Υπάρχει μια επίμονη θεωρία συνωμοσίας, που θέλει την ύπαρξη περιστεριών-ρομπότ που παραμονεύουν στις πλατείες και στα σπίτια μας και μας επιτηρούν. Στη Μόσχα, το σενάριο αυτό έγινε ήδη τεχνολογική πραγματικότητα.
Στο τέλος του 2025, η ρωσική startup νευροτεχνολογίας Neiry Group ολοκλήρωσε τις πρώτες δοκιμαστικές πτήσεις περιστεριών-drone στη ρωσική πρωτεύουσα. Ωστόσο το πρότζεκτ, γνωστό ως PJN-1, δεν αφορά αληθοφανή περιστέρια-ρομπότ, αλλά ζωντανά πτηνά, τα οποία κατευθύνονται μέσω εγκεφαλικών εμφυτευμάτων.
Το εγχείρημα βασίζεται στη νευροχειρουργική. Μικροσκοπικά ηλεκτροδία, συνήθως μεταλλικοί αγωγοί σε ένα κύκλωμα, τους οποίους διαπερνά ηλεκτρική ενέργεια, τοποθετούνται χειρουργικά σε συγκεκριμένα σημεία του εγκεφάλου των περιστεριών. Τα ηλεκτρόδια αυτά συνδέονται με ένα μηχάνημα ηλεκτροδιέγερσης (stimulator), που τοποθετείται στο κεφάλι των περιστεριών και με ένα νευρικό σήμα μπορεί να κατευθύνει τα περιστέρια προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Σε αντίθεση με τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα πτηνά μπορούν να πετούν ακούραστα και για περισσότερη ώρα, έως και 400 χλμ. ημερησίως, και πρωτίστως χωρίς να χρειαστεί να σταματήσουν για φόρτιση.
Στην πράξη, ο χειριστής τα καθοδηγεί όπως ακριβώς ένα τηλεκατευθυνόμενο αεροπλανάκι, με μια συσκευή GPS να παρακολουθεί ταυτόχρονα τις διαδρομές τους. Στο στήθος του υβριδίου περιστεριού και μηχανής τοποθετείται επίσης μια κάμερα που καταγράφει τη διαδρομή του, καθώς κι ένα ηλιακό «σακίδιο πλάτης» που συλλέγει ηλιακή ενέργεια για να τροφοδοτήσει όλες τις απαραίτητες συσκευές.
Ο ιδρυτής της Neiry Group, Αλεξάντερ Πάνοφ, δήλωσε ότι η τεχνολογία είναι ήδη έτοιμη να εφαρμοστεί, «ειδικά σε περιπτώσεις όπου τα παραδοσιακα drone αντιμετωπίζουν εμπόδια». Άλλωστε, σε αντίθεση με τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα πτηνά μπορούν να πετούν ακούραστα και για περισσότερη ώρα, έως και 400 χλμ. ημερησίως, και πρωτίστως χωρίς να χρειαστεί να σταματήσουν για φόρτιση.
Με άλλα προιόντα της Neiry Group να χρησιμοποιούνται ήδη από βιομηχανικούς κολοσσούς, όπως τη Unilever, τη L’Oréal, τη Nestlé και την Boeing, η startup φιλοδοξεί να απελευθερώσει τα περιστέρια της σε μεγάλες αγορές, όπως τη Βραζιλία και την Ινδία. Στόχος, σύμφωνα με την εταιρεία, είναι η επιθεώρηση υποδομών, επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, καθώς και η περιβαλλοντική και ακτογραφική παρακολούθηση, μεταξύ άλλων.
Παρ’ όλα αυτά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το προφανές, δηλαδή την πιθανή χρήση αυτής της τεχνολογίας σε στρατιωτικό πλαίσιο, το οποίο δεν είναι καινούριο κόνσεπτ.
Ζώα-πολεμιστές από την αρχαιότητα, στον 20ο αιώνα, στο σήμερα
Από την απαρχή του κόσμου, τα ζώα χρησιμοποιούνται από τους ανθρώπους για τη γεωργία, το κυνήγι, τη συντροφικότητα. Οι λύκοι είναι, ίσως, το πρώτο παράδειγμα εξημέρωσης μη-ανθρώπινου είδους, που τοποθετείται χρονικά 100.000 ή ακόμα και 125.000 χρόνια πίσω.
Με την εξέλιξη της τεχνολογίας, εξελίχθηκε και η χρήση των ζώων για στρατιωτικούς σκοπούς. Το 1951, στον απόηχο του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, έλαβε χώρα η πρώτη δοκιμή θερμοπυρηνικής βόμβας, από τις ΗΠΑ, στο νησί Ενεβέτακ της Μικρονησίας. Η εκρηκτική δύναμη της βόμβας υδρογόνου Ivy Mike ήταν 100 φορές μεγαλύτερη από αυτή της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα, μόλις 6 χρόνια πριν. Κατέστρεψε ό,τι σημείο ζωής υπήρχε στο πέρασμά της – εκτός από μια αγέλη καλά κρυμμένων αρουραίων.
Τότε, θέλοντας να εξετάσει τον πιθανό ρόλο των τρωκτικών «σαν βιολογικό δείκτη ραδιενεργής ύλης», ο ερευνητής Δρ. Τζάκσον έβαλε μπρος το «Πρότζεκτ Αρουραίος». «Οι αρουραίοι μπορούν να μας πουν πολλά που δεν μπορούν να ειπωθούν με άλλο τρόπο», δήλωσε, υπογραμμίζοντας τη σημασία της βιοτεχνολογικής επιστήμης σε μια νέα εποχή πυρηνικού πολέμου.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου γεννήθηκε και η πρώτη χρήση περιστεριών για κατασκοπευτικούς σκοπούς, μέσω της «Επιχείρησης Τακάνα» της CIA. Με στόχους εντός της Σοβιετικής Ένωσης, η CIA εξερεύνησε τρόπους με τους οποίους τα περιστέρια μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για αποστολές αναγνώρισης και συγκέντρωσης πληροφοριών, απο την εγκατάσταση μικρών καμερών για τη λήψη φωτογραφιών μέχρι και αισθητήρων για την ανίχνευση χημικών όπλων.
Η επανεργαλειοποίηση των περιστεριών από τη Neiry Group δεν θα πρέπει λοιπόν να μας κάνει εντύπωση. Και δεν είναι το μόνο παράδειγμα βιοτεχνολογίας με πρωταγωνιστή τα ζώα.
– «Χρειάζομαι μια λαβίδα» – «Πάρε αράχνη»
H αξιοποίηση ιδιοτήτων των ζώων για τη δημιουργία ανθρωπίνων μηχανικών συστημάτων έχει συγκεκριμένο όνομα στη βιοτεχνολογία, κι αυτό είναι βιομιμητικός σχεδιασμός. Με λίγα λόγια, αν μας αρέσει ο τρόπος που ένα ζώο τρέφεται, βρίσκει το ταίρι του ή κατατροπώνει τους εχθρούς του, το αναπαράγουμε, το πατεντάρουμε, και το χρησιμοποιούμε προς όφελός μας.
Κάπως έτσι, το 2022, ερευνητές στο Πανεπιστήμιο Ράις, στο Τέξας, χάραξαν τον δρόμο για τον τότε νέο κλάδο της «νεκρο-ρομποτικής» (necrobotics), δηλαδή της χρήσης βιολογικού υλικού νεκρών ζώων με σκοπό να μετατραπούν σε ρομποτικά εξαρτήματα.
Στη συγκεκριμένη έρευνα, οι επιστήμονες είχαν την ιδέα να χρησιμοποιήσουν το κουφάρι μιας νεκρής αράχνης ως εργαστηριακή τσιμπίδα, τρυπώντας την πλάτη της με μια σύριγγα γεμάτη υγρό. Σαν τα φρένα του αμαξιού μας, οι αράχνες είναι υδραυλικές – τα άκρα τους κινούνται, αν αιματωθεί το σώμα τους. Χωρίς την αντίστοιχη δική μας αρτηριακή πίεση, όμως, τα άκρα τους δεν επεκτείνονται, με αποτέλεσμα μια αράχνη να κουλουριάζεται όταν πεθαίνει. Η σύριγγα πετυχαίνει ακριβώς αυτό, να μιμείται ουσιαστικά την υδραυλική μηχανική της αράχνης ακόμα και μετά τον θάνατο.
Η δυνατότητα μιας αράχνης να γραπώνει αντικείμενα ανεξαρτήτως σχήματος και μεγέθους έως και 130% του βάρους της καθιστά την «αράχνη-ζόμπι» μια πολλά υποσχόμενη, βιοδιασπώμενη εναλλακτική στη μικρορομποτική, με πιθανές εφαρμογές στην ιατρική και όχι μόνο.
«Επισμηναγέ μέλισσα, παρουσιάσου!»
Οι μέλισσες είναι μαγευτικά πλάσματα. Όχι μόνο έχουν αποθηκευτικό χώρο στο στομάχι τους, που μπορεί να κουβαλήσει 80% του βάρους τους σε νέκταρ, αλλά οι 170 διαφορετικοί αισθητήρες τους για μυρωδιές τους επιτρέπουν να βασιστούν στην όσφρηση για να εξετάσουν το περιβάλλον τους. Κάπως, όμως, πάλι κατάφερε η ανθρώπινη περιέργεια να παρέμβει στη μεγαλειότητα της φύσης τους.
Μέσα στο 2025, ερευνητές στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Πεκίνου τρύπησαν τον εγκέφαλο μέλισσας με τρεις βελόνες για να εγκαταστήσουν ένα μικροσκοπικό «κέντρο ελέγχου», μεγέθους 74 μιλιγκράμ. Όπως και στα περιστέρια-drone, ο «μελισσοχειριστής» μπορεί να στέλνει ηλεκτρικά σήματα στη μέλισσα για να κατευθύνει την πτήση της πίσω, εμπρός, δεξιά ή αριστερά, εντολές που 9 στις 10 φορές ήταν επιτυχημένες.
Παρά τα σημαντικά εμπόδια στην υλοποίηση της έρευνας αυτής σε μεγάλη κλίμακα, οι ερευνητές ελπίζουν ότι στο μέλλον θα μπορούν να αξιοποιήσουν τις μέλισσες ως μια deus ex machina λύση στην εύρεση θυμάτων σε φυσικές καταστροφές, την κατασκοπεία, τις αντιτρομοκρατικές αποστολές καθώς και τον λεγόμενο «αστικό πόλεμο», δηλαδή στρατιωτικές επιχειρήσεις που διεξάγονται σε κατοικημένες περιοχές.
Βέβαια, σε κάθε νέα επιστημονική ανακάλυψη, εδραιωμένη ή μη, προκύπτουν ηθικές γκρίζες ζώνες, καθώς και η ανάγκη για θεσμοθέτηση, ρύθμιση και απαντήσεις σε άβολα ερωτήματα. Με αφορμή το ρωσικό πτηνό/Wall-e, το ζήτημα δεν είναι αν «τα περιστέρια μας παρακολουθούν», αλλά πώς θα μεταφέρουμε τη συζήτηση από τα εύπεπτα διαδικτυακά σενάρια στο πραγματικό ερώτημα: ποιες θα είναι οι πολύ απτές συνέπειες της συστηματικής στρατιωτικοποίησης των ζώων. Και κυρίως, ποιος θα έχει τον έλεγχο αυτής της ισχύος.
