Το πιθανότερο είναι πως διαβάζεις αυτές τις λέξεις στην οθόνη του κινητού σου. Στις λίγες ίντσες της οθόνης σου χωρά σχεδόν ολόκληρη η καθημερινότητά σου: δουλειά, ενημέρωση, επικοινωνία, ψυχαγωγία.
Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Ένας μέσος άνθρωπος κοιτάζει την οθόνη του κινητού πάνω από 100 φορές την ημέρα, ξεκινώντας όταν ξυπνά, και ρίχνοντας μια ματιά κάθε λίγα λεπτά. Ο μέσος ενήλικας περνά καθημερινά περίπου 6 ώρες και 40 λεπτά online, σχεδόν το 40% του χρόνου που είναι ξύπνιος. Το κινητό έχει εδραιωθεί και ως η κυρίαρχη πύλη πρόσβασης στο διαδίκτυο και στην Ελλάδα, με το 95% των χρηστών να συνδέεται μέσω smartphone, και τον μέσο Έλληνα να περνά καθημερινά περίπου 5 ώρες και 40 λεπτά μπροστά σε οθόνες.
Tο screen time και η «ψηφιακή υπερφόρτωση» έχουν συνδεθεί με αύξηση της κατάθλιψης, διαταραχές ύπνου, προβλήματα συμπεριφοράς και συγκέντρωσης, αυξημένα επίπεδα άγχους και μεγαλύτερη μοναξιά.
Με τέτοιο βαθμό εξάρτησης από την οθόνη του κινητού, γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα: υπάρχει μέλλον πέρα από το smartphone; Κι όμως, για πολλούς στον χώρο της τεχνολογίας, η επόμενη μετάβαση δεν είναι απλώς πιθανή, αλλά έχει ήδη ξεκινήσει.
Άλλωστε, το screen time και η «ψηφιακή υπερφόρτωση» έχουν συνδεθεί με αύξηση της κατάθλιψης, διαταραχές ύπνου, προβλήματα συμπεριφοράς και συγκέντρωσης, αυξημένα επίπεδα άγχους και μεγαλύτερη μοναξιά. Στην κόπωση με τις οθόνες απαντούν σιγά-σιγά νέοι τρόποι συνδεσιμότητας και περιήγησης στο διαδίκτυο, οι οποίοι απομακρύνουν την οθόνη και φέρνουν νέες μορφές διεπαφής.
Δεν είναι τυχαίο ότι κορυφαία στελέχη της τεχνολογικής βιομηχανίας μιλούν ήδη για το «μετά». Ο Mark Zuckerberg βλέπει τα AR γυαλιά ως διάδοχο του smartphone, ο Tim Cook προετοιμάζει μια σταδιακή μετάβαση, ο Sundar Pichai εστιάζει στην AI και στο software αντί για νέες συσκευές, ο Sam Altman μιλά για άμεση σύνδεση ανθρώπου και μηχανής, ενώ ο Elon Musk προβλέπει ανοιχτά το τέλος της εποχής του smartphone μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Το smartphone φυσικά δεν πρόκειται να εξαφανιστεί από τη μια μέρα στην άλλη. Ωστόσο, γύρω του αρχίζουν να κερδίζουν έδαφος εναλλακτικοί τρόποι αλληλεπίδρασης με την τεχνολογία και το διαδίκτυο, λύσεις που υπόσχονται λιγότερη οθόνη και πιο «αόρατη» συνδεσιμότητα.
AI assistants και voice-first αλληλεπίδραση
Οι σύγχρονοι AI assistants εξελίσσονται σταδιακά από απλά chatbots σε προσωπικά λειτουργικά συστήματα. Κατανοούν φωνή, context, συνήθειες και προτεραιότητες, λειτουργώντας ως έξυπνο layer ανάμεσα στον χρήστη και το internet. Αντί για apps και scrolling, η αλληλεπίδραση γίνεται με φυσική γλώσσα, ενώ το AI εκτελεί εργασίες, φιλτράρει και συνοψίζει πληροφορίες.
Η φωνή λειτουργεί ως interface και, σε συνδυασμό με το ambient computing -συσκευές που «υπάρχουν» στον χώρο χωρίς να τις σκέφτεσαι συνεχώς, όπως το Amazon Echo– γίνεται δυνατή η αλληλεπίδραση χωρίς ενεργή ενασχόληση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα AI-native ακουστικά, όπως τα Nothing Ear με ενσωματωμένο το ChatGPT. Συστήματα όπως το Gemini Live επιτρέπουν πλέον μια συνεχή, φυσική ροή συζήτησης, ενώ οι AI agents, όπως το MultiOn, μπορούν να πραγματοποιούν συγκεκριμένες ενέργειες στο διαδίκτυο με τη χρήση φυσικής γλώσσας.
Η δυνατότητα αποστολής μηνυμάτων, αναζήτησης πληροφοριών, ελέγχου συσκευών ή ακόμα και δημιουργικών εργασιών χωρίς οθόνη θα μπορούσε να μειώσει ουσιαστικά την εξάρτηση από το smartphone. Βασική πρόκληση παραμένει η προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Wearables
Τα fitness trackers ήταν η αρχή. Τα επόμενα wearables δεν στοχεύουν απαραίτητα στο να αντικαταστήσουν πλήρως το κινητό, αλλά να απορροφήσουν τις πιο συχνές, μηχανικές χρήσεις του: ειδοποιήσεις, πλοήγηση, πληρωμές, health δεδομένα, και διάφορες μικρές καθημερινές αλληλεπιδράσεις.
Όταν η πληροφορία έρχεται με δόνηση, ήχο ή μια ματιά λίγων δευτερολέπτων, η ανάγκη για συνεχή χρήση οθόνης μειώνεται.
Εξάλλου, τα smartwatches εξελίσσονται όλο και περισσότερο σε αυτόνομες συσκευές. Προηγμένα μοντέλα όπως το Apple Watch Ultra 3 ή το Google Pixel Watch 4 χρησιμοποιούν AI και άλλες σύγχρονες τεχνολογίες, επιτρέποντας contextual επαφή χωρίς πληκτρολόγηση.
Σε πολλές περιπτώσεις, ένα smartwatch μπορεί να καλύψει έως και το 90% των βασικών λειτουργιών ενός smartphone, αν εξαιρέσουμε την κατανάλωση media. Φαντάσου να περπατάς στον δρόμο και το ρολόι να σε οδηγεί με κατάλληλες δονήσεις, ενώ σου δείχνει τη θερμοκρασία και σου υπενθυμίζει ραντεβού -όλα χωρίς να βγάλεις το τηλέφωνο από την τσέπη. Σε μια συνηθισμένη ημέρα, αν αφήσεις το κινητό στο σπίτι, μπορεί και να μην σου λείψει ιδιαίτερα.
AI Pins
Την ίδια ώρα, άλλες συσκευές που «φοριούνται», όπως το Humane AI Pin και το Rabbit R1, κουμπώνουν στα ρούχα και βασίζονται στη φωνή, την AI και το laser projection, με ένα μοντέλο low-distraction και έμφαση στον μινιμαλισμό.
Τέτοιες συσκευές μπορούν να προβάλλουν απαντήσεις σε ερωτήσεις μέσω μικρού laser projector στον παλάμη σου, να μεταφράζουν συνομιλίες σε πραγματικό χρόνο, να παίζουν μουσική, να στέλνουν μηνύματα, να κάνουν κρατήσεις σε εστιατόρια ή αναζήτησή πτήσεων.
Βασικό τους μειονέκτημα, όπως και σε άλλες παρόμοιες τεχνολογίες, είναι η ιδιωτικότητα, καθώς η φωνητική αλληλεπίδραση είναι αναγκαστικά δημόσια και μπορεί να γίνει αμήχανη ή και επικίνδυνη, ειδικά όταν πρόκειται για ευαίσθητα θέματα.
Βέβαια, αυτό μπορεί να αλλάξει, καθώς οι συνήθειες και η συλλογική αντίληψη μεταμορφώνονται με την πάροδο του χρόνου. Κάποτε, όσοι φορούσαν ακουστικό bluetooth έμοιαζαν παράξενοι, όμως σήμερα περνούν εντελώς απαρατήρητοι.
Smart glasses, spatial computing και AR headsets
Τα smart glasses επιστρέφουν πιο ώριμα, προσπαθώντας να καθιερωθούν ως mainstream gadget. Προβάλλουν οδηγίες, notifications και contextual δεδομένα απευθείας στο οπτικό πεδίο, επιτρέποντας hands-free χρήση χωρίς συνεχή έλεγχο του κινητού. Παρότι πολλά μοντέλα εξαρτώνται ακόμη από smartphone, το κινητό μετατρέπεται σε «αόρατη» συσκευή και μένει στην τσέπη.
Επίσης, συσκευές επαυξημένης ή μικτής πραγματικότητας, όπως το Apple Vision Pro ή το Meta Quest Pro, επιτρέπουν τη δημιουργία πολλαπλών virtual οθονών στον χώρο και τον έλεγχο μέσω φωνής ή χειρονομιών. Το Vision Pro, για παράδειγμα, σου επιτρέπει να εργάζεσαι με τρεις οθόνες MacBook ταυτόχρονα ενώ βλέπεις τον πραγματικό χώρο γύρω σου. Με εξελίξεις όπως τα eye-tracking sensors και τα passthrough cameras, αυτά τα headset εξαλείφουν την ανάγκη για φυσικές οθόνες, κάνοντας την ψηφιακή ζωή πιο immersive.
Αν και σήμερα η ευρεία χρήση τους είναι περιορισμένη, λόγω όγκου, βάρους και υψηλού κόστους, αποτελούν μια πιθανή εναλλακτική για το μέλλον.
Επιπλέον, γυαλιά επαυξημένης πραγματικότητας όπως τα Meta Orion ή μελλοντικά μοντέλα της Apple προβάλλουν ειδοποιήσεις, χάρτες και apps απευθείας στο οπτικό πεδίο. Υποστηρίζουν φωνητικό έλεγχο, gesture recognition και AI assistants που προβλέπουν τις ανάγκες σου –όπως να σου δείχνουν reviews ενός προϊόντος στο ράφι.
Τέτοιες συσκευές σου δίνουν τη δυνατότητα να λαμβάνεις οδηγίες GPS ενώ οδηγείς ή να βλέπεις live μεταφράσεις ξένων γλωσσών σε πραγματικό χρόνο, μειώνοντας την ανάγκη για συνεχές «τράβηγμα» του κινητού από την τσέπη.
Μάλιστα, σε αντίθεση με πιο ογκώδη headset, γυαλιά αυτού του τύπου πλησιάζουν όλο και περισσότερο σε κάτι που θα μπορούσες να φοράς καθημερινά, λύνοντας αυτό το αμήχανο πρόβλημα. Παράλληλα, και οι τιμές κυμαίνονται σε χαμηλότερα επίπεδα, αν και προκύπτουν προβλήματα σχετικά με τη διάρκεια της μπαταρίας και την ποιότητα της εικόνας. Επίσης, πρέπει να ξεπεραστούν ανησυχίες για την ιδιωτικότητα, ώστε να φτάσουμε σε πιο μαζική υιοθέτηση της τεχνολογίας.
Εμφυτεύματα
Τεχνολογίες όπως αυτές της Neuralink φέρνουν πιο κοντά μας ένα μέλλον όπου ο έλεγχος συσκευών γίνεται αποκλειστικά με τη σκέψη, παρακάμπτοντας εντελώς οθόνες, χειρονομίες ή φυσικές διεπαφές.
Αυτά τα implants, γνωστά ως brain-computer interfaces (BCI), εμφυτεύονται στον εγκέφαλο και διαβάζουν ηλεκτρικά σήματα νευρώνων για να μετατρέψουν σκέψεις σε εντολές.
Τέτοια εμφυτεύματα θυμίζουν έντονα το μέλλον που συχνά απεικονίζει η επιστημονική φαντασία, όπου ο εγκέφαλος συνδέεται απευθείας με ψηφιακά δίκτυα. Υπόσχονται άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες, κλήσεις, εικονική (VR) ή επαυξημένη πραγματικότητα (AR), μέσω brain-to-cloud συνδέσεων που μεταδίδουν δεδομένα ασύρματα σε εξωτερικούς servers.
Για παράδειγμα, ένας χρήστης θα μπορούσε να ελέγχει έξυπνες συσκευές στο σπίτι ή ακόμα και να παίζει βιντεοπαιχνίδια με το μυαλό.
Τα πρώτα trials της Neuralink, σε ασθενείς με τετραπληγία ή ALS, έχουν ήδη δείξει αποτελέσματα: χρήστες κατόρθωσαν να ελέγχουν κέρσορα υπολογιστή, να παίζουν σκάκι και να εκτελούν βασικές εντολές με αρκετή ακρίβεια. Ωστόσο, σημαντικά ηθικά και ζητήματα ασφάλειας παραμένουν ανοιχτά. Πώς εξασφαλίζουμε την ιδιωτικότητα των σκέψεων όταν δεδομένα εγκεφάλου μεταδίδονται στο cloud; Τι γίνεται με τον κίνδυνο hacking; Επιπλέον, υπάρχουν ανησυχίες για μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία, ενώ η πρόσβαση σε τέτοια τεχνολογία μπορεί να διευρύνει τις οικονομικές ανισότητες και το χάσμα μεταξύ κοινωνικών ομάδων.
