Ήταν ακόμη μια συναρπαστική εβδομάδα για τον κόσμο της επιστήμης. Από αποκαλύψεις για τη ψυχική υγεία, τα μυστικά του φεγγαριού, τα «βακτήρια-αρχιτέκτονες» και το τραγούδι των πουλιών, ακολουθούν οι πιο ενδιαφέρουσες ειδήσεις που ξεχώρισαν τις τελευταίες ημέρες.
Για να δείτε περισσότερες επιστημονικές ανακαλύψεις τις εβδομάδες που μας πέρασαν, επισκεφτείτε τη στήλη Week in Science.
To «καλό» λίπος βοηθά στη ψυχική υγεία
Το λίπος δεν είναι μόνο ο χαλαρός ιστός γύρω από την κοιλιά μας. Υπάρχει και το «καλό» λίπος, το λεγόμενο καφέ λίπος, που βρίσκεται γύρω από τον αυχένα, τις μασχάλες και το στέρνο μας και καίει θερμίδες για την παραγωγή θερμότητας.
Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι το λίπος αυτό υπήρχε μόνο στα μωρά για να τα βοηθάει να μένουν ζεστά. Το 2009, όμως, βρέθηκε για πρώτη φορά και σε ενήλικες.
Σε μια νέα έρευνα, μια ομάδα από το Πανεπιστήμιο Rockefeller στη Νέα Υόρκη και το Κέντρο για τον Καρκίνο Memorial Sloan Kettering υπέβαλε 100.000 ανθρώπους σε μια σειρά από τομογραφίες, για να εντοπίσουν πού βρίσκεται το καφέ λίπος. Αποκαλύφθηκε ότι τα άτομα με «ενεργό» καφέ λίπος επηρεάζονται λιγότερο από διαβήτη τύπου 2, κατάθλιψη και άγχος, σε σύγκριση με όσους δεν διαθέτουν.
Ωστόσο, οι μηχανισμοί πίσω από αυτή τη σχέση δεν είναι σαφείς. Δεν είναι επίσης σαφές πώς μπορεί να ενισχυθεί η δραστηριότητα του καφέ λίπους. Η έκθεση στο κρύο είναι ένας τρόπος. Ένας άλλος είναι η κατανάλωση της μιραβεγρόνης, ενός φαρμάκου που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ακράτειας, αλλά συνοδεύεται από καρδιαγγειακές παρενέργειες.
«Το όνειρό μας είναι να μπορέσουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτού του είδους τα δεδομένα, ώστε να βρούμε τρόπους να ενεργοποιήσουμε το καφέ λίπος στους ανθρώπους και να αξιοποιήσουμε τα οφέλη του», είπε ο Paul Cohen, Επικεφαλής του Εργαστηρίου Μοριακού Μεταβολισμού στο Πανεπιστήμιο Rockefeller.
Πηγή: Nature
Τα δύο πρόσωπα του φεγγαριού
Οι δύο πλευρές της Σελήνης – αυτή που βλέπουμε και αυτή που δεν βλέπουμε – είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους. Η ορατή πλευρά διαθέτει τεράστιες πεδιάδες βασάλτη – το εκρηξιγενές πέτρωμα που καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του πυθμένα των ωκεανών στη Γη -, αλλά και υψηλές συγκεντρώσεις καλίου και φωσφόρου. Αντίθετα, στην αθέατη πλευρά υπάρχουν κρατήρες, πυκνότερος φλοιός και λίγες ηφαιστειακές πεδιάδες.
Υπάρχουν πολλές υποθέσεις για την αιτία αυτών των διαφορών και όλες βασίζονται στον τρόπο με τον οποίο κινούνταν ο «ωκεανός» μάγματος που υπήρχε παλαιότερα στη Σελήνη. Επρόκειτο για μια τεράστια σύγκρουση, ένα θερμικό σοκ που προκλήθηκε από βαρυτικές δυνάμεις ή την άνιση ανάπτυξη του σεληνιακού φλοιού; Καμία από αυτές τις ιδέες δεν έχει αποδειχθεί.
Το 2024, το Chang’e 6 έγινε η πρώτη αποστολή που μας έφερε δείγματα από την αθέατη πλευρά της Σελήνης, με την ελπίδα ότι θα μας βοηθήσει να λύσουμε το μυστήριο. Διαπιστώθηκε ότι τα ορυκτά που συσσωρεύτηκαν στον μανδύα της Σελήνης – το μεσαίο στρώμα της – όσο κρυσταλλωνόταν ο ωκεανός μάγματος, δεν διαφέρουν και πολύ από αυτά που μας έφεραν οι αστροναύτες του Apollo.
Βέβαια, ενώ η χημική σύνθεση του μανδύα είναι πιο ομοιόμορφη, ο σεληνιακός φλοιός – το εξωτερικό στέρεο στρώμα – λέει μια άλλη ιστορία. Ο φλοιός της αφανούς πλευράς φαίνεται να περιέχει περισσότερο μαγνήσιο και χαμηλότερες αναλογίες θορίου-σαμαρίου – δύο χημικά στοιχεία που ανήκουν στις κατηγορίες των ακτινιδών και των σπάνιων γαιών αντίστοιχα.
Οι επιστήμονες εικάζουν ότι ο πρώιμος ωκεανός μάγματος της Σελήνης αρχικά ψύχθηκε και κρυσταλλώθηκε σχετικά ομοιόμορφα. Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε όταν η Σελήνη απέκτησε μια τροχιά που την ανάγκασε να είναι στραμμένη προς τη Γη μόνο με το ένα ημισφαίριο.
Ως εκ τούτου, οι βαρυτικές δυνάμεις που προέκυψαν παρήγαγαν περισσότερη θερμότητα στην ορατή πλευρά της Σελήνης. Το θερμό μάγμα μετακινήθηκε προς την αθέατη πλευρά, παρασύροντας μαζί του υλικό πλούσιο σε μαγνήσιο. Και αυτό ίσως εξηγεί γιατί η αφανής πλευρά έχει πυκνότερο φλοιό.
Πηγή: ScienceDaily
«Βακτήριο-αρχιτέκτονας»
Η παραγωγή τσιμέντου αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στον κατασκευαστικό τομέα. Τι κι αν υπήρχε, όμως εναλλακτική; Η Karen Antorveza Paez, η οποία μόλις ολοκλήρωσε το διδακτορικό της στο ETH Ζυρίχης, ερεύνησε πώς τα βακτήρια μπορούν να λειτουργήσουν σαν «κόλλα» και να συνδέσουν κόκκους άμμου μεταξύ τους, δημιουργώντας συμπαγείς αρχιτεκτονικές δομές.
Στα ελληνικά, η διαδικασία αυτή μπορεί να αποδοθεί περίπου ως «βιοτσιμέντωση». Δεν είναι απολύτως καινούργια. Το βακτήριο Sporosarcina pasteurii μελετάται εδώ και πολλά χρόνια για το πώς μπορεί να σταθεροποιήσει το χαλαρό υπέδαφος αλλά και το πώς μπορεί να βοηθήσει το σκυρόδεμα να «θεραπεύει» τις ρωγμές του.
Για αρχή, η ομάδα ανέπτυξε ένα «βιομελάνι» – ένα τζελ από αλγινικό οξύ, ξανθάνη, άμμο και βακτήρια. Το χρησιμοποίησε για να εκτυπώσει σε 3D μια συγκεκριμένη δομή, η οποία κάθε μερά λουζόταν με ουρία και χλωριούχο ασβέστιο. Τα βακτήρια άρχισαν να διασπούν την ουρία, απελευθερώνοντας ανθρακικά ιόντα και αμμωνία. Στη συνέχεια, τα ιόντα αυτά και το χλωριούχο ασβέστιο ενώθηκαν, σχηματίζοντας τον γνωστό σε όλους ασβεστόλιθο. Η διαδικασία αυτή κρατά από 2 έως 5 ημέρες, ανάλογα με το πόση αντοχή θέλουμε να έχει η εκάστοτε δομή.
«Είμαι γοητευμένη από το γεγονός ότι η φύση έχει βρει τρόπους να κατασκευάζει πολύ εξελιγμένα υλικά και ότι μπορούμε να τα εφαρμόζουμε στα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα», είπε η Antorveza Paez.
Βέβαια, η ανάπτυξη της λύσης αυτής χρειάζεται ακόμα δουλειά. Το αμμώνιο, το οποίο παράγεται κατά τη διαδικασία αυτή, είναι πολύ επιβλαβές για το περιβάλλον. Επίσης, δεν είμαστε ακόμα σίγουροι για τη διάρκεια ζωής ή τη σταθερότητα των δομών που προκύπτουν.
Πηγή: ETH Zurich
Όταν τα σπουργίτια σταματήσουν να τραγουδούν
Όταν μιλάμε για βιοποικιλότητα, το γενετικό υλικό είναι το πρώτο πράγμα που μας έρχεται στο μυαλό. Ωστόσο, είναι και οι κοινωνικές συμπεριφορές που παίζουν μεγάλο ρόλο. Στον κόσμο των πουλιών, αν ένα σπουργίτι τραγουδάει καλά, είναι πιο πιθανό να βρει ταίρι και να διαιωνίσει το είδος του.
Περίπου 4.000 από τα 10.000 είδη πουλιών στον κόσμο είναι ωδικά πτηνά, μπορούν δηλαδή να τραγουδούν. Τα τραγούδια τους είναι ποικιλόμορφα, αλλά οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει κοινά «μοτίβα» τα οποία επηρεάζονται από το περιβάλλον ανατροφής: τρεις τύπους κελαηδίσματος, τρεις τύπους σφυρίγματος, χαοτικές νότες και αρμονικές νότες.
Ας πούμε, ένα πουλί που μεγάλωσε σε τροπικό δάσος θα έχει πιο «επίπεδο» σφύριγμα, καθώς ο ήχος χρειάστηκε να ταξιδέψει μέσα από πυκνή βλάστηση για να το φτάσει. Με τον ίδιο τρόπο, ένα πουλί που έμαθε να τραγουδάει από πουλιά άλλων ειδών θα αναπτύξει διαφορετικές «τοπικές διαλέκτους».
Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, τα τραγούδια μπορούν να γίνουν λιγότερο ποικιλόμορφα, είτε επειδή τα πουλιά μπορεί να κάνουν λάθη κατά τη μάθηση είτε επειδή οι πληθυσμοί μειώνονται.
Τα σιρλοτσίχλονα γεννιούνται με τις νότες στο DNA τους. Ωστόσο, η κοινωνικοποίηση είναι το κλειδί για να μάθουν πώς να βάζουν τις νότες αυτές μαζί. Μια νέα μελέτη έδειξε ότι τα μικρά σιρλοτσίχλονα που υποβλήθηκαν σε ηχογραφήσεις από τραγούδια άλλων σιρλοτσιχλόνων φάνηκε να μπορούν να αποκαταστήσουν μέχρι ένα σημείο το τραγούδι τους.
«Μια μέρα θα είμαστε ευγνώμονες που έχουμε όλες αυτές τις καταγραφές», είπε ο Gabriel B Mindlin, καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες, ο οποίος έχει μελετήσει εκτενώς το τραγούδι των κοκκινολαίμηδων. «Δεν νομίζω ότι έχουμε ακόμα συνειδητοποιήσει ότι πρέπει πραγματικά να καταγράφουμε συστηματικά τις διαλέκτους και την επικοινωνία».
Πηγή: The Guardian
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
