Είναι περίπου 2 π.μ., οι δρόμοι είναι σκοτεινοί και ήσυχοι. Όμως τα φώτα της κουζίνας του Τζέισον είναι αναμμένα, και τα μάτια του είναι καρφωμένα για ώρα σε ένα μπουκάλι κρασί πάνω στον πάγκο. Ο Τζέισον είναι αλκοολικός και κινδυνεύει να υπονομεύσει τη θεραπεία του. Αν και τα τελευταία χρόνια παρακολουθεί συναντήσεις των Ανώνυμων Αλκοολικών, δεν αισθάνεται καλά και χρειάζεται να μιλήσει σε κάποιον. Συνήθως θα έπρεπε να καλέσει τον σπόνσορά του, αλλά τέτοια ώρα διστάζει να ψάξει στον τηλεφωνικό κατάλογο και να ζητήσει υποστήριξη.
Παρ’ όλα αυτά, χρειάζεται να μιλήσει σε κάποιον και να πειστεί να μην υποκύψει στον εθισμό του. Και τότε συμβαίνει ένα θαύμα του 21ου αιώνα: εκείνη τη στιγμή της αναποφασιστικότητας, ανοίγει την καρτέλα του ChatGPT και πληκτρολογεί στο bot: «Νομίζω ότι σήμερα θα πιω». Χωρίς καμία καθυστέρηση, σύγχυση ή κριτική, λαμβάνει άμεση απάντηση: «Γεια σου, Τζέισον, άδειασε αυτό το μπουκάλι και πέταξέ το αμέσως». Ακολουθούν οι εξηγήσεις, οι ενθαρρυντικές φράσεις και, τέλος, η συνεδρία πειθούς. Ο Τζέισον καταφέρνει να διατηρήσει την υγεία του εκείνη τη νύχτα χάρη στο λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης, αλλά μας αφήνει με ένα σημαντικό ερώτημα: Μπορεί ένας αλγόριθμος που στερείται ύπνου να διαδραματίσει αποτελεσματικό ρόλο στον αγώνα κατά του εθισμού;
Αν και η τεχνητή νοημοσύνη (AI) θεωρείται από πολλούς ως «ανώτερη αρχή», προσφέροντας συμβουλές που κυμαίνονται από τη διατροφή και τις σχέσεις έως και την παρέα, η ικανότητα λογικής σκέψης των μοντέλων AI παραμένει αμφισβητήσιμη.
Σήμερα είναι εύκολο να παραβλέψει κανείς τη σοβαρότητα του εθισμού στο αλκοόλ. Τελικά, η Gen Ζ βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής τα τελευταία χρόνια λόγω της αποστασιοποιημένης στάσης της απέναντι στο αλκοόλ. Μέσω ψηφιακών τάσεων όπως το «Dry January» και το «Sober October», τα μέλη της ενθαρρύνουν ο ένας τον άλλον να ζήσουν χωρίς αλκοόλ για έναν μήνα. Μια άλλη τάση, η προσέγγιση «sober curious», αντί να απαγορεύει εντελώς το αλκοόλ, αμφισβητεί τις συνήθειες κατανάλωσης και δημιουργεί μια πιο αποστασιοποιημένη σχέση που μπορεί να διαρκέσει μια ολόκληρη ζωή. Αυτή η αλλαγή μεταμορφώνει ριζικά και την αγορά των ποτών.
Σύμφωνα με την ανάλυση της Precedence Research, η αγορά των μη αλκοολούχων ποτών σημείωσε αύξηση κατά 7,34%, ωθούμενη από τις μεταβαλλόμενες καταναλωτικές συνήθειες, φτάνοντας σε παγκόσμια αξία 1,4 τρισεκατομμύρια δολάρια. Οι επενδύσεις των κορυφαίων παραγωγών αλκοολούχων ποτών παγκοσμίως σε μη αλκοολούχες εναλλακτικές λύσεις, ζυμωμένα ποτά και νέες κατηγορίες προϊόντων που απευθύνονται στις προτιμήσεις των ενηλίκων αποτελούν επίσης αντανάκλαση αυτής της μεταμόρφωσης στην καθημερινή ζωή. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η νέα γενιά καταναλωτών στρέφεται προς ποτά που θεωρούνται τόσο νόστιμα όσο και πιο υγιεινά, αντί να αντιμετωπίζει τις παρενέργειες του αλκοόλ. Κατά συνέπεια, μπορεί να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση ότι το αλκοόλ εξαφανίζεται από τη ζωή μας και ότι οι εξαρτήσεις εξαφανίζονται επίσης με αυτή την πολιτισμική μεταβολή.
Ωστόσο, παρόλο που ο κόσμος αλλάζει, η εξάρτηση εξακολουθεί να υπάρχει. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το αλκοόλ προκαλεί 2,6 εκατομμύρια θανάτους ετησίως και αποτελεί την κύρια αιτία της διαταραχής χρήσης αλκοόλ, η οποία επηρεάζει περίπου 111 εκατομμύρια άτομα. Εδώ είναι που μπορούν να παίξουν ρόλο οι αλγόριθμοι: οι Α.Α., γνωστοί και ως Ανώνυμοι Αλκοολικοί, έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν μια σημαντική συνεργασία με την τεχνητή νοημοσύνη καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας.
Για όσους επιθυμούν να γνωρίσουν καλύτερα τους Α.Α., ακολουθεί μια σύντομη περίληψη: Όταν ο Μπιλ Γουίλσον, ένας κερδοσκόπος του χρηματιστηρίου, και ο Μπομπ Σμιθ, ένας χειρουργός, συναντήθηκαν, και οι δύο ήταν αλκοολικοί. Στην Αμερική της δεκαετίας του 1920, το αλκοόλ θεωρούνταν ηθικό πρόβλημα, και μετά την Ποτοαπαγόρευση, κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης και της δεκαετίας του 1930, η κυβέρνηση νομιμοποίησε το αλκοόλ προκειμένου να αποκομίσει φορολογικά έσοδα. Η περίοδος αυτή ανέδειξε τόσο τη σημαντική αύξηση του εθισμού στο αλκοόλ μεταξύ των Αμερικανών όσο και τη στροφή από το «Πώς μπορούμε να απαγορεύσουμε το αλκοόλ;» στο «Πώς μπορούμε να θεραπεύσουμε τους εθισμένους;»· αποκάλυψε επίσης τα υψηλότερα ποσοστά κατανάλωσης αλκοόλ του περασμένου αιώνα σε χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.
Η πορεία του Γουίλσον και του Σμιθ με τους Ανώνυμους Αλκοολικούς δημιουργήθηκε με στόχο ένα πρόγραμμα θεραπείας δώδεκα βημάτων και συλλογική αλληλεγγύη, προκειμένου να αντιμετωπιστεί αυτή η μεταβολή που απειλούσε τη δημόσια υγεία. Κατά μία έννοια, οι Α.Α. αποτελούν επίσης έναν οδηγό προσωπικής μεταμόρφωσης· συνεχίζουν να υφίστανται σήμερα ως ένα εθελοντικό σύστημα που βασίζεται στην πρόοδο με επίκεντρο την ευαισθητοποίηση και στην ατομική υποστήριξη από «σπόνσορες» που είναι και οι ίδιοι εξαρτημένοι.
Σύμφωνα με στοιχεία των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας, η επικοινωνία που αναπτύσσεται με τους «σπόνσορες» στο πλαίσιο των Α.Α. έχει σημαντική επίδραση, αυξάνοντας τα ποσοστά νηφαλιότητας των εξαρτημένων από 13% σε 42%. Τελικά όμως, οι ανθρώπινες σχέσεις είναι πολύπλοκες και η εξάρτηση αποτελεί ένα επικίνδυνο μονοπάτι με τον διαρκή κίνδυνο υποτροπής: Πώς μπορεί ένας αλγόριθμος που τυποποιεί την υποστήριξη και την επικοινωνία να γίνει φάρος ελπίδας;
Η Moniz-Lewis και οι συνεργάτες της στο Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού ξεκίνησαν την έρευνά τους με το εξής ερώτημα: Η ανάλυση διαφόρων ακαδημαϊκών κειμένων και λέξεων-κλειδιών σε βάσεις δεδομένων και μηχανές αναζήτησης απέδωσε αποτελέσματα που επιβεβαίωσαν την ιδέα. Η τεχνητή νοημοσύνη, χάρη στην 24ωρη προσβασιμότητα και την αντικειμενικότητά της, υποσχόταν σημαντική υποστήριξη για τις διαδικασίες θεραπείας των εξαρτήσεων. Οι ενθαρρυντικές ομιλίες και οι προτάσεις που παρείχαν τα μοντέλα LLM στους εξαρτημένους, ειδικά τις ημέρες που ένιωθαν αδύναμοι, γίνονταν αντικείμενο ειλικρινούς αφομοίωσης και διαμόρφωναν θετικά τη συμπεριφορά τους. Σύμφωνα με την έρευνα, η επικοινωνία με την τεχνητή νοημοσύνη όχι μόνο συνέβαλε στους κύριους στόχους της θεραπείας, αλλά είχε επίσης τη δύναμη να ενθαρρύνει τα άτομα να υιοθετήσουν διάφορες θετικές συμπεριφορές, όπως η ενσυναίσθηση.
Τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας διερεύνησαν το ερώτημα σχετικά με το ποια μορφή θα λειτουργούσε καλύτερα με αυτά τα μοντέλα· σύμφωνα με τα ευρήματα, τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης που παρουσιάστηκαν ως εφαρμογές για κινητά απέδωσαν εντυπωσιακά αποτελέσματα χάρη στους εξατομικευμένους μηχανισμούς παρακολούθησης και ανατροφοδότησης, μειώνοντας τον κίνδυνο υποτροπής (ή επανεμφάνισης) στην κατανάλωση αλκοόλ. Ένας βασικός παράγοντας διαφοροποίησης στις εφαρμογές για κινητά ήταν η λειτουργία «gamification» (παιχνιδοποίηση), η οποία μετέτρεπε τη διαδικασία θεραπείας σε μια πρακτική ευεξίας και μείωνε το συναισθηματικό βάρος της.
Ωστόσο, το ζήτημα δυστυχώς δεν διευκρινίζεται εδώ. Δηλαδή, ένας αλκοολικός δεν μπορεί απλώς να αφοσιωθεί στην πορεία της αποκατάστασής του από αύριο και μετά, απλώς μιλώντας με το ChatGPT. Αν και η τεχνητή νοημοσύνη (AI) θεωρείται από πολλούς ως «ανώτερη αρχή», προσφέροντας συμβουλές που κυμαίνονται από τη διατροφή και τις σχέσεις έως και την παρέα, η ικανότητα λογικής σκέψης των μοντέλων AI παραμένει αμφισβητήσιμη.
Επίσης, ενέχει διάφορους κινδύνους: Πρώτον, υπάρχει η πιθανότητα η τεχνητή νοημοσύνη να παρασύρει τους εξαρτημένους να σταματήσουν αμέσως το αλκοόλ, προκαλώντας ενδεχομένως σύνδρομο στέρησης. Από την άλλη πλευρά, δεν είναι απίθανο ένας εξαρτημένος να πείσει ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης να του επιτρέψει να πιει. Η Moniz-Lewis και οι συνεργάτες της εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια και την προστασία των δεδομένων.
Σε αυτή τη διαδικασία θεραπείας, όπου ακόμη και η φυσική εκδοχή διαμορφώνεται από την ανωνυμία, ο τρόπος με τον οποίο τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης επεξεργάζονται αυτά τα ευαίσθητα δεδομένα αποτελεί πραγματικό λόγο ανησυχίας και απαιτεί σημαντική διαφάνεια. Λόγω αυτών των ηθικών ανησυχιών, πολλές από τις εφαρμογές με την κωδική ονομασία «sobriety-AI» που θα βρείτε σήμερα στο App Store εξακολουθούν να βρίσκονται σε φάση πρώιμης πρόσβασης ή, τελικά, παραπέμπουν τους χρήστες σε ανθρώπινους συμβούλους, λειτουργώντας ουσιαστικά ως «φανταστικές» εφαρμογές.
Το Πανεπιστήμιο Emory και το PMC εστιάζουν στην απομάκρυνση του ανθρώπου από τη διαδικασία και όχι στη συμμετοχή της τεχνητής νοημοσύνης. Πράγματι, στην περίπτωση του αλκοολισμού, ο οποίος ορίζεται ως ψυχική ασθένεια, μπορεί η ανθρώπινη υποστήριξη να αποσυρθεί από τη διαδικασία; Τα ευρήματα δείχνουν ότι η επιτυχία της διαδικασίας του σπόνσορα δεν είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα συνεχούς πειθούς, αλλά μιας μοναδικά ανθρώπινης αλληλεπίδρασης. Η επιτυχία των Ανώνυμων Αλκοολικών βασίζεται στην εμπιστοσύνη που αποδίδεται σε έναν μέντορα που έχει διανύσει την ίδια πορεία, και αυτά τα θετικά αποτελέσματα επηρεάζουν όχι μόνο τον καθοδηγούμενο αλλά και τον μέντορα. Η έρευνα αποκαλύπτει ότι η βοήθεια προς τους άλλους αναδιαμορφώνει τον μηχανισμό ανταμοιβής του εγκεφάλου και το αίσθημα ευθύνης.
Επομένως, το σύστημα καθοδήγησης, σε αντίθεση με την κλασική ψυχολογική υποστήριξη, εξελίσσεται ως μια αποτελεσματική ανταλλαγή. Οι χορηγοί επίσης παραμένουν ισχυροί στην πορεία τους προς την νηφαλιότητα χάρη σε αυτή τη διαδικασία καθοδήγησης. Η τεχνητή νοημοσύνη, ωστόσο, εγείρει ερωτήματα σχετικά με την ικανότητά της να αφομοιώσει τέτοιες γνώσεις, τοποθετώντας τον καθοδηγούμενο ως τον μοναδικό αποδέκτη. Ίσως η άνευ όρων αυτοθυσία που είναι εγγενής στα μοντέλα LLM να δημιουργεί για πρώτη φορά ένα σοβαρό πρόβλημα. Διότι η διαδικασία έχει σχεδιαστεί με έναν τρόπο που είναι υπερβολικά ανθρώπινος για να μηχανιστεί.
Ωστόσο, το μέλλον της τεχνολογίας διαμορφώνεται πάντα από το απρόβλεπτο. Προς το παρόν, τα μοντέλα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συμπλήρωμα των κλασικών συστημάτων χορηγίας, χάρη στη διαθεσιμότητά τους 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα και στις δυνατότητές τους, μπορεί μια μέρα να γίνουν πραγματικά «εκείνος ο χορηγός που είναι προσβάσιμος ανά πάσα στιγμή, κάθε δευτερόλεπτο». Διότι ο αγώνας κατά της εξάρτησης εντείνεται παγκοσμίως, παράλληλα με την απομάκρυνση της Gen Ζ από το αλκοόλ. Ενώ τα «bot νηφαλιότητας» που έχουν ενσωματωθεί στο ChatGPT, όπως το Recovery AI, κερδίζουν νέους χρήστες κάθε μέρα, η αυξημένη επένδυση σε λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης που εστιάζει στην ευαισθητοποίηση και την υγεία υποδηλώνει ότι η θεραπεία μπορεί να γίνει πιο προσιτή για χιλιάδες εξαρτημένους στο μέλλον.
Με λίγα λόγια, ο Τζέισον, που διστάζει να καλέσει τον χορηγό του στις 2 π.μ., μπορεί να ξεπεράσει την κρίση του με τη βοήθεια ενός αλγορίθμου σε λίγα μόλις χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, φαίνεται ότι θα εξακολουθήσει να χρειάζεται μια ανθρώπινη επαφή, μια πραγματική κοινή εμπειρία, όταν θα πίνει τον καφέ του για να γιορτάσει την επόμενη μέρα το πρωί.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο WIRED Turkey και μεταφράστηκε από τα τουρκικά.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
