Ένα νέο μόριο με φαρμακευτικές ιδιότητες που στοχεύει την ίνωση και συγκεκριμένα τον ίδιο τον μηχανισμό που τη δημιουργεί, έρχεται από μια ελληνική ερευνητική ομάδα και αναπτύσσεται ήδη μέσα στη νεοσύστατη βιοτεχνολογική εταιρεία INOLYSIS στην Αθήνα.
Το νέο μόριο που ονομάζεται INO313 φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται χρόνιες φλεγμονώδεις και ινωτικές ασθένειες, παρεμβαίνοντας στο κρίσιμο σημείο όπου η φλεγμονή μετατρέπεται σε μόνιμη βλάβη.
Πίσω από την INOLYSIS, που ιδρύθηκε το 2025, βρίσκεται ο ακαδημαϊκός Γεώργιος Κόλλιας και οι συνεργάτες του, οι οποίοι έχουν ως κοινό στόχο αυτό ακριβώς στο οποίο παραπέμπει η επωνυμία της εταιρείας: τη λύση της ίνωσης. Όχι απλώς την κατανόηση της νόσου, αλλά την πλήρη αποδόμησή της.
«Η στόχευση ινοβλαστών ανοίγει έναν νέο δρόμο γιατί δεν περιορίζεται απλώς στην καταστολή της ανοσολογικής αντίδρασης, αλλά επεμβαίνει απευθείας στο κύτταρο που πυροδοτεί τη διαδικασία της ίνωσης. Με άλλα λόγια όχι απλά ‘σβήνεις’ τη φλεγμονή, αλλά επαναπρογραμματίζεις τα κύτταρα που τη συντηρούν».
«Η μεγάλη εικόνα από την πνευμονική ίνωση μέχρι τις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου όπως η νόσος του Crohn και η ελκώδης κολίτιδα δείχνει σε εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν με αυτές ασθένειες, την ίδια βιολογική διαδρομή. Οι νόσοι, ξεκινούν με χρόνια φλεγμονή και καταλήγουν σε ίνωση, σε μια ανεξέλεγκτη ουλοποίηση που σταδιακά καταστρέφει τα όργανα. Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότερες σύγχρονες θεραπείες στοχεύουν μόνο στο πρώτο στάδιο, δηλαδή στη φλεγμονή και όχι στον ίδιο τον μηχανισμό που την τροφοδοτεί και τη μετατρέπει σε μόνιμη βλάβη», σημειώνει ο καθηγητής Κόλλιας, ο οποίος ηγείται του Kollias Lab στο Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμινγκ» στη Βάρη.
Η συζήτηση μαζί του γίνεται με αφορμή το έργο FIBROLEAD – Targeting fibroblasts as a treatment for inflammatory bowel disease, που ξεχώρισε ανάμεσα σε 480 ερευνητικές προτάσεις και έλαβε πρόσφατα επιχορήγηση ERC Proof of Concept από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC). Το έργο εστιάζει ακριβώς στον μετριασμό της ίνωσης μέσω της κατανόησης του μηχανισμού μετάβασης των ινοβλαστών (ένα είδος κυττάρων) από τη φλεγμονή στην ίνωση.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ριζοσπαστικότητα της προσέγγισης της ερευνητικής ομάδας του κ. Κόλλια. Οι επιστήμονες αντί να στοχεύουν τα μόρια της φλεγμονής, στρέφονται στους ινοβλάστες, δηλαδή σε κύτταρα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν περιθωριακά.
Σύμφωνα με τους Έλληνες επιστήμονες, πρόκειται για μια μοναδική στο είδος της ερευνητική προσέγγιση μέχρι στιγμής στον κόσμο.
Και αυτό είναι είδηση!
Focus στους ινοβλάστες…
Για δεκαετίες οι ινοβλάστες αντιμετωπίζονταν ως «εργάτες» στην «οικοδομή» του ανθρώπινου σώματος, ως κύτταρα που απλώς συντηρούν και επιδιορθώνουν ιστούς. Όμως η εικόνα αυτή αρχίζει να καταρρέει.
Σύμφωνα με την υπόθεση της ερευνητικής ομάδας, οι ινοβλάστες δεν διαδραματίζουν παθητικό ρόλο, αντίθετα είναι ρυθμιστές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, λειτουργούν ως κεντρικοί διαμεσολαβητές της φλεγμονής, αλληλεπιδρώντας με κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος και διαμορφώνοντας το μικροπεριβάλλον της νόσου. Με άλλα λόγια, είναι οι βασικοί «ενορχηστρωτές» ινωτικών παθήσεων.
Μια πιθανή θεραπεία βασισμένη σε αυτό το μόριο θα μπορούσε να χορηγείται από το στόμα ή σε μορφή εισπνεόμενου, γεγονός που θα την καθιστούσε πιο εύχρηστη και δυνητικά πιο προσιτή από τις σημερινές ενέσιμες βιολογικές θεραπείες.
Η υπόθεση ότι η αναστολή της παθολογικής ενεργοποίησης των ινοβλαστών θα μπορούσε να ανακόψει την πορεία μιας ασθένειας ανοίγει έναν εντελώς νέο δρόμο στη θεραπευτική.
Και σίγουρα δεν πρόκειται για μια θεωρητική άσκηση.
Το κρίσιμο ερώτημα που διερευνά η ομάδα είναι τι μετατρέπει έναν ινοβλάστη από κύτταρο ομοιόστασης σε παράγοντα φλεγμονής και τελικά σε «κινητήρα» ίνωσης και αν αυτή η μετάβαση μπορεί να ανακοπεί.
Η απάντηση άρχισε να διαμορφώνεται μέσα από ένα πολυεπίπεδο τεχνολογικό οπλοστάσιο φαρμακευτικής χημείας, μοριακής βιολογίας, υπολογιστικής μοντελοποίησης και από προηγμένες αναλύσεις γονιδιακής έκφρασης. Το αποτέλεσμα αυτής της σύγκλισης είναι το φαρμακευτικό μόριο INO313.
Σε αντίθεση με τις υπάρχουσες θεραπείες, το INO313 δεν καταστέλλει απλώς το ανοσοποιητικό σύστημα, αλλά στοχεύει απευθείας τους παθολογικά ενεργοποιημένους ινοβλάστες, μπλοκάροντας τη διαδικασία που οδηγεί από τη φλεγμονή στην ίνωση.
Μια πιθανή θεραπεία βασισμένη σε αυτό το μόριο θα μπορούσε να χορηγείται από το στόμα ή σε μορφή εισπνεόμενου, γεγονός που θα την καθιστούσε πιο εύχρηστη και δυνητικά πιο προσιτή από τις σημερινές ενέσιμες βιολογικές θεραπείες.
Τα πρώτα δεδομένα είναι εντυπωσιακά
Το μόριο φαίνεται να λειτουργεί σε ανθρώπινους και σε ζωικούς ινοβλάστες, σε πειραματικά μοντέλα ιστών, αλλά και σε ζώα με πνευμονική ίνωση και συστηματική φλεγμονή. Παράλληλα, παρουσιάζει ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας και φαρμακοκινητικής, ενώ ο μηχανισμός δράσης του διαφοροποιείται σημαντικά από τα υπάρχοντα αντιϊνωτικά φάρμακα.
«Η στόχευση ινοβλαστών ανοίγει έναν νέο δρόμο γιατί δεν περιορίζεται απλώς στην καταστολή της ανοσολογικής αντίδρασης, αλλά επεμβαίνει απευθείας στο κύτταρο που πυροδοτεί τη διαδικασία της ίνωσης. Με άλλα λόγια όχι απλά ‘σβήνεις’ τη φλεγμονή, αλλά επαναπρογραμματίζεις τα κύτταρα που τη συντηρούν», προσθέτει ο κ. Κόλλιας.
Οι πιθανές εφαρμογές της προσέγγισης είναι ευρείες. Εκτός από την πνευμονική ίνωση, που αποτέλεσε το πρώτο πειραματικό μοντέλο, η μέθοδος θα ελεγχθεί στο σκληρόδερμα και στις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου, που επηρεάζουν πάνω από 6,8 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Η χρόνια φλεγμονή του εντέρου οδηγεί συχνά σε προοδευτική ίνωση, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών και καρκίνου του παχέος εντέρου.
Η συνέχεια μιας έρευνας δεκαετιών…
Η δημιουργία της βιοτεχνολογικής εταιρείας INOLYSIS δεν αποτελεί ένα ανεξάρτητο βήμα, αλλά συνέχεια μιας μακράς ερευνητικής πορείας δεκαετιών. Μέσα στο Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμινγκ» (ΕΚΕΒΕ Φλέμινγκ), ο καθηγητής Κόλλιας και η ομάδα του πριν λίγα χρόνια άλλαξαν ριζικά τη θεραπευτική αντιμετώπιση της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.
Οι Έλληνες επιστήμονες απέδειξαν τότε ότι ο παράγοντας νέκρωσης όγκων TNF δεν ήταν απλά ένα ακόμη μόριο- «παίκτης», αλλά ο κεντρικός «διακόπτης» της φλεγμονής. Αυτό το εύρημα μεταφράστηκε στις αντι-TNF θεραπείες, προκαλώντας μια βιοτεχνολογική «επανάσταση» που άλλαξε τη ζωή εκατομμυρίων ασθενών.
Σήμερα, το Kollias Lab αποτελεί σημείο αναφοράς διεθνώς για τη μελέτη της χρόνιας φλεγμονής. Μέσα σε αυτό συνεχίζουν να αναπτύσσονται πρωτοποριακά διαγονιδιακά μοντέλα ανθρώπινων ασθενειών και καινοτόμα γενετικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται σήμερα από περισσότερα από 500 ερευνητικά εργαστήρια παγκοσμίως.
Με περισσότερες από 220 επιστημονικές δημοσιεύσεις και δεκάδες χιλιάδες αναφορές, το ερευνητικό έργο του διακεκριμένου επιστήμονα έχει συμβάλει καθοριστικά στην κατανόηση των μοριακών μηχανισμών της φλεγμονής και της ίνωσης, ενώ παράλληλα έχει παίξει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη εθνικών ερευνητικών υποδομών όπως των Infrafrontier.GR και pMedGR (Ελληνική Ερευνητική Υποδομή για την Εξατομικευμένη Ιατρική) και στην εκπαίδευση μιας νέας γενιάς Ελλήνων επιστημόνων.
Το στοίχημα που βάζει τώρα ο ίδιος και η ομάδα του είναι αν η στόχευση των ινοβλαστών θα επιβεβαιωθεί και κλινικά. Αν αυτό συμβεί, τότε δεν θα πρόκειται απλώς για μια νέα θεραπεία, αλλά για μια συνολική ‘αλλαγή παιχνιδιού’ στην αντιμετώπιση της ίνωσης.
