Θα περίμενε κανείς, δεδομένου του τίτλου και της ΑΙ θεματικής, η νέα ταινία του Ιάπωνα δημιουργού Hirokazu Koreeda να κλείνει το μάτι στον Phillip K. Dick. Κι όμως, η αναφορά ήταν εκεί και μας κοίταζε κατάματα, αλλά ίσως παραμεγαλώσαμε και ονειρευόμαστε πια μόνο «ηλεκτρικά πρόβατα», ξεχάσαμε τις συναντήσεις μας με τον Μικρό Πρίγκιπα του Antoine de Saint-Exupery. Θυμίζουμε, λοιπόν, ότι στο βιβλίο ο Μικρός Πρίγκιπας ζητά από τον πιλότο επίμονα να του ζωγραφίσει ένα πρόβατο – ένα αρνάκι, κατά την ελληνική μετάφραση- για να to πάρει στο σπίτι του. Μετά από κάποιες απόπειρες που τον αφήνουν αδιάφορο, ο πιλότος ζωγραφίζει ένα κουτί με μερικές μικρές τρύπες και υποστηρίζει ότι το αρνί βρίσκεται εκεί μέσα, με τον Μικρό Πρίγκιπα να δηλώνει κατενθουσιασμένος. Η ταινία του Koreeda αναρωτιέται, μεταξύ άλλων αν υπάρχει ακόμα ψυχή στους δυο γονείς που έχασαν το παιδί τους, αν έχει τέτοια ο καμωμένος από ΑΙ αντικαταστάτης του, που έρχεται συστημένος από μια εταιρεία παρασκευής ανδροειδών, αν διαθέτουν ψυχή ακόμα και τα δέντρα που οι δυο γονείς φυτεύουν στην αυλή. Kαι για απάντηση παραπέμπει στο παράδειγμα του αρνιού στο κουτί: η ύπαρξη της (ή μη)εξαρτάται από εμάς, από το απόθεμα της φαντασίας μας και, φυσικά, από το μέγεθος της καλοσύνης και της ενσυναίσθησής μας.
Ο Κoreeda διατείνεται ότι το ΑΙ είναι μια ανθρώπινη δημιουργία, άρα ο δημιουργός του έχει ευθύνη απέναντί του, αλλά και μια αλλαγή, η οποία, μοιραία, τροφοδοτήθηκε και διαμορφώθηκε από όσα προηγήθηκαν.
Δεν περιμέναμε τίποτα λιγότερο από αυτό τον κορυφαίο ανθρωπιστή των καιρών μας, ο οποίος επιστρέφει μετά το εξαιρετικό Monster, μια ταινία που επιχείρησε και κατάφερε να μας πείσει ότι τα «τέρατα» παραμένουν τέτοια μόνο μέχρι να φορέσεις τα παπούτσια τους, όπως συνηθίζουμε να λέμε και στη Λαμία. Επόμενο ήταν ένας δημιουργός της δικής του ιδιοσυγκρασίας να μην τηρεί αφοριστική στάση προς το εξελιγμένο ΑΙ, την εξέλιξη του οποίου τοποθετεί σε ένα «όχι και τόσο μακρινό μέλλον» στην αρχή της ταινίας. Φυσικά, υπάρχει διαλεκτική στην ταινία, οι αντιρρήσεις εκφράζονται με σαφήνεια από τη στάση των δυο γονιών και των υπόλοιπων ενηλίκων, μα για τον Κόρε Έντα η ζυγαριά γέρνει προς τη θετική πλευρά, υπό μια σημαντική προϋπόθεση, την οποία θα διευκρινίσουμε άμεσα.
Στο Sheep in the Box, λοιπόν, έχουμε έναν AI «μικρό πρίγκιπα», πλασμένο κατ’ εικόνα και καθ’ομοίωση του νεκρού γιου ενός ζεύγους, ο οποίος, σαν τον ήρωα του Exupery, ανακαλύπτει τον κόσμο σιγά σιγά και διαμορφώνει τον χαρακτήρα και τις συνήθειές του. Ο Κoreeda διατείνεται ότι το ΑΙ είναι μια ανθρώπινη δημιουργία, άρα ο δημιουργός του έχει ευθύνη απέναντί του, αλλά και μια αλλαγή, η οποία, μοιραία, τροφοδοτήθηκε και διαμορφώθηκε από όσα προηγήθηκαν. Αν ο άνθρωπος σταθεί στο πλευρό του και το εκπαιδεύσει σωστά, εκείνο θα ακολουθήσει τον δρόμο της αρετής, (οτ)αν αυτονομηθεί. Και όντως ο μικρός ήρωας της ταινίας λαμβάνει τα κατάλληλα εφόδια για να φροντίσει η (όποια) μελλοντική εξέλιξη να μην είναι δυσμενής.
Είναι μια καλόψυχη και αναμφίβολα γόνιμη θέση, που θα είχε ισχυρότερο αντίκτυπο, όχι αν ο Κoreeda ανέβαζε τα ντεσιμπέλ, όπως ισχυρίζεται μερίδα της κριτικής, αλλά αν δεν είχε γράψει ένα σενάριο που ανοίγει αρκετά σεναριακά threads, τα οποία σποραδικά αποπροσανατολίζουν από την κυρίαρχη θεματική και τη διαχείρισή της – χαρακτηριστική η υποπλοκή της εξακρίβωσης των γεγονότων που οδήγησαν στον θάνατο του βιολογικού γιου της οικογένειας. Ακόμα και η νέα οικογένεια του «μικρού πρίγκιπα», που παραπέμπει σε ένα άλλο παραμύθι, εξαφανίζεται για αρκετή ώρα από την ταινία, για να επανακάμψει σε ένα φινάλε που αποτελεί, κατά κάποιο τρόπο, το flipside εκείνου του Monster: εδώ τα παιδιά δεν καταφεύγουν σε έναν άλλο κόσμο επειδή εξαναγκάστηκαν, αλλά με την ελεύθερη βούλησή τους. Και αν η ελεύθερη βούληση είναι δομικό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης, ο τρόπος και το τέλος της άσκησής της είναι τα βασικά κριτήρια για να εξακριβωθεί ο ανθρωπισμός του φορέα της – κι είναι στο χέρι μας να υποδείξουμε και τα δύο, πάντα αγαπητικά και με κατανόηση.
Όσο για το φινάλε; Κάποιοι θα το αναγνώσετε ως αισιόδοξο, άλλοι ως απαισιόδοξο. Η στάση σας θα εξαρτηθεί από την απάντηση σας σε μια πολύ απλή ερώτηση. Βλέπετε το αρνάκι μέσα στο κουτί;
