Η επίσκεψη του υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη στη Λήμνο συζητήθηκε έντονα για πολλούς λόγους. Στα social media, όμως, η συζήτηση πήρε γρήγορα μια συγκεκριμένη κατεύθυνση: τα γυαλιά που φορούσε.
Ο υπουργός εμφανίστηκε φορώντας τα Ray-Ban Meta, τα έξυπνα γυαλιά της Meta. Ο ίδιος επιβεβαίωσε αργότερα πως πράγματι φορούσε τα smart glasses της εταιρείας.
Ένα ζευγάρι γυαλιά μπορεί απλώς να φαίνεται σαν ένα ζευγάρι γυαλιά. Και αυτό ακριβώς επιδιώκεται όλο και περισσότερο μέσα από τις συνεργασίες εταιρειών τεχνολογίας με κατασκευαστές γυαλιών: για να υιοθετηθεί ευρέως αυτή η τεχνολογία, πρέπει να περνά απαρατήρητη.
Η δημόσια συζήτηση ανέδειξε ένα πολύ ευρύτερο ερώτημα: τι σημαίνει όταν ένας δημόσιος αξιωματούχος εμφανίζεται με wearable συσκευή που μπορεί να καταγράφει εικόνα και ήχο;
Μπορεί ένας υπουργός να φορά μια συσκευή με κάμερα και μικρόφωνο όταν συναντά πολίτες; Είναι αρκετό ένα μικρό φωτάκι LED για να γνωρίζει κάποιος ότι καταγράφεται; Έχει η Ευρώπη προλάβει να θέσει κανόνες για μια τεχνολογία που κάνει την καταγραφή σχεδόν αόρατη;
Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο ένα «ναι» ή ένα «όχι».
Από τα Google Glass στα Ray-Ban Meta
Τα έξυπνα γυαλιά δεν είναι καινούργια ιδέα. Η πρώτη μεγάλη προσπάθεια έγινε πριν από περισσότερο από μία δεκαετία, όταν τα Google Glass παρουσιάστηκαν ως το επόμενο μεγάλο βήμα στους wearable υπολογιστές.
Απέτυχαν όμως τόσο για τεχνικούς όσο και για κοινωνικούς λόγους. Το κοινό μπορούσε εύκολα να καταλάβει ότι κάποιος είχε πάνω του μια κάμερα.
Τα Ray-Ban Meta ακολουθούν αντίθετη στρατηγική. Παρουσιάστηκαν το 2023 ως διάδοχος των Ray-Ban Stories και μοιάζουν με ένα συνηθισμένο ζευγάρι γυαλιών, με κάμερες 12 megapixel, μικρόφωνα, ανοιχτά ακουστικά, σύνδεση στο διαδίκτυο και πρόσβαση στις λειτουργίες AI της Meta. Η τεχνολογική εξέλιξη είναι εντυπωσιακή. Το πρόβλημα είναι ότι η συσκευή έγινε ταυτόχρονα πολύ πιο δύσκολο να εντοπιστεί.
Ένα κινητό τηλέφωνο που γράφει βίντεο είναι μια εμφανής πράξη. Ο χρήστης το βγάζει από την τσέπη, το σηκώνει, στοχεύει και καταγράφει. Ένα ζευγάρι γυαλιά μπορεί απλώς να φαίνεται σαν ένα ζευγάρι γυαλιά. Και αυτό ακριβώς επιδιώκεται όλο και περισσότερο μέσα από τις συνεργασίες εταιρειών τεχνολογίας με κατασκευαστές γυαλιών: για να υιοθετηθεί ευρέως αυτή η τεχνολογία, πρέπει να περνά απαρατήρητη.
Το προστατευτικό LED
Τα Ray-Ban Meta δεν καταγράφουν αυτόματα ό,τι βλέπει ο χρήστης τους. Διαθέτουν ειδική φωτεινή ένδειξη (capture LED) που ενημερώνει τους γύρω ανθρώπους όταν ενεργοποιείται η κάμερα.
Ο ίδιος ο Άδωνις Γεωργιάδης σε ανάρτηση του έγραψε πως τα γυαλιά αυτά είναι «συμβατά με το GDPR», επικαλούμενος το λαμπάκι αυτό.
Είναι ένα απαραίτητο μέτρο, αλλά όχι εξ ορισμού επαρκές: σε πολυσύχναστο χώρο, σε έντονο φως ή υπό συγκεκριμένη οπτική γωνία, δεν είναι δεδομένο ότι κάποιος θα το αντιληφθεί.
Μάλιστα, χρήστες βρήκαν τρόπους να παρακάμπτουν το LED -αρχικά καλύπτοντάς το με ταινία, αργότερα αφαιρώντας το εντελώς μέσω τροποποιήσεων που πωλούνταν online- ώστε να καταγράφουν βίντεο χωρίς τη συναίνεση των γύρω τους.
Το ερώτημα περιπλέκεται όταν ένας υπουργός κινείται σε κλειστές συσκέψεις, στη Βουλή, ή συζητά με πολίτες. Ακόμη και η πιθανότητα καταγραφής από μόνη της έχει τη δύναμη να αλλάξει τη συμπεριφορά και των δύο πλευρών.
Η Meta απάντησε στις 7 Ιουλίου 2026 με υποχρεωτική ενημέρωση λογισμικού: αν η συσκευή ανιχνεύσει ότι το LED έχει φυσικά παραβιαστεί ή καταστραφεί, η κάμερα απενεργοποιείται εντελώς μέχρι να αποκατασταθεί. Η εταιρεία ανακοίνωσε επίσης ότι αφαιρεί διαφημίσεις και καταχωρίσεις που προωθούν τέτοιες υπηρεσίες τροποποίησης και προχωρά σε νομικές ενέργειες εναντίον όσων τις πουλούν.
Τελικά, ακόμα κι αν κάποιος θέλει να ελέγξει αν καταγράφεται, το βασικό εργαλείο που έχει στη διάθεσή του, το λαμπάκι, χρειάστηκε τρία χρόνια και μια υπόγεια αγορά παραβίασης για να γίνει κάπως πιο αξιόπιστο.
Δεν υπάρχει νόμος που να το απαγορεύει
Κανένας νόμος δεν εμποδίζει έναν πολιτικό, ή οποιονδήποτε πολίτη, να φορά smart glasses σε δημόσιο χώρο. Η ενεργοποίηση της κάμερας ή του μικροφώνου για την καταγραφή άλλων προσώπων, όμως, υπόκειται στους κανόνες του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR) και της ελληνικής νομοθεσίας. Περισσότερα για το νομικό σκέλος μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
Το ερώτημα περιπλέκεται όταν ένας υπουργός κινείται σε κλειστές συσκέψεις, στη Βουλή, ή συζητά με πολίτες. Ακόμη και η πιθανότητα καταγραφής από μόνη της έχει τη δύναμη να αλλάξει τη συμπεριφορά και των δύο πλευρών: ο πολίτης μπορεί να διστάσει να μιλήσει ελεύθερα αν δεν ξέρει αν η συζήτησή του αποθηκεύεται, ενώ ο ίδιος ο αξιωματούχος μπορεί να εκθέσει ευαίσθητες πληροφορίες -πολιτικές συζητήσεις, προσωπικά δεδομένα ή στοιχεία πολιτών- σε μια συσκευή συνδεδεμένη με υπηρεσίες τρίτων, ακόμα και άθελά του.
Το θέμα λοιπόν δεν είναι μόνο αν κάτι είναι νόμιμο, αλλά τι μήνυμα στέλνει ένας δημόσιος λειτουργός όταν χρησιμοποιεί μια τεχνολογία που βρίσκεται ήδη υπό εξέταση από τις ευρωπαϊκές αρχές.
Η Ευρώπη έχει ήδη ανοίξει φάκελο
Η συζήτηση για τα smart glasses έχει ήδη φτάσει στις Βρυξέλλες.
Το βασικό πρόβλημα είναι γνωστό στους ρυθμιστές: η λογική του GDPR βασίζεται στην ενημέρωση και τη συγκατάθεση, όμως τα smart glasses δημιουργούν μια νέα κατηγορία, την ακούσια συλλογή δεδομένων από ανθρώπους που μπορεί να μην γνωρίζουν καν ότι συμμετέχουν σε μια καταγραφή.
H γαλλική αρχή προστασίας δεδομένων CNIL εξέδωσε δημόσια προειδοποίηση καλώντας σε «επαγρύπνηση» απέναντι στα συνδεδεμένα γυαλιά, περιγράφοντάς τα ως κίνδυνο για μια σχεδόν αόρατη κανονικοποίηση της παρακολούθησης. Σε δική της έρευνα, σε δείγμα 2.128 Γάλλων ενηλίκων, το 67% δήλωσε πως θεωρεί τα γυαλιά αυτά απειλή για την ιδιωτικότητά του.
Το θέμα πήρε διαστάσεις μετά από έρευνα του σουηδικού μέσου SVD, η οποία αποκάλυψε πως εξωτερικοί συνεργάτες της Meta στην Κένυα, επιφορτισμένοι με την επισήμανση υλικού για την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, είχαν δει πλάνα από επισκέψεις σε τουαλέτες, τραπεζικά στοιχεία και στιγμιότυπα σεξουαλικής φύσης που είχαν καταγραφεί από τα γυαλιά χρηστών.
Η αποκάλυψη οδήγησε σε ομαδική αγωγή στις ΗΠΑ κατά της Meta και της Luxottica of America, με τους ενάγοντες να υποστηρίζουν ότι η εταιρεία διαφήμιζε τα γυαλιά ως προϊόν «σχεδιασμένο για την ιδιωτικότητα» ενώ έστελνε βίντεο χρηστών σε τρίτους για ανθρώπινη επισκόπηση.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ευρωβουλευτές του Renew Europe έστειλαν στις 4 Ιουνίου 2026 επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητώντας διευκρινίσεις για το τι μπορεί να γίνει σε ενωσιακό επίπεδο, υποστηρίζοντας πως κανείς δεν πρέπει να ανακαλύπτει εκ των υστέρων ότι η εικόνα ή η φωνή του έχουν συλλεχθεί χωρίς τη γνώση του.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (EDPB), από την πλευρά του, έχει αναθέσει έκθεση για την «κοινωνική αποδοχή» των smart glasses, με τα ευρήματα να αναμένονται μέσα στο καλοκαίρι του 2026.
Νωρίτερα φέτος είχε γίνει γνωστό και κάτι ακόμα ανησυχητικό. Ρεπορτάζ του WIRED αποκάλυψε ότι η εφαρμογή Meta AI, που συνοδεύει τα smart glasses της εταιρείας, περιείχε κώδικα για ένα μη ενεργοποιημένο σύστημα αναγνώρισης προσώπου με την ονομασία NameTag. Η Meta αφαίρεσε στη συνέχεια τον σχετικό κώδικα, υποστηρίζοντας ότι επρόκειτο για μη ενεργή λειτουργία.
Δεν είναι, εξάλλου, η πρώτη φορά που ρυθμιστές ασχολούνται με γυαλιά-κάμερα. Όταν η Meta λάνσαρε την πρώτη γενιά Ray-Ban Stories το 2021, οι αρχές της Ιρλανδίας και της Ιταλίας είχαν ήδη θέσει το ίδιο ερώτημα: αν ένα μικρό LED αρκεί πραγματικά για να καταλάβει κάποιος τρίτος ότι καταγράφεται.
Η υπόθεση των smart glasses θυμίζει, σε αυτή την έννοια, την εποχή των smartphones, όταν η κοινωνία χρειάστηκε χρόνια για να αποδεχθεί ότι όλοι γύρω της κουβαλούν πλέον μια κάμερα στην τσέπη. Η διαφορά είναι πως τώρα η κάμερα δεν είναι πια στην τσέπη, αλλά στο πρόσωπο.
Τα smart glasses γίνονται μέρος της καθημερινότητας. Και όσο περισσότερο μοιάζουν με ένα απλό ζευγάρι γυαλιά, τόσο περισσότερο η τεχνολογία αναγκάζει τις κοινωνίες να επαναπροσδιορίσουν τι σημαίνει συγκατάθεση, ιδιωτικότητα και εμπιστοσύνη στον δημόσιο χώρο.
