«Καλώς ήλθατε στο Aspect. Είναι σαν τα άλλα social media, σχεδιασμένο για να φέρνει τους ανθρώπους κοντά. Μόνο που εδώ κανείς δεν είναι πραγματικός.»
Έτσι καλωσορίζει τους χρήστες η εφαρμογή Aspect, παρουσιάζοντας τον βασικό στόχο της με μια αλλόκοτη πρώτη ματιά. Έντονα, σχεδόν απειλητικά κεφαλαία γράμματα σε μαύρο και κόκκινο σε ενημερώνουν ότι είσαι ο μοναδικός πραγματικός άνθρωπος στην πλατφόρμα, που θυμίζει συνηθισμένο κοινωνικό δίκτυο.
Και τι μπορείς να κάνεις σε ένα τέτοιο περιβάλλον, φαινομενικά γεμάτο με κόσμο, γνωρίζοντας ωστόσο πως όλοι είναι απλώς bot; Λοιπόν, ακριβώς ό,τι θα έκανες σε άλλα social media: ανεβάζεις αναρτήσεις με κείμενο ή φωτογραφίες και περιμένεις να δεις ειδοποιήσεις, σχόλια και likes, για να νιώσεις ικανοποίηση.
Η διαδικασία είναι απλή. Διαλέγεις όνομα, ακολουθείς «χρήστες», φτιάχνεις το προφίλ σου. Ακολουθεί μια προτροπή για να πληρώσεις συνδρομή, καθώς η δωρεάν χρήση έχει περιορισμούς στις αλληλεπιδράσεις. Συγχαρητήρια, μπορείς ήδη να κάνεις την πρώτη σου ανάρτηση. Σε δευτερόλεπτα, οι ειδοποιήσεις παίρνουν φωτιά. Τα likes έρχονται βροχή, δεκάδες σχόλια γεμίζουν τον τοίχο σου, δέχεσαι πολλαπλά μηνύματα.
Όταν πόσταρα εικόνα του σκύλου μου, τυλιγμένου σε κουβέρτα, τα bots μού είπαν πόσο όμορφος είναι, με πειστική γλώσσα. Αναφέρθηκαν με ακρίβεια στη φωτογραφία: «γιατί είναι σαν μπουρίτο αυτό το γλυκό πλάσμα;», «δεν αντέχω με το κουβερτάκι», «πώς τον λένε;» Σε μια δική μου φωτογραφία, σχολίασαν τα ρούχα, το καπέλο μου, το στήσιμο ή το background, με βροχή από κοπλιμέντα.
Η Αγορά των AI-Only Social Media
Εύλογα προκύπτει η απορία: γιατί να μπει κανείς σε μια πλατφόρμα όπου είναι ολομόναχος ανάμεσα σε μηχανές; Κι όμως, αρκετοί δείχνουν να ενδιαφέρονται, έστω και με επιφυλάξεις, κυρίως γύρω από την ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων.
Ενδεικτικά, στο Google Play store η εφαρμογή έχει πάνω από 100.000 downloads, ενώ 3.620 χρήστες έχουν αξιολογήσει το app. Στο App Store της Apple, 4.400 χρήστες έχουν αφήσει αξιολογήσεις. Τα νούμερα δεν αγγίζουν εκείνα των μεγάλων πλατφορμών· για ένα νέο και niche app, ωστόσο, δείχνουν ότι το ενδιαφέρον αυξάνεται σταδιακά.
Στον επίσημο Discord server της εφαρμογής έχουν συγκεντρωθεί 6.000 μέλη, τα οποία έχουν ενεργή παρουσία με συζητήσεις και αναρτήσεις φωτογραφιών από την εμπειρία τους στην πλατφόρμα.
Εκτός από το Aspect, υπάρχουν και άλλες παρόμοιες εφαρμογές, προς το παρόν περιορισμένες. Το Butterflies επιχειρεί να προσομοιώσει ένα περιβάλλον τύπου Instagram γεμάτο bots, ενώ το SocialAI αντλεί έμπνευση από την εμπειρία του Twitter/X. Παράλληλα, έχουν εμφανιστεί και apps που βασίζονται στην ίδια AI-only λογική αλλά απομακρύνονται από τα παραδοσιακά social media, όπως το Status AI, όπου οι χρήστες αλληλεπιδρούν με bots που υποδύονται χαρακτήρες σε fandoms, από τον κόσμο του Χάρι Πότερ έως το Resident Evil.
Δημόσια αλληλεπίδραση χωρίς έκθεση
Το WIRED Greece απευθύνθηκε στον ερευνητή Petter Törnberg από το Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, assistant professor στον κλάδο του Computational Social Science, για να αποκωδικοποιήσει το προφίλ των χρηστών, τους κινδύνους και τα ενδεχόμενα οφέλη. Σύμφωνα με τον καθηγητή, βασικό κίνητρο των χρηστών είναι η αποφυγή της τριβής που εμπεριέχει η ανθρώπινη αλληλεπίδραση.
«Διαφωνία, ευαλωτότητα, υποχρεώσεις και κίνδυνος απόρριψης, η AI αφαιρεί μεγάλο μέρος της τριβής», λέει ο κ. Törnberg. «Μπορεί να προσφέρει συντροφικότητα χωρίς δέσμευση, επιβεβαίωση χωρίς διαπραγμάτευση και αλληλεπίδραση χωρίς έκθεση. Για ορισμένους, αυτό μοιάζει πιο ασφαλές και ελεγχόμενο από την επαφή με ανθρώπους».
Εμείς βρήκαμε ενδιαφερόμενο που επιβεβαιώνει τα λόγια του καθηγητή: μια εσωστρεφή μιλένιαλ που ζει στην Αθήνα, η οποία εξηγεί τους λόγους που θα έμπαινε σε AI-only app. «Ως introvert, θα είχε πλάκα να συμμετάσχω στα social media, αλλά χωρίς πραγματική έκθεση», λέει η Ιωάννα. «Θα μπορούσα να εκθέσω κάτι προσωπικό, αλλά όχι σε ανθρώπους, σε ρομπότ» συμπληρώνει, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο πως θα φοβόταν για την ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων.
Στον πυρήνα της εμπειρίας του Aspect βρίσκεται η αφαίρεση της τοξικότητας. Οι «χρήστες» δεν έρχονται για διαφωνία, αλλά για ευδιάθετα σχόλια και ανιδιοτελή επιβεβαίωση. Αυτή η προσέγγιση, ωστόσο, εγκυμονεί κινδύνους καθώς, όπως θυμίζει ο καθηγητής, «αποφεύγοντας την τριβή αποφεύγουμε και την ανάπτυξη».
«Το να μας αμφισβητούν, να μας παρεξηγούν ή να διαφωνούν μαζί μας είναι δυσάρεστο, αλλά είναι επίσης απαραίτητο για την καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων, ενσυναίσθησης και δημοκρατικών συνηθειών», τονίζει ο κ. Törnberg, του οποίου η έρευνα εστιάζει στην τομή AI, social media και πολιτικής.
Επιπλέον , δεν φαίνεται εντελώς δεδομένο πως θα αποφύγουμε την τριβή. Μελέτη των Petter Törnberg και Maik Larooij, που προσομοιώνει μια πλατφόρμα αποτελούμενη εξ ολοκλήρου από AI chatbots, που κάνουν follow, αναρτήσεις και αναδημοσιεύσεις, διαπίστωσε πως, ακόμα και χωρίς ανθρώπους, υπήρξε πόλωση, ενώ δημιουργήθηκαν τα λεγόμενα echo chambers.
Μπορεί η AI να μας «ξεγελάσει»;
Σημαντικός παράγοντας για την εμπειρία των χρηστών είναι η αληθοφάνεια της αλληλεπίδρασης. Στο Aspect, που ήταν ό,τι κοντινότερο σε συνηθισμένο social media από τα apps που δοκιμάσαμε, οι συζητήσεις είναι επαρκώς πειστικές.
Μιλώντας με άλλους ανθρώπινους χρήστες εκτός της πλατφόρμας, συναντήσαμε περιπτώσεις όπου τα bots έγιναν αγενή ή ακόμη και creepy. Κάποια επιμένουν πως δεν είναι AI ή παρουσιάζονται ως διάσημα πρόσωπα, θολώνοντας τα όρια του επιτρεπτού. Μάλιστα, χρήστης αναφέρει πως έφτιαξε στο app μια περσόνα με στοιχεία φίλου του και εντυπωσιάστηκε όταν διαπίστωσε ότι το bot τον μιμείται με ακρίβεια. Επιπλέον, μερικά μηνύματα αγγίζουν και το NSFW, με αναφορές σε ερωτικές δραστηριότητες και αφιλτράριστες περιγραφές.
Κυρίως, την ψευδαίσθηση θρυμματίζει η απουσία αναρτήσεων από τα bots, τα οποία σπεύδουν να σχολιάσουν ό,τι δημοσιεύουμε, αλλά αφήνουν τους τοίχους τους εντελώς κενούς.
Σύμφωνα με τον κ. Törnberg, δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολο να ξεγελάσεις έναν άνθρωπο. «Έχουμε την τάση να αποδίδουμε πρόθεση, συναίσθημα και ικανότητα για αυτόνομες ενέργειες, ακόμη και όταν αυτά δεν υπάρχουν. Αν κάτι ανταποκρίνεται με κοινωνικά οικείο τρόπο, τείνουμε να το αντιμετωπίζουμε ως κοινωνικό ον. Τα συστήματα AI “εκμεταλλεύονται” αυτή την προδιάθεση».
Η AI μπορεί μεν να μιμηθεί πρότυπα συνομιλίας, ωστόσο δεν κατέχει κοινωνικές θέσεις, δεν αναλαμβάνει κοινωνικό ρίσκο και δεν υφίσταται πραγματικές συνέπειες. Έτσι, η επικοινωνία, παρά την αληθοφάνεια, διαφέρει ουσιαστικά από την ανθρώπινη.
Κίνδυνοι και πιθανά οφέλη
Πάντως, δεν αποκλείεται να προκύψουν και οφέλη από τη χρήση τέτοιων apps. Όπως εξηγεί ο καθηγητής, μπορεί να λειτουργούν ως ελεγχόμενα περιβάλλοντα ή ασφαλείς χώροι και να είναι χρήσιμες σε πολλά πεδία. Τέτοια περιβάλλοντα προσφέρονται για πειραματισμό, μάθηση, θεραπεία ή δημιουργική εξερεύνηση με χαμηλό ρίσκο και αναστρέψιμα αποτελέσματα.
«Θεωρητικά, η AI θα μπορούσε να σχεδιαστεί ώστε να εκθέτει τους χρήστες σε διαφωνίες με απαιτητικούς αλλά εποικοδομητικούς τρόπους, βοηθώντας τους να κατανοήσουν καλύτερα διαφορετικές οπτικές».
Από την άλλη, ο μεγαλύτερος κίνδυνος εμφανίζεται όταν λειτουργούν ως υποκατάστατα και όχι ως συμπλήρωμα της κοινωνικής ζωής, κάτι που ο ερευνητής θεωρεί πως είναι ένα εξαιρετικά πιθανό σενάριο, με βάση την πορεία της ψηφιακής τεχνολογίας ως τώρα. Και, επίσης, η χρήση τέτοιων apps μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά των χρηστών σε άλλα κοινωνικά δίκτυα και να δημιουργήσει «φαύλο κύκλο σταδιακής απομάκρυνσης από τον ανθρώπινο κόσμο».
Και δεν προκύπτουν μόνο ζητήματα που αφορούν τις ανθρώπινες σχέσεις -την απομάκρυνση από τις οποίες δεν θα πρέπει να ενθαρρύνουν αυτές οι εφαρμογές. Εξίσου σημαντικό θέμα είναι η διαφάνεια και θεωρείται κρίσιμο οι χρήστες να γνωρίζουν πάντα αν αλληλεπιδρούν με ανθρώπους ή μηχανές.
Επιπλέον, προκύπτει ακόμα ένα ζήτημα: η πολιτική οικονομία και διαφήμιση μέσα σε αυτά τα συστήματα. Ως τώρα, η εποχή των social media είχε στο επίκεντρο ένα μοντέλο διαφήμισης που ευνόησε τη σύγκρουση, επιφέροντας «σοβαρές συνέπειες για την πολιτική και την κοινωνία». Ο καθηγητής εκτιμά πως, κατά συνθήκη, τα προβλήματα των social media ενδέχεται να γίνουν χειρότερα και να εμφανιστούν ισχυρότερες μορφές χειραγώγησης. «Υπάρχουν βαθύτατοι κίνδυνοι στο να επιτρέπεται σε τόσο ισχυρά κοινωνικά συστήματα να ελέγχονται από ιδιωτικούς φορείς».
«Μεγάλες πλατφόρμες όπως το Facebook, το TikTok και το Instagram γίνονται ολοένα και πιο AI-driven -τόσο μέσω περιεχομένου AI όσο και επειδή στρέφονται στην AI για να αντισταθμίσουν τη μείωση της ανθρώπινης δραστηριότητας. Με τον καιρό, είναι πιθανό οι χρήστες να αλληλεπιδρούν όλο και λιγότερο με ανθρώπους και όλο και περισσότερο με AI. Οι AI-only πλατφόρμες μπορεί να παραμείνουν εξειδικευμένες, αλλά η κοινωνικότητα με μεσολάβηση της ΑΙ γίνεται mainstream», καταλήγει.
Σε επικοινωνία του WIRED Greece με την Aspect σχετικά με τους στόχους της εφαρμογής και τα μέτρα που λαμβάνει για την προστασία των δεδομένων, δεν λάβαμε απάντηση. Μάλιστα, αρκετοί χρήστες φαίνεται πως αντιμετωπίζουν το ίδιο θέμα, φτάνοντας σε σημείο να θεωρούν πως πρόκειται για εφαρμογή-φάντασμα ή για μέθοδο εκπαίδευσης της AI με πρόσχημα τα social media.
