«Δεν ξέρω αν θα καταφέρω να αφήσω χρήματα και σπίτια στα παιδιά μου, αλλά τουλάχιστον θα τους αφήσω μια σημαντική κληρονομιά, που είναι το δάσος μας». Με αυτή την φράση συνόψισε το νόημα της εκδήλωσης για το Πρόγραμμα Υποστήριξης Εθελοντικών Ομάδων Δασοπυροπροστασίας (2022-2026) ο Τάσος Παλαμίδας, πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Έρευνας και Διάσωσης Λιβαδειάς.
Η Ελλάδα έχει επενδύσει δισεκατομμύρια στην καταστολή των πυρκαγιών. Για δεκαετίες, όμως, ένα κρίσιμο κομμάτι της άμυνας των δασών της βασιζόταν σε ανθρώπους που δρούσαν σχεδόν αποκλειστικά από φιλότιμο.
Καθώς η φετινή αντιπυρική περίοδος βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, ένα τετραετές πρόγραμμα των Δεσμός, WWF Ελλάς και HIGGS ολοκληρώνεται αφήνοντας πίσω του σχεδόν €1,5 εκατ. σε υποστήριξη, εκπαίδευση και εξοπλισμό, αλλά και μια σημαντικότερη ίσως παρακαταθήκη: την πρώτη ουσιαστική θεσμική αναγνώριση των εθελοντών δασοπυροπροστασίας.
«Κακά τα ψέματα, είμαστε εθελοντές. Δεν μπορούμε να αξιοποιούμε συνέχεια τον προσωπικό μας εξοπλισμό και τα δικά μας χρήματα. Η προσφορά του προγράμματος ήταν σημαντική γιατί μας τόνωσε το ηθικό και μας έκανε να αισθανόμαστε ότι αξίζει αυτό που κάνουμε»
Το αν αυτή η αλλαγή θα μεταφραστεί σε μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις φωτιές μένει να αποδειχθεί στο πεδίο.
Την Τρίτη 9 Ιουνίου 2026, το WIRED Greece βρέθηκε στο Μικρό Χρηματιστήριο, για την παρουσίαση του συνολικού απολογισμού του προγράμματος, μια συνέργεια του μη κερδοσκοπικού σωματείου Δεσμός, του WWF Ελλάς και του HIGGS (Higher Incubator Giving Growth & Sustainability). Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε με την υποστήριξη ύψους €993 χιλιάδων από το Ίδρυμα Αθηνάς Ι. Μαρτίνου, το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση και την Εθνική Τράπεζα, αλλά και επιπλέον €560 χιλιάδες από ιδιωτικές πρωτοβουλίες.
Τι έχει πετύχει το πρόγραμμα μέχρι σήμερα; Τι είπαν οι εθελοντές για την συμμετοχή τους; Και πώς διαμορφώνεται θεσμικά το μέλλον της πυροπροστασίας στην Ελλάδα;
Από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση
«Η εθελοντική διάσταση του προγράμματος έχει μεγάλη ανθρώπινη σημασία», είπε στην αρχή της εκδήλωσης ο Ιωάννης Μάνος, σύμβουλος της Εθνικής Τράπεζας και συντονιστής της Πρωτοβουλίας ‘21, μια σειρά από δράσεις, με αφορμή τα 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση.
«Υπάρχει έλλειμμα ανθρωπισμού στον τόπο μας, και αυτό πρέπει να αναπτυχθεί», συμπλήρωσε, κοιτάζοντας με συγκίνηση τους δεκάδες ένστολους πυροσβέστες, που ταξίδεψαν από την Κρήτη, την Αχαΐα, την Ικαρία και άλλες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, για να παρευρεθούν.
Το πρόγραμμα δομήθηκε σε τέσσερις πυλώνες: την εκπαίδευση, την κατάρτιση στο πεδίο, την παροχή εξοπλισμού και την πολιτική συνηγορία, έτσι ώστε να ενισχυθεί και να θεμελιωθεί και το θεσμικό πλαίσιο γύρω από τον εθελοντισμό στη δασοπυροπροστασία.
Ο Δεσμός ανέλαβε την οικονομική διαχείριση καθώς και την έρευνα αγοράς του προγράμματος, ενώ το WWF δημιούργησε ένα σύστημα αξιολόγησης των εθελοντικών ομάδων, διαμόρφωσε το εκπαιδευτικό υλικό, συντόνισε τα βιωματικά εργαστήρια και έτρεξε την επικοινωνιακή καμπάνια «Όχι Άλλο Ήρωες».
«Ωραία είναι να λέμε ότι κάποιος είναι ήρωας. Μήπως, όμως, αυτό είναι υπεκφυγή;», αναρωτήθηκε ο υπεύθυνος του προγράμματος από το WWF Ελλάς, Αντώνης Δούρος. «Πρέπει να τελειώνουμε με το αφήγημα του ήρωα, και να μεταβούμε στην ουσιαστική δουλειά. Οι εθελοντές είναι κι αυτοί άνθρωποι, θέλουν να γυρίσουν σπίτι τους, θέλουν ασφάλεια και εκπαίδευση», συμπλήρωσε.
Η ομάδα του WWF ανέπτυξε μια μεθοδολογία, βάσει 15 λειτουργικών κριτηρίων, και οργάνωσε επιτόπιες επισκέψεις με τις εθελοντικές ομάδες για να συζητήσουν τις ανάγκες τους και να συνδιαμορφώσουν αιτήματα για εξοπλισμό. «Δεν είχε πάει ποτέ κανείς να τους μιλήσει», είπε ο Δούρος.
Το HIGGS με τη σειρά του, δημιούργησε έναν διαδικτυακό κόμβο γνώσης, το EduFires, με σκοπό τη συνεχή εκπαίδευση και ενημέρωση γύρω από την πρόληψη για δασικές πυρκαγιές με καλές πρακτικές και σύγχρονα εργαλεία. Μάλιστα, οι εθελοντικές ομάδες θα μπορούν να συνεισφέρουν, μοιράζοντας γνώση και εμπειρίες σε πραγματικό χρόνο από το πεδίο.
Σε λίγους μήνες το EduFires θα παραδοθεί στην «Πανελλήνια Ομοσπονδία Εθελοντικών Οργανώσεων Δασοπροστασίας Πυρόσβεσης» που θα αναλάβει τη λειτουργία και τη διαχείρισή του. «Ελπίζουμε ο ψηφιακός αυτός κόμβος να μείνει ως παρακαταθήκη του προγράμματος για τον επόμενο χρόνο και ακόμα παραπέρα», είπε η υπεύθυνη του προγράμματος από τον Δεσμό, Βάσω Παναγοπούλου.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, 1.241 φορείς και εθελοντές ενημερώθηκαν σε εκπαιδευτικά εργαστήρια, 476 εθελοντές εκπαιδεύτηκαν στο πεδίο, 183 εθελοντικές ομάδες αξιολογήθηκαν και 2.888 εθελοντές από 71 διαφορετικές ομάδες έλαβαν τον απαραίτητο εξοπλισμό, από τον Έβρο έως την Κρήτη, σε δύο κύκλους προγράμματος.
«Κάθε φορά που βρισκόμαστε με εθελοντές, είναι λίγο σαν γιορτή»
«Ως εθελοντές ενός πεζοπόρου τμήματος επιχειρούμε σε δύσβατα σημεία, σε αντίξοες συνθήκες, μακριά από το οδικό δίκτυο», περιέγραψε η εθελόντρια πυροσβέστης από την Αργολίδα, Κατερίνα Μπαναγή.
Σύμφωνα με την Μπαναγή, ο εξοπλισμός που έλαβε η ομάδα της από το πρόγραμμα όχι μόνο ενίσχυσε την ασφάλεια αλλά κατέστησε τις δράσεις τους πιο αποτελεσματικές, ειδικά ενόψει των τεσσάρων φωτιών που ξέσπασαν στην περιοχή.
«Ένιωσα ένας άνθρωπος της διπλανής πόρτας», είπε ο συντονιστής δράσεων για τις δασικές πυρκαγιές του WWF Ελλάς, Ηλίας Τζηρίτης. Για εκείνον, «οι εθελοντές δεν είναι ήρωες, αλλά άξιοι προστάτες του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας και άξιοι να στέκονται δίπλα στους επαγγελματίες».
«Κακά τα ψέματα, είμαστε εθελοντές. Δεν μπορούμε να αξιοποιούμε συνέχεια τον προσωπικό μας εξοπλισμό και τα δικά μας χρήματα. Η προσφορά του προγράμματος ήταν σημαντική γιατί μας τόνωσε το ηθικό και μας έκανε να αισθανόμαστε ότι αξίζει αυτό που κάνουμε», τόνισε ο Παλαμίδας, ο οποίος, όμως, θα ήθελε να δει και μικρότερες ηλικίες στις εθελοντικές ομάδες, ενδεχομένως με την εισαγωγή του εθελοντισμού στα σχολεία.
Ωστόσο, ίσως το σημαντικότερο κομμάτι του προγράμματος ήταν αυτό της πολιτικής συνηγορίας. Μέχρι τώρα, οι εθελοντές δεν προστατεύονταν θεσμικά. Με λίγα λόγια, δεν ασφαλίζονταν σε περίπτωση τραυματισμού στο πεδίο, ούτε μπορούσαν να λάβουν κάποιο δικαιολογητικό σε περίπτωση αποχώρησης από την εργασία τους.
Σήμερα, έχουμε την «Ενεργή Μάχη» (ν. 5281/2026), ένα νέο θεσμικό πλαίσιο που φέρνει την πρόληψη στη καρδιά της δασοπυροπροστασίας, με τα άρθρα 45-53 να προβλέπουν την εκπαίδευση, την ενίσχυση και την ασφαλιστική κάλυψη των εθελοντών, μεταξύ άλλων. Μένει να δούμε αν ο νόμος θα εφαρμοστεί σωστά.
«Δεν γίνεται να μην υπάρχει θεσμική θωράκιση για αυτούς που θωρακίζουν την ασφάλειά μας. Εκεί που δεν υπάρχει ο νόμος πρέπει να δημιουργείται και εκεί που υπάρχει πρέπει να φροντίζουμε για την εφαρμογή του», είπε η Βάλια Φράγκου, Εκτελεστική Διευθύντρια του Ιδρύματος Αθηνάς Ι. Μαρτίνου, λίγο πριν τελειώσει η εκδήλωση.
