ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΟΘΕΙ ένα τέλος στο μαρτύριο του διαδικτύου. Οποιοσδήποτε ορθολογικός παρατηρητής μπορεί να παραδεχτεί ότι η τρέχουσα εκδοχή του δεν είναι αυτό στο οποίο συμφωνήσαμε. Τα συμπτώματα μιας προχωρημένης πολιτισμικής παρακμής δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν. Πρόκειται για ένα πράγμα που καταβροχθίζει τον ίδιο του τον εαυτό.
Κολοσσοί όπως η Meta και η Google αναγκάστηκαν να προχωρήσουν σε μαζικούς εξωδικαστικούς συμβιβασμούς για συλλογικές αγωγές καταναλωτών σχετικά με παραβιάσεις της ιδιωτικότητας και βλάβες στην ψυχική υγεία, οι οποίες φαίνεται να προκλήθηκαν από τους εθιστικούς μηχανισμούς των πλατφορμών τους.
Τα σχολεία απαγορεύουν τα smartphone, καθώς πολλές χώρες θεσπίζουν περιορισμούς στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 16 ετών. Οι γονείς βρίσκονται σε πανικό βλέποντας τα παιδιά τους να φιλοδοξούν να κάνουν καριέρα στα social media, να βυθίζονται σε ένα αχανές οικοσύστημα διαδικτυακών καζίνο ή να εντάσσονται σε εξτρεμιστικά κινήματα.
Το generative AI που για λίγο θεωρήθηκε μια διασκεδαστική καινοτομία, αποτελεί πλέον μια αυτοτροφοδοτούμενη μηχανή ψηφιακής σαβούρας, γεμίζοντας τις ροές ειδήσεων και τα σχόλια με αλλόκοτο και άχρηστο περιεχόμενο.
Ενώ προσπερνάμε τις ειδήσεις για το πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα μας πάρει τις δουλειές, η φαντασίωση μπερδεύεται με την πραγματικότητα μπροστά στα μάτια μας και οποιαδήποτε γοητεία που μπορεί να είχε η τεχνολογία μετατρέπεται σε απόγνωση. Από την άλλη, τα κέντρα δεδομένων που την τροφοδοτούν γίνονται όλο και λιγότερο δημοφιλή.
Το να είσαι συνδεδεμένος στο διαδίκτυο πλέον σημαίνει να υφίστασαι ατελείωτη χειραγώγηση και εκμετάλλευση. Τον περσινό Δεκέμβριο, ο εκδοτικός οίκος Oxford University Press ανακήρυξε ως λέξη της χρονιάς το «rage bait» – δηλαδή το περιεχόμενο που επιδιώκει να προκαλέσει οργή. Η χρήση του όρου είχε τριπλασιαστεί τους 12 μήνες που προηγήθηκαν.
Η έξαρση του όρου σημαίνει ότι κι εμείς οι ίδιοι αναγνωρίζουμε ότι οι λογαριασμοί κοινωνικής δικτύωσης που αποφέρουν έσοδα είναι αυτοί που παράγουν εξτρεμιστικό περιεχόμενο, θεωρίες συνωμοσίας και ρητορική μίσους. Και οι δισεκατομμυριούχοι ολιγάρχες έχουν ανοίξει διάπλατα τις πόρτες για να τα καλωσορίσουν.
Εν ολίγοις, στο διαδίκτυο του 2026 βλέπεις ελάχιστα πράγματα που αξίζει να σωθούν. Ίσως πριν από μια δεκαετία να ένιωθες ότι οι αναλαμπές της κοινότητας και της χαράς καθώς και της καλλιτεχνικής και πνευματικής συνύπαρξης, αρκούσαν για να εξισορροπήσουν τα τοξικά σκουπίδια. Όχι πια. Κι όχι γιατί οι άνθρωποι έχουν γίνει χειρότεροι.
Η «Θεωρία του Νεκρού Διαδικτύου» («Dead Internet Theory»), σύμφωνα με την οποία η συντριπτική πλειονότητα των διαδικτυακών αλληλεπιδράσεων πρόκειται για bots που μιλούν με άλλα bots, έδειξε ότι οι agents ξεπερνούν ήδη σε αριθμό τους ανθρώπινους χρήστες, με την δραστηριότητά τους να εκτοξεύεται στο 8.000% μέσα στο 2025. Δεν είναι λίγοι αυτοί που κάνουν scroll και αναρωτιούνται: «τι κοιτάζω καν;» ή «άραγε, έτσι θα είναι για πάντα;».
Ζώντας με αυτό το μόνιμο άγχος, το ενδιαφέρον μου κέρδισε ο τίτλος του νέου βιβλίου του βραβευμένου με Pulitzer δημοσιογράφου John West «The Internet Will Die, and So Will You: On Learning to Live in Our Digital Age» («Το διαδίκτυο θα πεθάνει, κι εσύ το ίδιο: Μαθαίνοντας να ζούμε στην ψηφιακή μας εποχή»). Στη διορατική πραγματεία του, ο West επιβεβαιώνει αυτό που πολλοί υποψιάζονταν εδώ και αρκετό καιρό: οι πλατφόρμες που κάποτε θεωρούνταν διαχρονικά αρχεία γνώσης και επικοινωνίας κανιβαλίζονται από έναν ιδεολογικό πόλεμο.
Οι επαγγελματίες influencers βρίσκονται σε μια χαμένη κούρσα για προσοχή απέναντι σε κανάλια που παράγουν τεράστιο όγκο περιεχομένου με μηδαμινό κόπο, αναθέτοντας τη δημιουργική διαδικασία σε ένα λογισμικό.
Ο West υποστηρίζει ότι, αφενός οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται με λάθος τρόπο την «απεραντοσύνη» του διαδικτύου, η οποία στην πραγματικότητα ισοδυναμεί με «ένα απειροελάχιστο κλάσμα, ένα σφάλμα στρογγυλοποίησης, της ανθρώπινης εμπειρίας» και ότι αφ’ετέρου το διαδίκτυο είναι εξαιρετικά εύθραυστο.
Ο West ξεκινά την ιστορία του με το πώς ένας εκτροχιασμός τρένου σε μια σήραγγα της Βαλτιμόρης, το 2001, κατέστρεψε μια μεγάλη δέσμη καλωδίων οπτικών ινών, οδηγώντας σε επιβραδύνσεις του διαδικτύου σε όλες τις ΗΠΑ. Έκτοτε, το διαδίκτυο πεθαίνει και αναγεννιέται συνεχώς. Αν, λοιπόν το διαδίκτυο είναι πολύ μικρότερο από ό,τι φανταζόμασταν και συνεχώς αναγεννιέται, τότε είναι ζωτικής σημασίας να μάθουμε ποιοι καθορίζουν αυτούς τους συνεχείς «θανάτους», ποια κομμάτια διατηρούνται και ποια χάνονται στη λήθη.
Το σίγουρο είναι ότι σήμερα γινόμαστε μάρτυρες μιας ζοφερής παράλυσης που προκαλείται από αλγοριθμικά κίνητρα. Οι επαγγελματίες influencers βρίσκονται σε μια χαμένη κούρσα για προσοχή απέναντι σε κανάλια που παράγουν τεράστιο όγκο περιεχομένου με μηδαμινό κόπο, αναθέτοντας τη δημιουργική διαδικασία σε ένα λογισμικό.
Ο West νοσταλγεί ένα παθιασμένο, εξατομικευμένο διαδίκτυο που εκτεινόταν από το πρωτόγονο GeoCities έως το Tumblr, περιγράφοντας πώς αυτές οι καινοτόμες κοινότητες άρχισαν να σβήνονται σταδιακά. Τότε ο West άρχισε να αναπολεί τα δικά του μαθητικά χρόνια. Στο γυμνάσιο, διατηρούσε μια ιστοσελίδα αφιερωμένη στην αγάπη του για τα anime. Αργότερα, διατηρούσε ένα blog όπου κατέγραφε τα φοιτητικά του χρόνια. Κοιτάζοντας πίσω ως ενήλικας, εκνευρίζεται με τη μοίρα που έμελλε να βρει το καθένα.
«Ήθελα πραγματικά να διαγράψω τον ιστότοπό μου για τα anime», λέει στο WIRED US. «Δεν έχω πλέον πρόσβαση στον λογαριασμό AOL και δεν μπορούσα να το κάνω». Αντίθετα, συνεχίζει να ζει ως «σελίδα-ζόμπι», γεμάτη με διαφημίσεις και νεκρούς συνδέσμους. Όσο για το φοιτητικό του blog, είχε παραμελήσει να πληρώσει τα τέλη του domain προς το τέλος της περιόδου που έγραφε, και έτσι η τελευταία χρονιά των αναρτήσεων εξαφανίστηκε.
«Κατά κάποιο τρόπο μου έγινε εμμονή η ιδέα του ότι αυτά που θέλουμε να διαρκέσουν πραγματικά δεν διαρκούν, και αυτά, που κατά βάθος ευχόμαστε να εξαφανιστούν, παραμένουν για πάρα πολύ καιρό», λέει ο West.
«Το “για πάντα” είναι τόσο βαρύ, και είναι πολλές φορές λάθος», προσθέτει ο West. Οι διαδικτυακοί χώροι είναι «memento mori», όπως ακριβώς και τα άτομα που αυτοπροβάλλονται μέσα σε αυτούς (κι αυτό περιλαμβάνει ακόμα και ορισμένους biohackers με εμμονή για τη μακροζωία). Σίγουρα, υπήρξε και μια εποχή που ένας διάσημος μπορούσε να γίνει canceled για κακόγουστες αναρτήσεις του που ανασύρονταν χρόνια αργότερα, αλλά το 2026 δεν είναι τόσο εύκολο να φέρεις στην επιφάνεια συγκεκριμένα μηνύματα όταν τα αναζητάς σε έναν λογαριασμό Gmail που λειτουργεί με AI.
Πλατφόρμες που καθόρισαν το πνεύμα της εποχής, όπως το Vine, μπορούν να εξαϋλωθούν σε μια στιγμή – γεγονός που επιβεβαιώθηκε τον Ιανουάριο του 2025, όταν οι Αμερικανοί δημοσίευαν αποχαιρετιστήρια βίντεο στο TikTok ενόψει μιας αναμενόμενης απαγόρευσης της εφαρμογής στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τον West, αυτή η εφήμερη συνθήκη έχει διαβρώσει κάθε εμπιστοσύνη σε ισχυρισμούς που υποστηρίζονται από hyperlinks. Μια ανάλυση σε άρθρα των New York Times μεταξύ του 1996 και του 2019 διαπίστωσε ότι το 25% όλων των συνδέσμων δεν υπήρχαν πια. Σύμφωνα με μια μελέτη του 2016, «τρεις στις τέσσερις αναφορές σε επιστημονικά άρθρα έχουν μεταβληθεί. Οι ιστότοποι που υποτίθεται ότι παραθέτουν δεν αναφέρουν πλέον όσα ανέφεραν κάποτε». Εκτός αυτού, έκθεση του Pew Research Center έδειξε ότι «πάνω από τα μισά λήμματα της Wikipedia περιέχουν τουλάχιστον έναν σύνδεσμο στην ενότητα των παραπομπών τους που δεν οδηγεί πουθενά».
Η λύσσα για αύξηση του engagement έχει επίσης εξαπλωθεί και στους ίδιους τους χρήστες. Όταν ξαναδιάβασε πρόσφατα το «Gilead» της Marilynne Robinson, ο West είχε την ενοχλητική σκέψη ότι παρόλο που του άρεσε να διαβάζει ένα μυθιστόρημα για τέταρτη ή πέμπτη φορά, δεν θα μπορούσε να το προσμετρήσει στα ετήσια στατιστικά του στο Goodreads. Αυτή η προσκόλληση στις κενές επιβεβαιώσεις του διαδικτύου δημιουργεί «τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να καλυφθεί ένας χώρος από κάτι που δεν είναι πια ανθρώπινο».
Δεν θα ήταν απελευθερωτικό απλά να αρνηθούμε να δώσουμε την προσοχή μας στην επίπλαστη οργή, την τεχνητή διάδοση και το χορηγούμενο περιεχόμενο των influencers; Να αφήσουμε τις ψηφιακές οικονομίες που στηρίζονται στην παρακολούθηση μέσω ΑΙ να καταρρεύσουν;
Αν αυτό που έχουν να μας προσφέρουν οι τιτάνες της βιομηχανίας είναι πλέον smart glasses ή η καταστολή διαφημίσεων για ένα ντοκιμαντέρ που δεν θα κολακεύει τον Musk, γιατί συνεχίζουμε να τους βοηθάμε να παραμένουν στην αγορά; Το να αφήσουμε τις πλατφόρμες στην τύχη τους ίσως είναι το τελευταίο όπλο που μας απομένει.
Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αφήσει τους ανθρώπους να ανακαλύψουν ανεξερεύνητες γωνιές του διαδικτύου, όπως portals προς YouTube streams που δεν έχουν σχεδόν καθόλου προβολές. «Κάποια είναι περίεργα ή ανατριχιαστικά. Κάποια άλλα είναι απλώς άνθρωποι που λένε ένα τραγούδι και περνούν υπέροχα», λέει ο West. Αναφέρει, επίσης την ποίηση σε δωρεάν διαδικτυακά περιοδικά ως απόδειξη ότι «μπορείς τόσο να βρίσκεις όσο και να δημιουργείς νόημα στο διαδίκτυο», υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει κάποιο οικονομικό κίνητρο.
Το διαδίκτυο δεν έχει πραγματικούς νικητές, εκτός αν συμπεριλάβεις τους λίγους που δεν μπορούν να σταματήσουν να κυνηγούν τη δημοσιότητα με κάθε κόστος. Γι’ αυτό οι πρωταγωνιστές του είναι τόσο ευμετάβλητοι στις πεποιθήσεις τους και δεν φοβούνται να προδώσουν και να απορρίψουν αυτό που κάποτε θεωρούσαν τον πυρήνα της ταυτότητάς τους.
Το διαδίκτυο όπως υφίσταται δεν πρόκειται να χαθεί σύντομα – εκτός αν υπάρξει μια φοβερή και τρομερή καταστροφή. Υπάρχουν, ωστόσο, ρωγμές στην πρόσοψή του, οι οποίες μπορεί να δημιουργήσουν χώρο για αναδυόμενες και παράδοξα εξελιγμένες μορφές ζωής. Δεν υπάρχει λόγος να υποθέσουμε ότι η σημερινή αυτοκρατορία της τεχνολογίας θα κυριαρχήσει στον αιώνα που έρχεται. Ένα οργανικό και άναρχο διαδίκτυο, μπορεί να αναγεννηθεί από τις στάχτες του παλιού – αν αυτό τελικά καταρρεύσει.
«Κοιτάξτε, το διαδίκτυο σαπίζει», λέει ο West. «Το ερώτημα είναι, πού θα διοχετεύσουμε την ενέργειά μας;» Στο βιβλίο του μιλάει για το λεγόμενο «λίπασμα»: «τη σήψη που “ξαναπακετάρεται” για έναν σκοπό». Μπορεί ένα διαδίκτυο σε αποσύνθεση να αποτελέσει λίπασμα για κάτι καλύτερο;
Από τη μία, αμφιβάλλω για το αν μπορούν να κινητοποιηθούν αρκετοί υπομονετικοί «κηπουροί» ώστε να κάνουν το ψηφιακό μας τοπίο να ανθίσει ξανά. Από την άλλη, το βιβλίο του West προσπάθησε να μου υπενθυμίσει ότι κι εγώ θα πεθάνω. Και ίσως γίνω ένα με το χώμα.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο WIRED US και μεταφράστηκε από τα αγγλικά.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
