Το σκόρδο θεωρείται εδώ και αιώνες φυσικό απωθητικό κουνουπιών. Στην λαϊκή παράδοση, πιστεύεται ότι η έντονη μυρωδιά του απωθεί αυτά τα έντομα, τα οποία, εκτός από το ότι προκαλούν αϋπνίες, μεταδίδουν ασθένειες όπως ο δάγκειος πυρετός ή η ελονοσία. Τώρα, αυτή η πεποίθηση έχει επιστημονική εξήγηση.
Μια ομάδα επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο Yale διεξήγαγε φυτοχημική ανάλυση 43 φρούτων και λαχανικών για να εντοπίσει φυσικές ενώσεις ικανές να παρεμβαίνουν στην αναπαραγωγική συμπεριφορά των ιπτάμενων εντόμων. Για να το επιτύχει αυτό, η ομάδα χρησιμοποίησε ως μοντέλο οργανισμό τις μύγες των φρούτων, ένα είδος που συχνά ζευγαρώνει πάνω στα τρόφιμα.
«Η ιδέα της χρήσης του για την απομάκρυνση αιματοφάγων πλασμάτων προτάθηκε το 1897 από τον Bram Stoker στο μυθιστόρημά του Δράκουλας, και ίσως είχε δίκιο.»
Με βάση αυτή τη συμπεριφορά, οι ερευνητές υπέθεσαν ότι ορισμένα φρούτα και λαχανικά ενδέχεται να περιέχουν ουσίες ικανές να επηρεάσουν τις αναπαραγωγικές διαδικασίες αυτών των εντόμων. Αφού εξέθεσαν διάφορα δείγματα στον πολτοποιημένο φαγητό που χρησιμοποιήθηκε στο πείραμα, παρατήρησαν ότι κανένα από τα προϊόντα δεν είχε σημαντική αφροδισιακή δράση. Ωστόσο, διαπίστωσαν ότι το σκόρδο εμπόδιζε πλήρως το ζευγάρωμα και την ωοτοκία.
Μετά από αυτό το αρχικό εύρημα, οι ερευνητές προσπάθησαν να προσδιορίσουν την πηγή του φαινομένου και εστίασαν την προσοχή τους στην επίδραση του σκόρδου στις αισθήσεις της γεύσης και της όσφρησης των μυγών. Για τον σκοπό αυτό, διεξήγαγαν δύο πειράματα. Στο πρώτο, τοποθέτησαν τον πουρέ σκόρδου με τέτοιο τρόπο ώστε τα έντομα να μπορούν μόνο να τον μυρίσουν· στο δεύτερο, τους επέτρεψαν να τον δοκιμάσουν επίσης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η γεύση ήταν ο παράγοντας που πραγματικά ανέστειλε τις αναπαραγωγικές συμπεριφορές.
Στη συνέχεια, η ομάδα πραγματοποίησε χημική ανάλυση του σκόρδου για να προσδιορίσει την ένωση που ευθύνεται για το φαινόμενο. Διαπίστωσαν ότι το διαλλυλικό δισουλφίδιο ήταν το στοιχείο που προκαλούσε την αναστολή. Στην πράξη, η ουσία αυτή δρα σε έναν αισθητήριο υποδοχέα που υπάρχει στα γευστικά όργανα της μύγας, γνωστό ως TrpA1.
Ο υποδοχέας TrpA1 λειτουργεί ως αισθητήρας που ενεργοποιεί άμεσες αντιδράσεις απόρριψης όταν ανιχνεύει δυνητικά επιβλαβείς γεύσεις. Σύμφωνα με ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Cell, το σκόρδο ενεργοποιεί συγκεκριμένα μια ομάδα νευρώνων ευαίσθητων στην πικρή γεύση που περιέχουν αυτόν τον υποδοχέα. Αυτή η ενεργοποίηση όχι μόνο προκαλεί μια φυσική αντίδραση αποφυγής, αλλά και αλλαγές σε μοριακό επίπεδο, τροποποιώντας την έκφραση διαφόρων γονιδίων.
Μεταξύ των μεταλλάξεων που εντοπίστηκαν, ξεχωρίζει εκείνη ενός γονιδίου που συνδέεται στενά με την αίσθηση του κορεσμού, γεγονός που υποδηλώνει ότι η επαφή με τις ουσίες του σκόρδου παρεμβαίνει άμεσα στις βιολογικές διεργασίες που ρυθμίζουν την όρεξη και τη διατροφή σε αυτά τα έντομα. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο αυξημένος κορεσμός φαίνεται να οδηγεί σε συμπεριφορές που περιορίζουν το ζευγάρωμα και την αναπαραγωγή, κυρίως στα θηλυκά.
Ένα φυσικό απωθητικό για πολλά είδη
Εκτός από τις μύγες των φρούτων, τα πειράματα επαναλήφθηκαν και σε άλλα ιπτάμενα έντομα, μεταξύ των οποίων δύο είδη κουνουπιών που μεταδίδουν ασθένειες όπως ο κίτρινος πυρετός, ο δάγκειος πυρετός και ο ιός Ζίκα, καθώς και οι μύγες τσετσέ. Σε όλες τις περιπτώσεις, οι δοκιμές έδειξαν ότι το σκόρδο μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματικό μέσο για την αποτροπή της αναπαραγωγής.
Τα ευρήματα των ερευνητών υποδηλώνουν ότι αυτό το φυτό, το Allium sativum, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μέσο για τον έλεγχο διαφόρων εντόμων-εχθρών που είναι επιβλαβή τόσο για την ανθρώπινη υγεία όσο και για τη γεωργία.
«Είναι φθηνό και καλλιεργείται σε όλο τον κόσμο», δήλωσε ο John Carlson, καθηγητής στο Yale και συν-συγγραφέας της μελέτης. «Η ιδέα της χρήσης του για την απομάκρυνση αιματοφάγων πλασμάτων προτάθηκε το 1897 από τον Bram Stoker στο μυθιστόρημά του Δράκουλας, και ίσως είχε δίκιο.»
Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στο WIRED en Español και μεταφράστηκε από την ισπανική γλώσσα.
