Οι μέρες μεγαλώνουν, ο καιρός ανοίγει και η ξεκούραση μετά τη θάλασσα φαντάζει το καλύτερο γιατρικό. Πολλοί, όμως, φαίνεται να στριφογυρνούν στο κρεβάτι και τελικά να χάνουν τον ύπνο τους.
Επιστημονικά μιλώντας, ο ύπνος το καλοκαίρι είναι πολύ πιο δύσκολος – και για αυτό ευθύνεται κυρίως το φως.
Κάθε ιστός στο σώμα μας έχει το δικό του μοριακό ρολόι, το οποίο παίρνει εντολές από ένα κεντρικό σύστημα ελέγχου: τον υπερχιασματικό πυρήνα στον υποθάλαμο του εγκεφάλου. Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα περίπου 20.000 νευρώνων, το οποίο ρυθμίζει τις λειτουργίες όλων των κυττάρων μας βάσει ενός 24ωρου κύκλου.
Όταν τα μάτια μας ανιχνεύουν το φως, το σώμα ρυθμίζει την έκκριση δύο βασικών ορμονών: της μελατονίνης, που μας βοηθά να νυστάξουμε και που μειώνεται με το φως, και της κορτιζόλης, που αγρότερα μας προετοιμάζει να ξυπνήσουμε.
Πώς, όμως, αλληλεπιδρούν αυτές οι ορμόνες; Και τελικά γιατί χάνουμε τον ύπνο μας;
Τον χειμώνα το φως είναι περιορισμένο. Το καλοκαίρι, όμως, και συγκεκριμένα τους μήνες του Ιουνίου και του Ιουλίου, η ηλιοφάνεια μπορεί να διαρκέσει έως και 17 ώρες, ανάλογα με τη γεωγραφική τοποθεσία.
Αυτό το επιπλέον φως είναι καθοριστικό, κυρίως γιατί πάει το κεντρικό βιολογικό μας σύστημα προς τα πίσω. Η μελατονίνη εκκρίνεται μισή έως και μία ώρα αργότερα, ενώ παράλληλα το φως της αυγής που μπαίνει νωρίτερα στο υπνοδωμάτιο διακόπτει την παραγωγή της πρόωρα.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι, πέρα από την αγαπημένη μεσημεριανή σιέστα, ο βραδινός ύπνος το καλοκαίρι έχει γίνει πρόκληση και ένας εξελικτικός μηχανισμός χιλιάδων ετών συνεχίζει να κινεί τα νήματα.
Μελέτη του 2023, η οποία ερεύνησε τον ύπνο 188 συμμετεχόντων σε 3 διαφορετικά βράδια του χρόνου, διαπίστωσε ότι το καλοκαίρι κοιμόμαστε περίπου μία ώρα λιγότερο.
Συγκεκριμένα, φάνηκε να επηρεάζεται ο ύπνος REM (Rapid Eye Movement – Γρήγορη Κίνηση των Ματιών), δηλαδή το στάδιο που διαρκεί περίπου 90 λεπτά έως 2 ώρες, συνοδεύεται από έντονα όνειρα και χαρακτηρίζεται από αυξημένη εγκεφαλική δραστηριότητα.
Γιατί όμως επηρεαζόμαστε από τους φυσικούς 24ωρους κύκλους, αφού στις σύγχρονες πόλεις υπάρχει τεχνητό φως ανά πάσα ώρα και στιγμή; Επειδή το γενετικό μας ρολόι παραμένει για χιλιάδες χρόνια προσαρμοσμένο στην περιστροφή της Γης. Κάθε ανατολή και κάθε δύση στέλνουν ένα βιολογικό σήμα στο σώμα, ρυθμίζοντας τον ύπνο, τη θερμοκρασία, τις ορμόνες και τον μεταβολισμό μας, ανεξάρτητα από το πόσα τεχνητά φώτα βρίσκονται γύρω μας.
Ωστόσο, δεν είναι μόνο το φως που επηρεάζει το βιολογικό μας ρολόι, αλλά και η θερμοκρασία. Η Ελλάδα είναι πλέον γνωστή για τις λεγόμενες «τροπικές νύχτες» – τα βράδια δηλαδή που η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 20°C.
Μάλιστα, το 2024, ορισμένες περιοχές της νότιας Ελλάδας κατέγραψαν έως και 55 περισσότερες τροπικές νύχτες από τον μέσο όρο. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια, με τους καύσωνες και τις τροπικές νύχτες να πλήττουν ακόμα και τη δυτική και βόρεια Ευρώπη.
Όσον αφορά τον ύπνο, η θερμοκρασία του σώματός μας πέφτει φυσιολογικά περίπου κατά 1°C πριν κοιμηθούμε και φτάνει στο χαμηλότερο σημείο της κατά το πρώτο μισό της νύχτας. Όταν επικρατεί ζέστη, η πτώση αυτή δυσκολεύει, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται ο ύπνος REM και να ξυπνάμε πολύ πιο εύκολα.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι, πέρα από την αγαπημένη μεσημεριανή σιέστα, ο βραδινός ύπνος το καλοκαίρι έχει γίνει πρόκληση και ένας εξελικτικός μηχανισμός χιλιάδων ετών συνεχίζει να κινεί τα νήματα. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες απλές τεχνικές για να «δαμάσετε» τον καλοκαιρινό ύπνο.
Το κλειδί είναι να μη ξυπνήσετε πολύ νωρίς από το φως της αυγούλας. Οι χοντρές κουρτίνες αν δεν έχετε παντζούρια ή μια μάσκα ύπνου πάντα βοηθούν.
Βέβαια άπαξ και ξυπνήσετε, καλό είναι να βγείτε λίγο στον ήλιο μέσα στην πρώτη ώρα, ακόμα κι αν είναι για πολύ λίγο. Το σώμα αμέσως θα καταλάβει ότι η μέρα ξεκίνησε και ίσως πειστεί να αποσυρθεί λίγο νωρίτερα το βράδυ.
Το τρίτο σημαντικό είναι η τεχνητή συσκότιση κάνα δίωρο πριν τον ύπνο. Αν έχετε αποφασίσει ότι θέλετε να κοιμηθείτε μια εύλογη ώρα το βράδυ, μπορείτε να σβήσετε τα φώτα και να κλείσετε τις κουρτίνες του δωματίου από νωρίτερα για να μην αργήσει να εκκριθεί η μελατονίνη σας.
Ιδανικά θα χρειαστεί να χαμηλώσετε και τη φωτεινότητα της οθόνης του κινητου σας, καθώς το μπλε φως που εκπέμπει όχι μόνο διαταράσει τον πολύτιμο ύπνο σας αλλά αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης σοβαρών οφθαλμικών παθήσεων.
Τώρα για τη ζέστη δεν υπάρχουν και πολλά που μπορείτε να κάνετε αν δεν έχετε κλιματιστικό ή ανεμιστήρα. Ίσως σεντόνια με ύφασμα που αναπνέει ή ένα δροσερό μπάνιο πριν τον ύπνο μπορούν να ρίξουν τη θερμοκρασία του σώματος στα επιθυμητά επίπεδα.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
