Το πρώτο πράγμα που εντυπωσίασε τον Christian Bach ήταν οι αριθμοί. Όταν ο συνιδρυτής του Netlify άκουσε ότι τα Panathēnea, το συνέδριο τεχνολογίας που επιστρέφει φέτος στην Αθήνα, κατάφεραν στην πρώτη τους χρονιά να συγκεντρώσουν πάνω από 3.000 ανθρώπους, κοντοστάθηκε. «Συγκεντρώθηκαν 3.000 άτομα σε συνέδριο για τεχνολογία και καινοτομία την πρώτη χρονιά, ενώ εγώ σε διάφορα συνέδρια τεχνολογίας μάζεψα μόνο 100», μου λέει γελώντας. «Είπα μέσα μου, πρέπει να έρθω να δω τι συμβαίνει από κοντά στην Αθήνα».
Για τον άνθρωπο πίσω από τη Netlify — την εταιρεία web infrastructure με αποτίμηση που έχει ξεπεράσει τα 2 δισεκατομμύρια δολάρια και πελάτες από τη Google και τη Nike μέχρι τη Samsung και την Unilever — η δίψα για καινοτομία στην Αθήνα δεν θα μπορούσε παρά να του κινήσει την περιέργεια. Άλλωστε, πίσω από τη δική του εταιρεία υπήρξε ακριβώς αυτό: η πίστη ότι το web μπορούσε να ξαναχτιστεί διαφορετικά. Κάπου, σε μια γωνιά της Ευρώπης που συχνά αντιμετωπίζεται ως περιφέρεια της τεχνολογικής συζήτησης, διέκρινε μια γνώριμη φιλοδοξία.
«Αν ήσουν startup και σε έβαζε για παράδειγμα το WIRED στη σελίδα του, τα 15 λεπτά δημοσιότητάς σου μπορούσαν να γίνουν απλώς μια σειρά από 502 errors». Με άλλα λόγια, τη στιγμή που ερχόταν η προσοχή, το site συχνά κατέρρεε.
Με αφορμή την επίσκεψή του, ανοίξαμε μια ευρύτερη κουβέντα: για το web που κληρονομήσαμε και το web που χτίζεται τώρα, και για το αν η Ευρώπη μπορεί επιτέλους να σταματήσει να κοιτάζει τον εαυτό της σαν αγορά μικρής κλίμακας.
«Είχαμε για όραμα ένα καλύτερο web»
Ξεκινήσαμε από την αφετηρία: την άφιξη του Christian στις ΗΠΑ για να δημιουργήσει την υποδομή που τελικά θα γινόταν το Netlify, μια πλατφόρμα που σε βοηθά να φτιάξεις, να ανεβάσεις και να “τρέξεις” websites και web apps χωρίς να χρειάζεται να στήσεις μόνος σου όλη την τεχνική υποδομή.
«Το Netlify ξεκίνησε το 2014 από μια απλή διαπίστωση: το web δυσκολευόταν να ανταπεξέλθει», θυμάται ο Christian. Το παλιό μοντέλο, εξηγεί, ήταν φτιαγμένο πάνω σε servers που δημιουργούσαν δυναμικά μια ξεχωριστή εκδοχή κάθε ιστοσελίδας για κάθε επισκέπτη. Αυτή η λογική του Web 2.0, που δημιουργούσε την αίσθηση ότι όλα είναι ζωντανά, ενημερωμένα, συμμετοχικά, κάποτε εθεωρείτο επαναστατική.
Το πρόβλημα, βέβαια, ήταν ότι αυτό δεν κλιμακωνόταν ομαλά. «Αν ήσουν startup και σε έβαζε για παράδειγμα το WIRED στη σελίδα του, τα 15 λεπτά δημοσιότητάς σου μπορούσαν να γίνουν απλώς μια σειρά από 502 errors», θυμάται γελώντας. Με άλλα λόγια, τη στιγμή που ερχόταν η προσοχή, το site συχνά κατέρρεε. Η μόνη λύση ήταν μεγαλύτεροι servers, περισσότερο κόστος, καλύτερη πρόβλεψη της κίνησης.
Το Netlify ξεκίνησε σε έναν κόσμο όπου μπορούσες να φτιάξεις κυρίως blogs. Σήμερα, μπορείς να φτιάξεις σχεδόν οτιδήποτε.
Υπήρχε επίσης κάτι ακόμα πιο σοβαρό στο ίντερνετ προ δεκαετίας: η έλλειψη ασφάλειας. Ο Bach θυμάται για παράδειγμα το «Drupalocalypse», την κρίση ασφαλείας που χτύπησε το Drupal, μια πλατφόρμα που τότε στήριζε περίπου το 10% του web. Το δίδαγμα ήταν όταν όλη η λογική ενός site τρέχει ανοιχτά σε έναν server, κάθε τρύπα μπορεί να γίνει μαζική επίθεση. «Αυτά τα προγράμματα έτρεχαν στο ανοιχτό πεδίο», λέει. «Κάποιος έβρισκε ένα exploit και μετά έτρεχε ένα script, που χτυπούσε κάθε πόρτα στο ίντερνετ».
Η Netlify γεννήθηκε ως απάντηση σε αυτό το αρχιτεκτονικό αδιέξοδο. Αντί να δημιουργείται κάθε σελίδα εκ νέου για κάθε χρήστη, γιατί να μην χτίζεται και να διανέμεται σε κόμβους σε όλο τον κόσμο, ώστε ο χρήστης στην Αθήνα, το Σίδνεϊ ή το Σαν Φρανσίσκο να παίρνει το περιεχόμενο από το κοντινότερο σημείο; Γιατί να μη χρησιμοποιείται ο browser όχι σαν παθητικός viewer εγγράφων, αλλά σαν ένα ισχυρό runtime;
«Η αρχική μας παραδοχή ήταν ότι ο browser είχε πάψει να είναι απλώς μια προβολή αρχείων. Είχε εξελιχθεί σε ένα πολύ ισχυρό λειτουργικό σύστημα», λέει. Αυτή ήταν η αρχή του Jamstack, της αρχιτεκτονικής που βοήθησε να αποσυνδεθεί το frontend από το backend και να μετακινηθεί μεγάλο μέρος του web σε πιο γρήγορες, ασφαλείς και κλιμακώσιμες δομές.
Αλλά για τον Bach, το Netlify δεν ήταν ποτέ απλώς ένα εργαλείο. Ήταν και μια προσπάθεια να κρατηθεί το web ανοιχτό. Το iPhone, θυμίζει, είχε αρχικά σχεδιαστεί με web apps στο μυαλό, όπου τα εικονίδια ήταν shortcuts σε sites. Όμως τα τηλέφωνα και τα δίκτυα δεν ήταν ακόμη αρκετά γρήγορα. Έτσι γεννήθηκε το App Store ως λύση εμπειρίας και το web άρχισε να χάνει έδαφος από κλειστά οικοσυστήματα.
«Είχαμε λοιπόν για όραμα ένα καλύτερο web. Θέλαμε το web να αντεπιτεθεί στην άνοδο της εφαρμογής», λέει. Η φράση του ακούγεται σχεδόν ρομαντική, αλλά εξηγεί πολλά για την κουλτούρα της εταιρείας. Οι πρώτοι εργαζόμενοι άλλωστε, θυμάται, δεν μπήκαν στο Netlify επειδή έψαχναν το επόμενο unicorn. Μπήκαν γιατί πίστευαν σε μια αποστολή, και κάποιοι δέχτηκαν τεράστιες μειώσεις μισθού. «Το κίνητρό τους ήταν το όραμα για το web», λέει.
Η δική του θέση στην ιστορία έχει κι αυτή ενδιαφέρον. Ο Bach δεν ήταν ο κλασικός τεχνικός founder. Είχε σπουδάσει film και media science, είχε δουλέψει ως film editor και έφερνε μαζί του εμπειρία από storytelling, marketing και ψηφιακές παραγωγές. Ο συνιδρυτής του, Mathias Biilmann, ήταν ο τεχνολόγος της ομάδας. «Ήταν ο hacker της ομάδας, και χρειαζόταν να έχουμε έναν hustler», λέει ο Bach. Το δίδυμο λειτούργησε επειδή ένωσε την τεχνική διορατικότητα με την ικανότητα να χτιστεί μια αφήγηση γύρω από μια αρχιτεκτονική αλλαγή.
Αυτό, ίσως, είναι για τον συνιδρυτή της Netlify ένα από τα πιο χρήσιμα μαθήματα για κάθε startup που χτίζει κάτι βαθιά τεχνικό: δεν αρκεί να φτιάξεις το προϊόν. Πρέπει να φτιάξεις και τον κόσμο μέσα στον οποίο το προϊόν σου μοιάζει αναπόφευκτο. Ο Bach το περιγράφει ως world-building, την οικοδόμηση ενός νέου κόσμου. Μαζί με τον Biilmann αναρωτιώντουσαν όχι μόνο τι θα κάνει το Netlify, αλλά ποιες άλλες συνθήκες έπρεπε να υπάρχουν, αν αυτός ο τρόπος χτισίματος του web γίνει ο κανόνας. CMS, e-commerce, build tools, developer workflows, νέες εταιρείες, νέες συνήθειες.
Δέκα χρόνια μετά, η πρόβλεψή τους που τότε έμοιαζε niche έχει γίνει σχεδόν αυτονόητη. «Η αποσύνδεση frontend και backend συνέβη», λέει. «Σήμερα σχεδόν κάθε web application χτίζεται έτσι, είτε χρησιμοποιείς agent είτε όχι». Το Netlify ξεκίνησε σε έναν κόσμο όπου μπορούσες να φτιάξεις κυρίως blogs. Σήμερα, μπορείς να φτιάξεις σχεδόν οτιδήποτε.
Και ύστερα ήρθαν οι agents.
Το web μετά τον προγραμματιστή
Για τον Bach, το AI δεν είναι απλώς ένα ακόμη layer αυτοματοποίησης. Σηματοδοτεί την επόμενη μεγάλη αλλαγή στο ποιος μπορεί να χτίσει για το web, και περιγράφει τη στιγμή ως πραγματική επανάσταση.
Στην αρχή, οι AI agents έκαναν μικρά, χειροκίνητα, ατελή πράγματα. Ωστόσο η γρήγορη πρόοδος του θύμισε τις πρώτες μέρες του Netlify. «Το είχαμε ξαναδεί. Και εμείς στην αρχή μπορούσαμε να φτιάξουμε μόνο blogs. Μετά έρχεται το επόμενο βήμα, και ύστερα το επόμενο, με αστραπιαίους ρυθμούς». Η εταιρεία του άρχισε να μιλά όχι μόνο για user experience και developer experience για το προϊόν της, αλλά για agent experience: το πώς σχεδιάζεις υποδομές ώστε να μπορούν να τις χειριστούν όχι μόνο άνθρωποι developers, αλλά και AI agents.
Το web building γίνεται όλο και περισσότερο υπόθεση περιγραφής. Μέσω prompting, ναι, αλλά όχι μόνο με την επιφανειακή έννοια του «γράψε καλύτερη εντολή». Ο Bach περιγράφει μια βαθύτερη αφαίρεση της πολυπλοκότητας.
Έτσι, η δημιουργία στο web μετακινείται από τους επαγγελματίες προγραμματιστές σε όλους τους υπόλοιπους. «Υπάρχουν πλέον 3 δισεκατομμύρια web developers», λέει. «Απλώς δεν ξέρουν ακόμη ότι είναι web developers». Αναφέρει τον παλιό του λογιστή, έναν άνθρωπο εκτός τεχνολογίας, που του είπε ότι έφτιαξε site μέσω Claude Code και το ανέβασε στο Netlify. «Δεν είναι καν το target audience μας», σκέφτηκε ο Bach. «Αυτό δείχνει που βρισκόμαστε».
Αν κάτι δείχνει την ταχύτητα της αλλαγής, είναι οι ίδιοι οι αριθμοί της Netlify. «Η πλατφόρμα μας καταγράφει περισσότερες από 50.000 εγγραφές ημερησίως, το πιστεύεις;», μου λέει, και υποστηρίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της δραστηριότητας προέρχεται ήδη από AI agents και όχι απευθείας από ανθρώπους χρήστες.
Το web building γίνεται, λοιπόν, όλο και περισσότερο υπόθεση περιγραφής. Μέσω prompting, ναι, αλλά όχι μόνο με την επιφανειακή έννοια του «γράψε καλύτερη εντολή». Ο Bach περιγράφει μια βαθύτερη αφαίρεση της πολυπλοκότητας.
«Ο χρήστης δεν χρειάζεται να ξέρει ποιο framework να διαλέξει, πώς θα στηθεί η βάση δεδομένων, πώς θα προστατευτεί μια σελίδα με password ή πώς θα προσαρμοστεί ένα registration flow. Όλο και περισσότερο, το σύστημα καταλαβαίνει τι χρειάζεται και θα ρωτά σε ανθρώπινη γλώσσα: ποιος πρέπει να έχει πρόσβαση; τι θέλεις να συμβεί εδώ; ποιο περιεχόμενο να μετατραπεί σε site. Κάθε μέρα μπορείς να κάνεις κάτι λίγο πιο σύνθετο χωρίς να χρειάζεται να βασιστείς σε κάποιον άλλον», υποστηρίζει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι developers εξαφανίζονται, προσθέτει, αλλά ότι η αρχική απόσταση ανάμεσα στην ιδέα και στο λειτουργικό πρωτότυπο καταρρέει. Ένα Google Doc, ένα Notion page, μια παρουσίαση, ένα μικρό business concept μπορούν πολύ σύντομα να μετατρέπονται σε web εμπειρίες με ένα κλικ.
Αυτό αλλάζει και την έννοια του CMS. «Η ανάγκη για structured data είναι ανάγκη των ανθρώπων», ισχυρίζεται. «Αν έχεις AI agent, δεν τη χρειάζεσαι με τον ίδιο τρόπο». Είναι μια φράση που θα ακουστεί απειλητική σε ένα τεράστιο κομμάτι της βιομηχανίας λογισμικού, αλλά ίσως και απελευθερωτική για όσους βλέπουν το web ως χώρο έκφρασης. Αν το CMS ήταν το διοικητικό γραφείο του ίντερνετ, οι agents υπόσχονται να το κάνουν αόρατο.
Και τι θα γίνει με την Ευρώπη;
Το ερώτημα, βέβαια, είναι ποιος θα εκμεταλλευτεί αυτή τη νέα δυνατότητα. Και εδώ ο Bach γίνεται πιο αιχμηρός για την Ευρώπη.
Ως Δανός που μετακόμισε στη Silicon Valley πριν από 11 χρόνια, βλέπει και τις δύο πλευρές. «Η Ευρώπη», λέει, «ξυπνάει τώρα στη συνειδητοποίηση ότι οι εξαρτήσεις της —στην ενέργεια, στην άμυνα, στο software— είναι και ευαλωτότητες. Αλλά ξύπνησε αργά. Το να πούμε ότι μας πάτησαν κάτω είναι understatement», παραδέχεται, αναφερόμενος στο χάσμα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές και τις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες.
«Το ταλέντο βέβαια υπάρχει», επιμένει, «όπως επίσης και τα χρήματα θεωρητικά. Υπάρχουν μεγάλα pension funds, υπάρχουν κεφάλαια, υπάρχουν έξυπνοι άνθρωποι».
«Μην πηγαίνετε μόνο στα κοντινά συνέδρια. Μην ψάχνετε τους σημαντικούς ανθρώπους της μικρής σας σκηνής. Βρείτε ποιοι είναι οι σημαντικοί άνθρωποι παγκοσμίως. Πηγαίνετε εκεί. Μιλήστε σε αυτούς. Χτίστε σαν να απευθύνεστε στον κόσμο από την πρώτη μέρα».
Το πρόβλημα που εντοπίζει είναι η αγορά, η νοοτροπία, η κλίμακα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει, όπως λέει, ένα σφυρί, και αυτό είναι η ρύθμιση. Αλλά οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες δεν χτίζονται μόνο με ρυθμιστική ισχύ. Χρειάζονται μεγάλες, ενιαίες αγορές, με ταχύτητα, ρίσκο και πρόσβαση σε πελάτες, κεφάλαιο, ταλέντο και αφήγηση. Η Ευρώπη σήμερα παραμένει κατακερματισμένη, με διαφορετικές γλώσσες, κανόνες, χρηματιστήρια, αγορές, κουλτούρες. «Χρειάζεται μια πιο ενιαία ευρωπαϊκή αγορά», υποστηρίζει.
Το πιο ενδιαφέρον του επιχείρημα είναι όμως πιο ανθρώπινο, και έχει να κάνει με την νοοτροπία των Ευρωπαίων ιδρυτών startup, που όπως ισχυρίζεται «σκέφτονται και επιχειρούν σε τοπικό επίπεδο». Ξεκινούν από την αγορά που ξέρουν, από τα συνέδρια που βρίσκονται κοντά τους, προσεγγίζοντας τους ανθρώπους που συζητά η δική τους σκηνή. «Αυτό είναι φυσικό, είναι όμως και παγίδα», λέει. «Αν χτίζεις software, οι ανταγωνιστές σου δεν είναι ποτέ τοπικοί παίκτες. Είναι παγκόσμιοι».
Στη Silicon Valley, αντιθέτως, η εκτέλεση είναι ήδη από φύση της παγκόσμια. Οι άνθρωποι της OpenAI, της Anthropic, της Google, της Apple, της Meta, της Adobe βρίσκονται στο ίδιο οικοσύστημα. «Μπορείς να κάνεις μια ερώτηση σε ένα café και να σου απαντήσει κάποιος που δουλεύει πάνω στο πρόβλημα. Στην Ελλάδα, στη Δανία, στο Βερολίνο, αυτό δεν ισχύει από μόνο του. Πρέπει λοιπόν να το κατασκευάσεις συνειδητά».
Η συμβουλή του προς τους Ευρωπαίους founders είναι απλή αλλά και δύσκολη: «μη μετράτε τη σημασία σας με βάση το τοπικό meetup», λέει εμφατικά.
«Μην πηγαίνετε μόνο στα κοντινά συνέδρια. Μην ψάχνετε τους σημαντικούς ανθρώπους της μικρής σας σκηνής. Βρείτε ποιοι είναι οι σημαντικοί άνθρωποι παγκοσμίως. Πηγαίνετε εκεί. Μιλήστε σε αυτούς. Χτίστε σαν να απευθύνεστε στον κόσμο από την πρώτη μέρα», απαντά, χωρίς δισταγμό, όταν τον ρωτώ ποιο είναι το μήνυμά του για τους Έλληνες ιδρυτές.
Και κάπου εκεί, έρχεται η Αθήνα, όπου ο Bach βλέπει ήδη την όρεξη αλλά και το ταλέντο για δημιουργία. Το ερώτημα με το οποίο με αποχαιρετά είναι αν θα αρκεστούμε να το θαυμάζουμε τοπικά ή αν θα το εκπαιδεύσουμε να κοιτάζει κατευθείαν προς τα έξω.
Ο Christopher Bach θα βρεθεί στην Αθήνα στο πλαίσιο της συμμετοχής του στα Panathēnea 2026.
