Το «ψάρι με το διάφανο κεφάλι» για πρώτη φορά σε βίντεο

TΟ MACROPINNA MICROSTOMA, ευρέως γνωστό ως το «ψάρι με το διάφανο κεφάλι» έχει διαχρονικά κεντρίσει το ενδιαφέρον τόσο της ερευνητικής κοινότητας όσο και του κοινού. 

Μέχρι πριν λίγες ημέρες, οι επιστήμονες το είχαν δει μόνο 10 φορές μέσα σε 40 χρόνια και 7.000 καταδύσεις. Η τελευταία φορά που εθεάθη ήταν το 2021. Η 11η θέασή του έμελλε να μας χαρίσει το πρώτο βίντεο υψηλής ανάλυσης αυτού του ιδιαίτερου ζώου. 

Μια ιδιαίτερη αποστολή

Η Ομάδα Βιοποικιλότητας του Ερευνητικού Ινστιτούτου Ενυδρείου του Monterey Bay (MBARI) επιβιβάστηκε στο ερευνητικό σκάφος David Packard και διήνυσε απόσταση περίπου 90 χιλιομέτρων από την ακτή, στο πλαίσιο της 8ήμερης αποστολής «Diving Deep for Delicate Drifters». 

Σκοπός τους ήταν να μελετήσουν και να βιντεοσκοπήσουν μέδουσες, κτενοφόρα και σιφωνοφόρα, έτσι ώστε να κατανοήσουν πώς έχουν προσαρμοστεί σε τόσο βαθιά υποθαλάσσια οικοσυστήματα. 

«Τα πλάσματα που ζουν στα βάθη της θάλασσας εξάπτουν τη φαντασία, ταυτόχρονα προκαλώντας θαυμασμό και δέος. Ελπίζουμε ότι αυτό θα μας κάνει να θέλουμε να προστατεύσουμε τις θάλασσές μας». 

Για να το πετύχουν αυτό, συνδύασαν καταδύσεις σε ανοιχτά νερά, κοντά στην επιφάνεια, μαζί με το τηλεκατευθυνόμενο υποβρύχιο όχημα (ROV) Doc Ricketts, το οποίο έφτανε εκατοντάδες μέτρα βαθύτερα.  

Ξαφνικά, προς το τέλος της αποστολής τους και περίπου στα 600 μέτρα βάθος, συνάντησαν το Macropinna microstoma. Η ομάδα το παρατηρούσε για περίπου 20 λεπτά, χρησιμοποιώντας την κάμερα υψηλής ανάλυσης 4K του ROV, έτσι ώστε να εξετάσει το σώμα και τη συμπεριφορά του. Εκτός αυτού, οι επιστήμονες πειραματίστηκαν με διαφορετικές συνθήκες φωτισμού για να αναδείξουν το διαφανές κεφάλι του. 

Μάλιστα, ο διαχειριστής του ROV, Cameron Law, έκανε και ελιγμούς, ώστε να καταγράψει το ζώο με κάμερα VR και να συλλέξει 3D εικόνες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε μελλοντικές εκπαιδευτικές και ενημερωτικές δράσεις. 

«Το να το βλέπεις είναι μια σπάνια εμπειρία. Μέλη ολόκληρου του πληρώματος μαζεύτηκαν με την επιστημονική ομάδα στην αίθουσα ελέγχου, μαγεμένοι από αυτό το αξιοσημείωτο ζώο», δήλωσε ο διακεκριμένος επιστήμονας Steven Haddock. «Τα πλάσματα που ζουν στα βάθη της θάλασσας εξάπτουν τη φαντασία, ταυτόχρονα προκαλώντας θαυμασμό και δέος. Ελπίζουμε ότι αυτό θα μας κάνει να θέλουμε να προστατεύσουμε τις θάλασσές μας». 

Η ζώνη του λυκόφωτος

Τόση ώρα θα αναρωτιέστε γιατί το ψάρι Macropinna microstoma έχει διάφανο κεφάλι. Για να το απαντήσουμε αυτό, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε το ιδιαίτερο περιβάλλον του. 

Τα ψάρια του είδους Macropinna microstoma ζουν στη λεγόμενη μεσοπελαγική ζώνη, η οποία ξεκινά από τα 201 μέτρα και φτάνει έως και τα 100 μέτρα βάθος. Το ανώτερο στρώμα της μεσοπελαγικής ζώνης, το οποίο φτάνει μέχρι τα 500 μέτρα ονομάζεται «ζώνη του λυκόφωτος», καθώς εκεί εισχωρεί ελάχιστο φως, αλλά δεν είναι επαρκές για φωτοσύνθεση. Κάτω από τη ζώνη του λυκόφωτος, αρχίζει η «ζώνη της αιώνιας νύχτας» κι εκεί είναι που επικρατεί το αιώνιο σκοτάδι. 

Για να τραφεί, το ψάρι πρέπει να μπορεί να δει πάνω από το κεφάλι του, εκεί που οι σιλουέτες των θηραμάτων του διαγράφονται καλύτερα. Πράγματι, στρέφει τα μάτια του προς τα πάνω και χρησιμοποιεί τα μεγάλα του πτερύγια για σταθερότητα και ευελιξία, έτσι ώστε να μην παρασυρθεί στο ίδιο σημείο. 

Όταν εντοπίσει πια το υποψήφιο γεύμα του, τα μεγάλα σωληνοειδή μάτια του περιστρέφονται κάτω από το διάφανο κεφάλι του, για να κρατήσουν τον στόχο στο οπτικό του πεδίο. Μάλιστα το κεφάλι του ψαριού προστατεύει τα μάτια του, σε περίπτωση που αυτό επιχειρήσει να αποσπάσει μικρά καρκινοειδή – όπως καβουράκια – από τα πλοκάμια των σιφωνοφόρων. 

Εκτός αυτού, οι χρωστικές στους φακούς των ματιών του ψαριού μάλλον εξυπηρετούν παρόμοια λειτουργία με τις πράσινες χρωστικές στα μάτια του Histioteuthis heteropsis, γνωστού και ως «καλαμαριού φράουλα», το οποίο η ομάδα είχε μελετήσει στο παρελθόν.

Παρόλο που οι ερευνητές δεν πήραν μαζί τους το ψάρι, το οπτικό υλικό είναι κρίσιμο για τη συνέχεια της μελέτης. «Το Macropinna microstoma μας υπενθυμίζει τους εκπληκτικούς τρόπους με τους οποίους τα ζώα έχουν προσαρμοστεί στα μεσοπελαγικά ύδατα», ανέφερε ο Haddock. «Πολλά από αυτά επιβιώνουν, αναζητώντας ανεπαίσθητα οπτικά ερεθίσματα, όπως μια σκιά που περνάει από πάνω. Αυτό πυροδοτεί έναν εξελικτικό ανταγωνιστικό μηχανισμό», προσέθεσε.

Φέτος το καλοκαίρι, στο πλαίσιο μιας συνεργασίας με το Schmidt Ocean Institute, στον κεντρικό Ατλαντικό Ωκεανό, οι ερευνητές του MBARI κατέγραψαν πλάνα ενός άλλου συγγενικού είδους των βαθέων υδάτων, το Winteria telescopa.