Τα Sychedelic headphones υπόσχονται να σε βάλουν σε κατάσταση συγκέντρωσης σε είκοσι λεπτά, στέλνοντας ηλεκτρικό ρεύμα στον εγκέφαλό σου. Η τεχνολογία; Υπαρκτή. Η απόδειξη ότι δουλεύει; Όχι τόσο ξεκάθαρη.
Η ιδέα ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Ένα ζευγάρι ακουστικά που διαβάζουν τους καρδιακούς σου παλμούς, αποφασίζουν αν είσαι αγχωμένος, κουρασμένος ή απλώς μπλοκαρισμένος, και μετά σου στέλνουν ελαφρύ ηλεκτρικό ρεύμα στο μέτωπο για να σε «ξεκλειδώσουν».
Αυτό υπόσχεται η Sychedelic, μια νεοφυής εταιρεία νευροτεχνολογίας από το Νέο Δελχί που ίδρυσαν η Ria Rustagi και ο Bhavya Madan, το ζευγάρι πίσω και από τη Neuphony, την πρώτη καταναλωτική συσκευή νευροανάδρασης στην Ινδία.
Αν πράγματι συμβαίνει κάτι, είναι πιο διακριτικό. Τόσο διακριτικό, που θα μπορούσε να εξηγηθεί μέσω του placebo effect ή, απλώς, από τη χρήση των ακουστικών με χαλαρές μελωδίες και ήχους που είναι διαθέσιμες στο companion app.
Το νέο wearable τους συνδυάζει διέγερση tDCS, binaural beats και βιοανάδραση HRV σε πραγματικό χρόνο, με στόχο τη ρύθμιση γνωστικών και συναισθηματικών καταστάσεων. Το εγχείρημα βρήκε ήδη χρηματοδότηση 3,5 εκατομμυρίων δολαρίων, ενώ η καμπάνια στο Kickstarter έχει μαζέψει πάνω από 100.000 δολάρια από 254 backers, έναντι στόχου περίπου 9.000 δολαρίων, με τιμή εκκίνησης τα 499 δολάρια στην καμπάνια ($799 τιμή retail) και αποστολές να ξεκινούν τον Νοέμβριο.
Η τεχνολογία πίσω από τη συσκευή είναι πιο σύνθετη από ένα απλό «κόλλα ηλεκτρόδια στο κεφάλι και νιώσε καλά».
Ένας αισθητήρας PPG στο μαξιλαράκι του ακουστικού μετρά τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού για να εκτιμήσει σε λίγα λεπτά αν είσαι αγχωμένος, κουρασμένος ή σε φάση συγκέντρωσης.
Τα ακουστικά υπόσχονται μερικές ενδιαφέρουσες λειτουργίες. Η εταιρεία υποστηρίζει πως ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης «διαβάζει» την κατάσταση στην οποία βρίσκεσαι και λαμβάνει αποφάσεις. Αν εντοπίσει ένταση, προσαρμόζει τους ήχους στα αυτιά σου για να σε ηρεμήσει, πριν ενεργοποιήσεις το σύστημα της διέγερσης tDCS, έως 2 mA, στοχεύοντας τον προμετωπιαίο φλοιό. Με λίγα λόγια, αυτό που υπόσχονται τα ακουστικά είναι ενεργή παρέμβαση. Όχι απλώς καταγραφή της κατάστασης του χρήστη, αλλά αλλαγή της λειτουργίας σε πραγματικό χρόνο με βάση αυτή.
Στην πράξη, το αποτέλεσμα δεν είναι όσο εντυπωσιακό ακούγεται. Ο αισθητήρας στο ακουστικό, αν και συνήθως πετυχαίνει τον σκοπό του, κάνει λάθη. Χωρίς να μετακινήσεις τη συσκευή στο κεφάλι σου, ξαφνικά μπορεί να δεις ότι η καρδιά σου σχεδόν σταμάτησε. Μπορεί να πάει από το 90 bpm στο 5 bpm μέσα σε δευτερόλεπτα, χωρίς εξωτερική παρέμβαση στη συσκευή. Και να συνεχίσει στο 5 για λίγη ώρα.
Επιπλέον, το σύστημα που μεταφράζει τις μεταβολές για να αποφασίσει σε τι κατάσταση βρίσκεσαι δεν είναι πάντα αξιόπιστο. Στη δική μου χρήση, εμφάνισε αρκετές φορές προφανώς λανθασμένες μετρήσεις. Παρότι δεν μπορείς πάντα να βάλεις σε λέξεις αυτά που νιώθεις, δεν μπορείς δηλαδή να απλοποιήσεις τη διάθεσή σου κάθε στιγμή σε ένα «άγχος» ή «χαλάρωση», οι επιλογές που κάνει το σύστημα είναι μερικές φορές αλλόκοτες. Μπορεί να νιώθεις ξεκάθαρα αγχωμένος, να βλέπεις την καρδιά σου να αυξάνει τους χτύπους της, αλλά η συσκευή να θεωρεί πως είσαι κοιμισμένος. Αντίστοιχα, μπορεί να φοράς τα ακουστικά περπατώντας, να αναγκαστείς να τρέξεις για να προλάβεις το λεωφορείο με την ψυχή στο στόμα, και να βλέπεις στην οθόνη πόσο χαλαρός νιώθεις.
Για να πάρουν τις αποφάσεις αυτές, τα ακουστικά χρησιμοποιούν οπτικό αισθητήρα στο αυτί για να μετρήσουν τη Μεταβλητότητα Καρδιακού Ρυθμού (HRV).
Η μέτρηση του HRV από το αυτί μέσω PPG είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη και θεωρείται συχνά πιο ακριβής από αυτή του καρπού (smartwatches), καθώς το δέρμα στο αυτί είναι λεπτότερο και παρουσιάζει λιγότερες ακούσιες κινήσεις και κραδασμούς, ενώ διαθέτει πυκνό δίκτυο αιμοφόρων αγγείων που συνδέονται κοντά σε βασικές αρτηρίες. Ωστόσο, η τοποθέτηση των ακουστικών μπορεί να αλλοιώνει τις μετρήσεις, αν δεν μπουν σωστά στο αυτί ή αν είναι πολύ χαλαρά.
Σε κάθε περίπτωση, το HRV ελέγχει το αυτόνομο νευρικό σύστημα (το σωματικό στρες) και όχι την άμεση ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου (όπως κάνει ένα εγκεφαλογράφημα – EEG). Η εταιρεία χρησιμοποιεί αλγόριθμους για να «μεταφράσει» το HRV σε εγκεφαλική κατάσταση, κάτι που δεν είναι πιστοποιημένο ανεξάρτητα όσον αφορά την αξιοπιστία.
Οι ιδέες είναι καλές, αλλά η υλοποίηση έχει περιορισμούς, αν και όντως το headset μπορεί να αξιοποιηθεί για sessions διαλογισμού ή στη δουλειά για συγκέντρωση.
Πάντως, ακόμα και μετά από εβδομάδες καθημερινής χρήσης, το σύστημα δεν φαίνεται να μαθαίνει να διαβάζει τις ενδείξεις σωστά για να καταλάβει τι νιώθεις. Επίσης, μετά από τόσο καιρό, ελάχιστες είναι οι φορές που άκουσα κάτι το οποίο θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως ενεργή παρέμβαση στον ήχο. Υπήρξαν ήχοι που ξέφυγαν από τη συνήθη ροή, όμως αυτό συνέβη εξαιρετικά λίγες φορές και δεν ήταν ξεκάθαρη η φύση της αλλαγής: θα μπορούσε να πρόκειται για παρέμβαση του ΑΙ, αλλά και για ένα στιγμιαίο κόλλημα. Αν οι παρεμβάσεις είναι τόσο διακριτικές, δεν είναι αρκετά ευδιάκριτες για να σχολιαστούν. Παράλληλα, οι οδηγίες και επεξηγήσεις για τον τρόπο που λειτουργούν όλα αυτά τα συστήματα δεν είναι επαρκείς και το βάρος της συσκευής δεν επιτρέπει συνεχή χρήση, αλλά κυρίως μεμονωμένα, πιο σύντομα sessions, με αποτέλεσμα να μην μπορείς να καταγράφεις συνεχώς την κατάστασή σου.
Την ίδια ώρα, η χρήση του tDCS δεν είναι απλή. Δεν πρόκειται για σύστημα που ενεργοποιείται με το πάτημα ενός κουμπιού. Για να περάσει το ρεύμα, πρέπει πρώτα να βρέξεις δύο σφουγγαράκια με σπρέι που θα γεμίσεις εσύ με νερό και να τα τοποθετήσεις στη γραμμή των μαλλιών, τραβώντας μπροστά το headset. Μια ιεροτελεστία που δύσκολα γίνεται αυθόρμητα κάθε πρωί στο σπίτι ή στη δουλειά. Επίσης, μετά από μερικά sessions, τα προστατευτικά στα ακουστικά βρέχονται και αρχίζουν να φθείρονται, ενώ τα αυτοκόλλητα που τα κρατούν στη θέση τους ξεκολλάνε σιγά-σιγά, ακόμα και μετά από λίγες ημέρες.
Στο κομμάτι του ήχου τα ακουστικά είναι αξιοπρεπή, με οδηγούς 40mm και ενεργό ANC, με μπαταρία που διαρκεί περίπου 20 ώρες, αλλά με βάρος γύρω στα 350 γραμμάρια είναι αισθητά πιο βαριά από άλλα εμπορικά ακουστικά. Βέβαια, καθώς δεν προορίζονται για μουσική ή gaming, αλλά για λειτουργίες ευεξίας, δεν συγκρίνονται άμεσα με τέτοιου τύπου συσκευές. Μπορείς να τα χρησιμοποιήσεις για να ακούσεις μουσική, και αυτό σίγουρα είναι καλοδεχούμενο, όμως δεν εστιάζουν εκεί. Ωστόσο, το αυξημένο βάρος δεν είναι αμελητέο και συνεχώς αισθάνεσαι πως έχεις κάτι στο κεφάλι σου, γεγονός που δυσχεραίνει τη χαλάρωση. Πάντως, ο σχεδιασμός δίνει την αίσθηση premium προϊόντος, αν εξαιρέσουμε τις θήκες για τα σφουγγαράκια.
Το ερώτημα που μένει είναι αν όλο αυτό λειτουργεί πραγματικά. Η ίδια η εταιρεία αναφέρει ότι σε χιλιάδες συνεδρίες με δεκάδες χρήστες, η συντριπτική πλειονότητα ανέφερε μετρήσιμη μείωση στρες και βελτιωμένη συγκέντρωση. Πρόκειται για στοιχεία που προέρχονται αποκλειστικά από εσωτερικά τεστ, όχι από ανεξάρτητη κλινική μελέτη. Επίσης, η συσκευή δεν έχει έγκριση ως ιατρική συσκευή. Η πιστοποίηση Class B καλύπτει την ασφάλεια και τη βιοσυμβατότητα, όχι τη θεραπευτική αποτελεσματικότητα.
Το tDCS καθαυτό δεν είναι ψευδοεπιστήμη. Στηρίζεται σε δεκαετίες κλινικής έρευνας, κυρίως σε θεραπευτικό πλαίσιο. Η μετάβασή του όμως από το εργαστήριο στο σαλόνι έχει προκαλέσει δυσπιστία.
Ο Jared Horvath, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα μετα-ανάλυση μελετών tDCS και δεν βρήκε καμία απόδειξη επίδρασης σε υγιείς ενήλικες. Ειδικοί προειδοποιούν ότι η εγγύηση ασφάλειας της τεχνολογίας βασίζεται σε εργαστηριακά πειράματα με ελεγχόμενες συνθήκες, πολύ διαφορετικές από μια συσκευή που φοριέται καθημερινά στο σπίτι χωρίς επίβλεψη. Παράλληλα, δεν είναι πλήρως γνωστά τα αποτελέσματα που μπορεί να έχει η χρήση αυτής της τεχνολογίας σε βάθος χρόνου.
Πράγματι, η χρήση στο σπίτι μπορεί να είναι πολύ διαφορετική για κάθε χρήστη, καθώς δεν υπάρχουν επαρκείς οδηγίες για την τοποθέτηση των ακουστικών ή για τη χρήση των σφουγγαριών. Υπάρχουν μελέτες (όπως των Bikson et al. ή Nitsche & Paulus) που επιβεβαιώνουν ότι η εφαρμογή 1–2 mA ρεύματος στον ραχιαίο έξω προμετωπιαίο φλοιό (DLPFC) αυξάνει τη διεγερσιμότητα των νευρώνων και δημιουργεί ένα «παράθυρο» αυξημένης πλαστικότητας/εστίασης για περίπου 60–90 λεπτά.
Οι εργαστηριακές μελέτες όμως γίνονται με ακριβή τοποθέτηση ηλεκτροδίων από εξειδικευμένους επιστήμονες. Δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί ότι τα ηλεκτρόδια που είναι ενσωματωμένα στην αψίδα ενός ακουστικού πετυχαίνουν την ίδια ακριβή τοποθέτηση στο κρανίο κάθε χρήστη. Η τακτική είναι συνηθισμένη στον χώρο του biohacking. Εταιρείες βασίζονται σε έγκυρες μελέτες tDCS από πανεπιστήμια και υποστηρίζουν ότι επειδή η τεχνολογία δουλεύει στο εργαστήριο, δουλεύει και στις δικές τους συσκευές.
Η εμπειρία μπορεί να θυμίζει διαλογισμό, όμως οι αλλαγές είναι δύσκολο να ξεχωρίσουν από το placebo. Και αυτό είναι ένα βασικό πρόβλημα: η αίσθηση του ρεύματος στο μέτωπο, σε συνδυασμό με το τελετουργικό και την ηρεμιστική μουσική, δημιουργεί από μόνη της ισχυρό placebo effect -πραγματικό για τον χρήστη, αλλά όχι απόδειξη ότι φταίει το ρεύμα και όχι η ίδια η στιγμή ηρεμίας στην οποία μπαίνεις σκόπιμα για είκοσι λεπτά, ενώ η εφαρμογή σού ζητά να κάνεις αναπνοές ή να επικεντρώνεσαι σε σημεία του σώματός σου.
Ιστορικά, η αγορά καταναλωτικών συσκευών tDCS δεν έχει καθαρό μητρώο. Σημαδεύτηκε από έλλειψη αυστηρής εποπτείας, τάσεις αυτοσχεδιασμού (DIY) και αμφιλεγόμενους ισχυρισμούς απόδοσης. Το 2013 η βρετανική Foc.us παρουσίασε αντίστοιχο headset για gamers, αλλά τα οφέλη αμφισβητήθηκαν από μελέτες, που έδειξαν ότι τέτοια εμπορικά, μη πιστοποιημένα εργαλεία ενδέχεται να μην προσφέρουν πραγματική βελτίωση ή να επηρεάσουν αρνητικά τη μνήμη εργασίας. Δεκατρία χρόνια μετά, το ερώτημα παραμένει ουσιαστικά αναπάντητο.
Μην περιμένετε, δηλαδή, ότι θα φορέσετε τα ακουστικά, θα ενεργοποιήσετε τη σχετική λειτουργία, και θα νιώσετε καλύτερα σε λίγα λεπτά. Αν πράγματι συμβαίνει κάτι, είναι πιο διακριτικό. Τόσο διακριτικό, που θα μπορούσε να εξηγηθεί μέσω του placebo effect ή, απλώς, από τη χρήση των ακουστικών με χαλαρές μελωδίες και ήχους που είναι διαθέσιμες στο companion app (μια καλή γκάμα, με ήχους από βουνά, σπηλιές, θάλασσες ή και καφέ σε πόλεις), σε συνδυασμό με την ακύρωση της φασαρίας από το περιβάλλον.
Παράλληλα, χρησιμοποιούνται τα Binaural Beats, μια ακουστική ψευδαίσθηση που δημιουργείται από τον εγκέφαλο όταν ακούτε δύο διαφορετικές ηχητικές συχνότητες ταυτόχρονα, μία σε κάθε αυτί. Υπάρχουν μικτές μελέτες για τα binaural beats. Ενώ ορισμένες έρευνες δείχνουν θετική επίδραση, άλλες δεν εντοπίζουν καμία ουσιαστική διαφορά.
Πάντως, δεν πρόκειται για ιατρική συσκευή. Η ίδια η Sychedelic τα ταξινομεί ως Wellness Device (συσκευή ευεξίας) και όχι ως ιατρικό εργαλείο. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται έγκριση από φορείς όπως ο FDA για να κυκλοφορήσει, αλλά παράλληλα σημαίνει ότι δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι θεραπεύει παθήσεις (π.χ. ΔΕΠΥ, κατάθλιψη).
Τα ακουστικά αυτά είναι πιο ενδιαφέροντα ως ιδέα, ως πειραματική συσκευή, παρά ως αποδεδειγμένη συντόμευση προς τη συγκέντρωση και τη χαλάρωση.
Το άρθρο βασίστηκε σε headset που λάβαμε από την εταιρεία.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
