Δύο αγαπημένες φίλες, μια μαγική σπηλιά, και η παραμυθένια φύση της Ελάτης Τρικάλων. Αυτά τα στοιχεία αποτελούν τον πυρήνα της «Αρκουδότρυπας», του κινηματογραφικού ντεμπούτου μεγάλου μήκους της Χρυσιάννας Παπαδάκη και του Στέργιου Ντινόπουλου που έρχεται στους κινηματογράφους από το CINOBO, στις 21 Μαΐου.
Ξεκινώντας σαν ταινία μικρού μήκους, η «Αρκουδότρυπα» απέσπασε τον «Χρυσό Διόνυσο» στο 46ο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, καθώς και 7 διαφορετικά βραβεία στο 66ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης αλλά και το «2025 Europa Venice Cinemas Label» στο Φεστιβάλ Βενετίας, όπου έκανε παγκόσμια πρεμιέρα.
Δεν υπήρχε κάτι που να συνδυάζει τα πιο αρχέγονα στοιχεία της φύσης μαζί με το sexy στοιχείο, και την αδρεναλίνη. Αυτό ήταν που θέλαμε να πετύχουμε.
Η νέα Αρκουδότρυπα, με διάρκεια 127 λεπτών, εξερευνά τον ρόλο της ταυτότητας στο πλαίσιο της ελληνικής επαρχίας. Η Αργυρώ (Χαρά Κυριαζή) είναι μια νεαρή αγρότισσα, και η Αννέτα (Πάμελα Οικονομάκη), η μανικιουρίστα του χωριού. Τις δύο γυναίκες ενώνει μια φιλία, ίσως και κάτι παραπάνω. Όλα αλλάζουν, όμως, όταν η Αννέτα αποφασίζει να εγκαταλείψει το χωριό. Πριν χωρίσουν οι δρόμοι τους, μια πεζοπορία στο δάσος, με σκοπό την αναζήτηση της θρυλικής σπηλιάς της «Αρκουδότρυπας», μέλλει να τα αλλάξει όλα.
Το WIRED Greece μίλησε στη Χρυσιάννα και στον Στέργιο για να εξερευνήσει τη θεματική πυξίδα της ταινίας, καθώς και να ρίξει φως στα «behind the scenes» της παραγωγής. Τι θυσίες χρειάζεται να κάνει σήμερα ένας νέος παραγωγός στην Ελλάδα; Και τι σημαίνει να κάνεις κινηματογράφο σε έναν κόσμο όπου εξουσιάζουν τα reels;
Το χωριό είναι οι άνθρωποι
Η Χρυσιάννα και ο Στέργιος ήταν συμφοιτητές στο Harvard. Τον Φεβρουάριο του ‘22, ο Covid τους έφερε πίσω στην Αθήνα του εγκλεισμού, όπου δεν υπήρχαν και πολλά πράγματα για να τους απασχολήσουν. Η Χρυσιάννα επιθυμούσε να κάνει ενα roadtrip στη Βόρεια Ελλάδα. Ο Στέργιος κατάγεται από την Ελάτη Τρικάλων, ένα μικρό χωριό στους πρόποδες της Πίνδου, γνωστό και ως Τύρνα. Ήταν, όπως εξηγούν, match made in heaven.
«Την πρώτη φορά που ήμασταν μαζί στο χωριό, κάναμε το οδοιπορικό που κάνουν οι πρωταγωνίστριες στην ταινία. Ήταν μαγική μέρα για εμάς, αλλά και λίγο τρομακτική. Είχαμε έναν φόβο μη χαθούμε στο δάσος», περιγράφει η Χρυσιάννα, γελώντας. «Αυτή η βόλτα στο χωριό ήταν κρίσιμη για να ξεκινήσουμε να σκιαγραφούμε τις δύο φίλες και την ανορθόδοξη σχέση τους με το χωριό».
«Με τη Χρυσιάννα μας ενδιέφεραν οι προσωποκεντρικές ιστορίες, με στιβαρούς χαρακτήρες, κάτι που λείπει από τον ελληνικό κινηματογράφο», συμπληρώνει ο Στέργιος.
Η καταγωγή του Στέργιου από την Τύρνα αποτέλεσε κρίσιμο συστατικό για την παραγωγή της ταινίας. Οι άνθρωποι του χωριού ήταν διατεθειμένοι να βοηθήσουν, να παραχωρήσουν τα αγροτικά τους οχήματα, να ανοίξουν τα σπίτια τους. «Τρώγαμε κάθε μέρα στη ταβέρνα του Θανάση. Το πήραν πάνω τους να μας θρέψουν με τα καλύτερα φαγητά, ρεβυθάδα, γεμιστά. Ανυπομονούσαμε να φύγουμε λίγο από τα γυρίσματα και να πάμε στο χωριό», θυμάται η Χρυσιάννα γεμάτη ενθουσιασμό.
Ταυτόχρονα, «δεν είναι ότι ο Στέργιος έσκασε με 300 φασαίους από την Αθήνα, και catering van να κλείνουν τους δρόμους. Θέλαμε να δοκιμάσουμε έναν πιο αρμονικό και όχι τόσο εμπορικό ή παρεμβατικό τρόπο κινηματογράφησης. Δεν θέλαμε να περιορίσουμε τον κόσμο στην πρόσβαση που μας δίνει», συμπληρώνει.
Η επιτυχία στη Δράμα και η επόμενη μέρα
Η αρχική ταινία μικρού μήκους κόβεται απότομα, με την Αννέτα να εγκαταλείπει ξαφνικά την Αργυρώ. Οι δημιουργοί της ήξεραν ωστόσο πως η ιστορία δεν τελείωνε εκεί.
«Πολλές μικρού μήκους ταινίες είναι απλά ένα κομμάτι μιας πιο μεγάλης ταινίας. Εμείς δεν θέλαμε να μείνουμε εκεί», εξηγεί ο Στέργιος. «Σκεφτόμασταν συνέχεια “what’s next”. Θέλαμε στο δεύτερο μέρος να εστιάσουμε στην ιστορία της Αννέτας, μακριά από τα καλούπια και τα αρχέτυπα, να δούμε “ποια είναι αυτή η γυναίκα;”»,
Αν μη τι άλλο η ταινία είναι ό,τι πιο μακρινό από κινηματογραφικά καλούπια. «Από τη μια έχεις τις ρίζες, το χωριό, τα βουνά και από την άλλη το “ντύνομαι αλλιώς”, το “δεν ταιριάζω εδώ”. Υπάρχει αυτό το πάντρεμα της ελληνικής pop κουλτούρας με το folklore, κάτι που αντικατοπτρίζουν οι χαρακτήρες», εξηγεί ο Στέργιος, ο οποίος ταυτίζεται με αυτό το δίπολο, ακούγοντας ένα mix από κλαρίνα, Slater και FKA twigs δίπλα στο ποτάμι.
«Σκεφτόμασταν ποιες ελληνικές ταινίες σε κάνουν να νιώθεις ότι είναι φτιαγμένες από τη γενιά σου. Δεν υπήρχε κάτι που να συνδυάζει τα πιο αρχέγονα στοιχεία της φύσης μαζί με το sexy στοιχείο, και την αδρεναλίνη. Αυτό ήταν που θέλαμε να πετύχουμε», συμπληρώνει η Χρυσιάννα.
Όταν η μικρού μήκους ταινία κέρδισε τον «Χρυσό Διόνυσο» στη Δράμα, τα γυρίσματα για τη μεγάλου μήκους είχαν ήδη ολοκληρωθεί. Παρ’ όλα αυτά ο Στέργιος δεν θεωρεί πως η νίκη τους στο Φεστιβάλ θα επηρέαζε τη διαδικασία παραγωγής του δεύτερου σκέλους της Αρκουδότρυπας. «Δεν νομίζω ότι θα έπαιρναν τα μυαλά μας αέρα αλλά πάντα κάπως γεννιούνται ερωτήματα με τα σχόλια που δέχεσαι. Η άγνοια είναι πολύ μεγάλη δύναμη», εξηγεί.
«Πριν τη Δράμα ήμασταν ακόμα λίγο άγνωστοι. Τραβήξαμε την προσοχή από πιο εξειδικευμένα άτομα του κλάδου, αλλά αυτοί έχουν ένα timeline περίπου 3 με 5 χρόνια. Εμάς μας έτρωγε να το κάνουμε άμεσα», προσθέτει η Χρυσιάννα. «Οπότε με λίγο hustle, βγάλαμε την μεγάλου μήκους ταινία ακριβώς όπως κάναμε και με τη μικρού μήκους».
«Πάμε λίγο»
Η Χρυσιάννα και ο Στέργιος δεν είχαν βοηθό σκηνοθέτη στο γύρισμα. Κάθε φορά, όμως, κάποιος από την ομάδα θα κοιτούσε το ρολόι, θα αποφάσιζε ότι ήρθε η ώρα να κοπούν τα τσιγάρα και θα ξεσήκωνε τους συντελεστές, ξεφωνίζοντας «πάμε λίγο, παιδιά».
Έτσι, για τους ανθρώπους πίσω από την «Αρκουδότρυπα» προέκυψε οργανικά το «Pame Ligo» collective, η ομάδα που έκανε την ταινία πραγματικότητα.
«Δεν πρόκειται για αληθινή κολεκτίβα, με τρεις αρχηγούς και δύο γραμματείς. Aπλά μας άρεσε ότι πάρα πολλοί άνθρωποι έκαναν λίγο από όλα», περιγράφει η Χρυσιάννα. «Δεν ξέραμε πώς να κάνουμε μια παραγωγή, δεν είχαμε πρόσβαση στο industry, οπότε κάπως στύψαμε όλοι μαζί τα μυαλά μας για να βρούμε τρόπο», συμπληρώνει. «Δεν είχαμε αυστηρή ιεραρχία. Οι ηθοποιοί μας έκαναν τα social media και τα άτομα που έκαναν τον ήχο μπορεί να μαγείρευαν για την υπόλοιπη ομάδα».
Σε κάθε περίπτωση, με κολεκτίβα ή χωρίς, η παραγωγή στην Ελλάδα είναι κομμάτι δύσκολο. To 2025, το budget που διέθεσε το ΕΚΚΟΜΕΔ (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας) για ελληνικές παραγωγές και ξένες συμπαραγωγές ήταν μόλις €6,5 εκ., τοποθετώντας τη χώρα μας στη τελευταία θέση στην Ευρώπη. Έτσι γεννήθηκε το κίνημα «Σινεμά στην Ελλάδα-Ορατότης Μηδέν», μια πρωτοβουλία διαμαρτυρίας με πάνω από 1.800 επαγγελματίες του κλάδου, που οδήγησε σε μικρές διεκδικήσεις και στην αύξηση του προϋπολογισμού του ΕΚΚΟΜΕΔ.
Η χρηματοδότηση δεν είναι, όμως, το μόνο θέμα. Η Χρυσιάννα θεωρεί ότι υπάρχει ένα gatekeeping, στενά τοξικά δίκτυα και μια μεταβίβαση γενεαλογικού τραύματος, που απωθούν πολύ κόσμο από τον χώρο του κινηματογράφου και από την τέχνη γενικότερα.
«Έχει έναν τσαμπουκά ο κινηματογράφος. Ένα “if you can’t handle the heat, stay out of the kitchen” vibe», εξηγεί, όπου το ζήτημα των υποδομών και η γραφειοκρατία είναι εξίσου σημαντικά εμπόδια.
«Είναι σαν την ανεξάρτητη μουσική σκηνή, που όταν δεν έχεις record labels και μεγάλα venues, παίζεις σε υπόγες. Είναι ωραίο ο καλλιτέχνης να προσπαθεί να δημιουργήσει δικά του πλαίσια, αλλά χρειάζονται περισσότεροι και ευκολότερα διαθέσιμοι πόροι», υπογραμμίζει ο Στέργιος.
Η Χρυσιάννα και ο Στέργιος έχασαν πέντε-έξι μήνες προσπαθώντας να καταλάβουν πώς να κάνουν μια αίτηση. «Έχεις τα πιο δημιουργικά εικοσάχρονα που θέλουν απλά να κάνουν μια ταινία και τους βάζεις να εμπλακούν στις πιο γραφειοκρατικές χαζομάρες, το οποίο νομίζω είναι ένα κατάλοιπο της νεοφιλελεύθερης μετά-τρόικα εποχής», ξεφυσά η Χρυσιάννα.
Netflix, reels και ντοπαμίνη
Ο ελληνικός κινηματογράφος καλείται να ανταγωνιστεί ασύμμετρα τους γίγαντες του industry. «Πρέπει να δίνουμε παραπάνω έμφαση στο storytelling των Ελλήνων δημιουργών, που συναγωνίζονται την Amazon και το Netflix, ώστε να ενισχύεται ο ελληνικός κινηματογράφος και όχι τα γυρίσματα που απλά γίνονται στην Ελλάδα», τονίζει η Χρυσιάννα. «Μιλάμε για δύο διαφορετικά πράγματα».
Ο Στέργιος πιστεύει ότι το βιώσιμο μέλλον του κινηματογράφου έγκειται στο «αργό», στην αναβίωση της κοινοτικής εμπειρίας του να πηγαίνεις στο σινεμά, η οποία βίωσε τεράστιο πλήγμα με το ξέσπασμα του Covid. «Ζούμε στην εποχή της μικρής φόρμας και του υπερκορεσμού της εικόνας, με την ντοπαμίνη μας να είναι στα τσατάλια από την υπερπληροφόρηση. Ο κόσμος βαρέθηκε να βλέπει ταινίες μόνο στο Netflix. Το σινεμά είναι θεραπεία απέναντι στην κατακερματισμένη “οικονομία της προσοχής” όπου ζούμε».
Η Χρυσιάννα, ως παιδί των ‘90s, πιστεύει ότι η «Αρκουδότρυπα», μπορεί να δώσει στους νέους μια εμπειρία πιο απαλή για τον εγκέφαλο και για τις αισθήσεις.
«Υπάρχει μια μαγεία στο να βαριέσαι, να υπάρχει σιώπη, να έχεις χρόνο να επεξεργαστείς κάτι, να μη σου πετιούνται απλά ερεθίσματα, όπως έχουν συνηθίσει σήμερα τα νέα παιδιά», λεει χαρακτηριστικά.
Όταν ο σκηνοθέτης έχει στην διάθεσή του δυο ώρες από τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων, καλείται να εκμεταλλευτεί αυτόν τον χρόνο. Υπάρχει μια σκοπιμότητα στο τι θέλει να πει και τι μηνύματα θέλει να περάσει. Για τους δημιουργούς, η διαδικασία αυτή ήταν πλήρως συνειδητή. «Το σινεμά είναι μια ψυχεδελική εμπειρία. Κάθεσαι κάπου σκοτεινά, με άλλα σώματα γύρω σου και μπορείς να αφεθείς σε κάτι. Αυτό είναι πολύ υγιές σε αντίθεση με το πώς έχουμε συνηθίσει πλέον να βιώνουμε εικόνες», λέει ο Στέργιος στο τέλος της κουβέντας μας, καλώντας όλους μας να δούμε την Αρκουδότρυπα στη μεγάλη οθόνη του σινεμά.
