Υπάρχει η αντίληψη ότι η άνοια αποτελεί εν μέρει αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης, κάτι σαν λαχείο με γενετική επιρροή. Συχνά ακούμε ότι αν οι γονείς σου έπασχαν από Αλτσχάιμερ, είναι πολύ πιθανό να το πάθεις κι εσύ, ό,τι κι αν κάνεις. Ωστόσο, τα επιστημονικά στοιχεία έχουν αλλάξει αυτή την αντίληψη. Σήμερα, είναι γνωστό στους επιστημονικούς κύκλους ότι ένα σημαντικό μέρος του κινδύνου μπορεί να μειωθεί μέσω υγιεινών συνηθειών, αλλά ο γενικός πληθυσμός δεν το γνωρίζει πλήρως. Επομένως, είναι απαραίτητο οι άνθρωποι να έχουν πρόσβαση σε σαφείς πληροφορίες για να μειώσουν τον κίνδυνο να αναπτύξουν άνοια. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η κυβέρνηση έχει αποτύχει.
Ποια κυβέρνηση; Οποιαδήποτε. Μια συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «The Lancet Healthy Longevity» ανέλυσε τις στρατηγικές πρόληψης της άνοιας σε οκτώ χώρες: την Αυστραλία, το Βέλγιο, τη Χιλή, την Κίνα, τη Δανία, τις Κάτω Χώρες, το Πουέρτο Ρίκο και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η μελέτη διαπίστωσε ότι η πρόληψη της άνοιας απαιτεί δράση πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα, αλλά οι εκστρατείες πρόληψης του δημόσιου τομέα δεν βρίσκουν απήχηση στον πληθυσμό.
«Ακόμη και όταν οι άνθρωποι έχουν επίγνωση των κινδύνων, εμπόδια όπως ο χρόνος, το κόστος και η έλλειψη κινήτρου μπορούν να τους αποτρέψουν από το να προβούν σε αλλαγές στον τρόπο ζωής τους».
«Έως και το 45% των περιπτώσεων άνοιας σχετίζεται με τροποποιήσιμους παράγοντες που μπορούμε να αλλάξουμε, όπως ο τρόπος ζωής μας, η κατάσταση της υγείας μας και το περιβάλλον», δήλωσε ο Mario Siervo, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Κέρτιν (στην Αυστραλία) και συν-συγγραφέας της μελέτης. «Ωστόσο, η απλή ενημέρωση των ανθρώπων για αυτούς τους κινδύνους δεν αρκεί· οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης είναι σημαντικές, αλλά από μόνες τους σπάνια οδηγούν σε σημαντική ή διαρκή αλλαγή συμπεριφοράς».
Καλύτερη ενημέρωση για καλύτερη πρόληψη
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Siervo, σχεδόν το ήμισυ όλων των περιπτώσεων άνοιας συνδέεται με παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης, η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η κοινωνική απομόνωση ή η μη θεραπευμένη απώλεια ακοής. Ορισμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής είναι ευκολότερες από άλλες, αλλά εξακολουθεί να επικρατεί η αντίληψη ότι δεν υπάρχει τρόπος να μειωθεί ο κίνδυνος.
«Εξακολουθεί να υπάρχει η ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι η άνοια αποτελεί αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης, κάτι που δεν ισχύει», δήλωσε η Blossom Stephan, συν-συγγραφέας της έρευνας. «Αλλά ακόμη και όταν οι άνθρωποι έχουν επίγνωση των κινδύνων, εμπόδια όπως ο χρόνος, το κόστος και η έλλειψη κινήτρου μπορούν να τους αποτρέψουν από το να προβούν σε αλλαγές στον τρόπο ζωής τους».
Για να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα των εκστρατειών ευαισθητοποίησης του κοινού, οι ερευνητές εξέτασαν όλες τις διαθέσιμες μελέτες σχετικά με παρεμβάσεις σε επίπεδο κοινότητας που εστίαζαν στην πρόληψη της άνοιας. Αφού ανέλυσαν χιλιάδες δημοσιεύσεις, εντόπισαν μόνο δώδεκα μελέτες που διεξήχθησαν στις οκτώ προαναφερθείσες χώρες, με μέγεθος δείγματος που κυμαινόταν από 51 έως πάνω από 8.000 συμμετέχοντες.
Ενώ οι μαζικές εκστρατείες (τηλεόραση, ραδιόφωνο, κοινωνικά μέσα, έντυπο υλικό) έφτασαν σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων, επέφεραν σχετικά μικρές αλλαγές στη γνώση των παραγόντων κινδύνου. Αντίθετα, οι πιο διαδραστικές παρεμβάσεις (διαδικτυακά μαθήματα, εξατομικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα, κοινοτικές δραστηριότητες) πέτυχαν πιο σταθερές βελτιώσεις τόσο στη γνώση όσο και στην υιοθέτηση υγιεινών συμπεριφορών.
Το πιο επιτυχημένο πρόγραμμα συνδύαζε μια εξατομικευμένη αξιολόγηση κινδύνου με ένα δομημένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Τρία χρόνια αργότερα, οι συμμετέχοντες είχαν μειώσει τους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για άνοια κατά 26%.
«Όταν οι άνθρωποι κατανοούν τον προσωπικό τους κίνδυνο και τους παρέχονται σαφείς και πρακτικοί τρόποι δράσης, ειδικά μέσω αξιόπιστων κοινοτικών δικτύων, είναι πιο πιθανό να επιφέρουν ουσιαστικές αλλαγές», δήλωσε ο καθηγητής Siervo. Η συνάδελφός του, η ερευνήτρια Blossom Stephan, πρόσθεσε: «Πρέπει να συνδυάσουμε τη γενική ενημέρωση του κοινού με στοχευμένη υποστήριξη που βοηθά τους ανθρώπους να αναλάβουν δράση. Αυτό σημαίνει να επενδύσουμε σε προσιτά, πολιτισμικά συναφή προγράμματα που έχουν σχεδιαστεί μαζί με τις κοινότητες, και όχι απλώς να υλοποιούνται για λογαριασμό τους».
Η υγεία των μυών είναι η υγεία του εγκεφάλου
Ο Mario Siervo και η Blossom Stephan συμμετείχαν σε μια δεύτερη μελέτη που συμπληρώνει την πρώτη. Η μελέτη αυτή διευρύνει την προοπτική, δείχνοντας ότι η πρόληψη της άνοιας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον εγκέφαλο, μια πληροφορία που είναι ζωτικής σημασίας να διαδοθεί στο κοινό.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από σχεδόν 500.000 ενήλικες, τους οποίους παρακολούθησαν για μέσο όρο 13,6 χρόνια. Το ενδιαφέρον τους επικεντρώθηκε στη λεγόμενη σαρκοπενική παχυσαρκία, μια κατάσταση στην οποία το υπερβολικό σωματικό λίπος συνδυάζεται με χαμηλή μυϊκή μάζα ή δύναμη.
Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης, διαγνώστηκαν 8.647 περιπτώσεις άνοιας.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα με σαρκοπενική παχυσαρκία είχαν 34% υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν άνοια σε σύγκριση με όσους δεν παρουσίαζαν παχυσαρκία ή απώλεια μυϊκής μάζας. Παρόμοια αύξηση παρατηρήθηκε και σε όσους έπασχαν από σαρκοπενία, δηλαδή απώλεια μυϊκής μάζας, ακόμη και χωρίς παχυσαρκία.
Η ανάλυση αποκάλυψε επίσης διαφορές ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. Οι συσχετίσεις ήταν ισχυρότερες σε άτομα κάτω των 65 ετών και στους άνδρες.
Αυτό το αποτέλεσμα υποδηλώνει ότι η μυϊκή δύναμη θα μπορούσε να αποτελέσει έναν απλό δείκτη για τον εντοπισμό ατόμων που διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο, πριν εμφανιστούν εμφανή γνωστικά προβλήματα.
Ο ίδιος στόχος από διαφορετικές οπτικές γωνίες
Αν και οι δύο μελέτες αναλύουν διαφορετικές πτυχές της πρόληψης, τα συμπεράσματά τους συγκλίνουν.
Αφενός, η συστηματική ανασκόπηση δείχνει ότι οι ενημερωτικές εκστρατείες αποδίδουν καλύτερα όταν δεν περιορίζονται στην παθητική διάδοση γενικών μηνυμάτων, αλλά βοηθούν τα άτομα να κατανοήσουν τον δικό τους κίνδυνο και τα υποστηρίζουν στην αλλαγή των συνηθειών τους.
Μην περιμένετε να σας το πει μια κυβερνητική εκστρατεία σε μια αφίσα. Κάντε γιόγκα, σηκώστε βάρη, βγείτε για τρέξιμο τώρα.
Από την άλλη πλευρά, η μελέτη για τη σαρκοπενική παχυσαρκία υποδεικνύει ότι η διατήρηση της μυϊκής δύναμης μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με τον έλεγχο άλλων παραγόντων κινδύνου που παραδοσιακά συνδέονται με την υγεία του εγκεφάλου.
Συνολικά, αυτές οι μελέτες ενισχύουν την ιδέα ότι η πρόληψη της άνοιας ξεκινά πολύ πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Η διατήρηση της σωματικής δραστηριότητας, η διατήρηση της μυϊκής δύναμης και η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τους παράγοντες κινδύνου αποτελούν συμπληρωματικές στρατηγικές προς τον ίδιο στόχο. Μην περιμένετε όμως να σας το πει μια κυβερνητική εκστρατεία σε μια αφίσα. Κάντε γιόγκα, σηκώστε βάρη, βγείτε για τρέξιμο τώρα.
«Δεδομένου ότι τα ποσοστά άνοιας αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες, η πρόληψη αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας· για να το επιτύχουμε αυτό, όμως, πρέπει να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε τους κινδύνους και τον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζουμε τους ανθρώπους να αναλάβουν δράση», καταλήγει ο καθηγητής Stephan.
To άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο WIRED En Espanol και μεταφράστηκε από τα ισπανικά.
