), τοποθετείται με αυστηρότητα απέναντι στις αποφάσεις της Sony.
«Λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό της συμπεριφοράς της Sony, αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως ένα ακόμη απερίσκεπτο βήμα για τη συγκέντρωση του ελέγχου πάνω σε όσα μπορούν και όσα δεν μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι με το λογισμικό και τις συσκευές τους», αναφέρει.
Κατά την άποψή του, «οι κατασκευαστές δεν θα έπρεπε ποτέ να βρίσκονται σε θέση να ελέγχουν μόνιμα τις συσκευές ή το λογισμικό που παράγουν. Εκείνοι που κατέχουν μια συσκευή και αγόρασαν λογισμικό –είτε πρόκειται για ιδιώτες, εταιρείες, δημόσιους ή μη δημόσιους οργανισμούς– θα πρέπει να είναι εκείνοι που μπορούν να το ελέγχουν και να το χρησιμοποιούν νόμιμα».
Σύμφωνα με τον Kirschner, το διακύβευμα ξεπερνά τα όρια της ψυχαγωγίας. «Για την προστασία της δημοκρατίας, πρέπει να διανέμουμε την εξουσία πάνω στην τεχνολογία και να διασφαλίζουμε τους μηχανισμούς ελέγχου και ισορροπίας, αντί να τους καταργούμε και να συγκεντρώνουμε την εξουσία», υπογραμμίζει, παραπέμποντας παράλληλα στις διαχρονικές διεκδικήσεις του FSFE για το καθολικό δικαίωμα εγκατάστασης οποιουδήποτε λογισμικού σε κάθε συσκευή.
Για τους ιστορικούς της τεχνολογίας, η κίνηση προς το ψηφιακό περιβάλλον είναι μια προαναγγελία. Το Video Game History Foundation (VGHF) είχε δημοσιεύσει το 2023 έρευνα που προειδοποιούσε ότι το 87% των κλασικών video games είναι είδος προς εξαφάνιση.
Στην τοποθέτησή του για το θέμα, ο Frank Cifaldi, Executive Director του VGHF, αναφέρει: «Αυτά είναι δυσάρεστα νέα για όσους αγοράζουν παιχνίδια σε φυσική μορφή και σίγουρα πρόκειται για πλήγμα στα δικαιώματα των καταναλωτών». Αλλά, σημειώνει, από τη σκοπιά της διατήρησης, αυτό δεν έχει τόσο μεγάλη επίπτωση όσο θα περίμενε κανείς. «Ακόμη και όταν τα παιχνίδια κυκλοφορούσαν σε φυσική μορφή, ένα day-one patch ήταν σχεδόν εγγυημένο. Αυτό σημαίνει ότι παρόλο που ένας δίσκος διατηρεί τα δεδομένα, μπορεί να μην αντιπροσωπεύει το παιχνίδι που πραγματικά παίζεις», αναφέρει.
Το πρόβλημα, επομένως, γίνεται και νομικό, με τις ενώσεις της βιομηχανίας, όπως η Entertainment Software Association (ESA), να προσπαθούν να μπλοκάρουν τις εξαιρέσεις πνευματικής ιδιοκτησίας για τα μουσεία. «Το να περιμένουμε από τα μουσεία να κατεβάσουν ένα αντίγραφο του Grand Theft Auto VI και να ελπίζουν ότι θα τρέχει σε 50 χρόνια, δεν αποτελεί λύση διατήρησης», καταλήγει ο Cifaldi.
Τι κάνει η ΕΕ;
Μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις, και με τις πιέσεις να εντείνονται, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να αναλάβει δράση.
Σε ερώτηση του WIRED Greece, η Κομισιόν παραπέμπει σε δήλωση του Εκπροσώπου Τύπου Thomas Regnier, η οποία ξεκαθαρίζει ότι το ισχύον πλαίσιο (η Οδηγία για το ψηφιακό περιεχόμενο) υποχρεώνει ήδη τις εταιρείες να ενημερώνουν για τη διάρκεια των συμβολαίων, ενώ δίνει δικαίωμα επιστροφής χρημάτων αν το προϊόν δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες.
Ωστόσο, η Κομισιόν αναγνωρίζει τη δυναμική της αγοράς και σχεδιάζει συγκεκριμένα θεσμικά βήματα με ορίζοντα το τέλος του 2026. Αρχικά, η Επιτροπή θα ξεκινήσει άμεσα διάλογο με τη βιομηχανία και εκπροσώπους των καταναλωτών με σκοπό τη σύνταξη ενός επίσημου Κώδικα Δεοντολογίας για τη διαχείριση του «τέλους ζωής» των παιχνιδιών. Παράλληλα, μέχρι το τέλος του έτους, θα εκδοθεί επίσημη αναφορά για την εφαρμογή της Οδηγίας ψηφιακού περιεχομένου.
Μιλώντας για το νομικό σκέλος και την προστασία των καταναλωτών, η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. λέει πως υπάρχει η Οδηγία (ΕΕ) 2019/770 για το ψηφιακό περιεχόμενο και τις ψηφιακές υπηρεσίες, καθώς και η Οδηγία 2011/83/ΕΕ για τα δικαιώματα των καταναλωτών. «Θέτουν κανόνες για την παροχή ψηφιακού περιεχομένου, τη συμμόρφωση, τα δικαιώματα του καταναλωτή σε περίπτωση μη παροχής ή ελαττωματικής παροχής, καθώς και την υποχρέωση σαφούς προσυμβατικής ενημέρωσης ως προς τα χαρακτηριστικά, τη λειτουργικότητα και τους περιορισμούς του ψηφιακού προϊόντος», εξηγεί η ένωση. Ωστόσο, επισημαίνει, «η ολοένα και πιο επιθετική στάση των εταιρειών απέναντι στη φυσική ιδιοκτησία και στη μακροχρόνια πρόσβαση των καταναλωτών δείχνει ότι το υφιστάμενο πλαίσιο ενδέχεται να μην επαρκεί πλήρως και να απαιτηθεί στο μέλλον ειδικότερη ευρωπαϊκή ρύθμιση».
Η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. καταλήγει πως χρειάζεται «σαφής νομοθετική ρύθμιση, έτσι ώστε να διασφαλιστούν τα δικαιώματα των καταναλωτών σε αυτό το νέο περιβάλλον». Πάντως, ξεκαθαρίζει, «αυτό δεν σημαίνει ότι οι εταιρείες πρέπει να παρέχουν για πάντα ενημερώσεις, τεχνική υποστήριξη ή επίσημους διακομιστές. Σημαίνει όμως ότι θα πρέπει να προβλέπουν έναν τρόπο βασικής συνέχισης της λειτουργίας, όπως λειτουργία εκτός σύνδεσης, δυνατότητα χρήσης ιδιωτικών διακομιστών ή άλλη τεχνική λύση».
Από την πλευρά του, ο EFF απευθύνει έκκληση στις ρυθμιστικές αρχές να αποκαταστήσουν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας στην ψηφιακή εποχή, ζητώντας «την επέκταση του δικαιώματος πρώτης πώλησης στις ψηφιακές αγορές, την αποποινικοποίηση του ελέγχου από την πλευρά του χρήστη και την αποτροπή πρακτικών που επιτρέπουν στους διανομείς ή τους εκδότες να ανακαλούν απλώς τις αγορές».
Τελικά, όσο οι φυσικές εκδόσεις υποχωρούν, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν τα ερωτήματα για το ποιος ελέγχει την πρόσβαση, για πόσο διάστημα και με ποιες εγγυήσεις.
Η απόφαση της Sony σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής για τους δίσκους. Ταυτόχρονα, ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον της ψηφιακής ιδιοκτησίας, της διατήρησης των έργων και των δικαιωμάτων των καταναλωτών σε μια αγορά όπου το «αγοράζω» και το «μου ανήκει» παύουν να είναι αυτονόητα συνώνυμα.
