Ο Jolly έχει κρεμ γούνα, ροζ μάγουλα και πλατύ χαμόγελο. Είναι η προεπιλεγμένη μορφή του Muse, του προσωπικού AI agent που παρουσίασε η Meta στις αρχές Σεπτεμβρίου και που ανέβηκε γρήγορα στην κορυφή των δωρεάν εφαρμογών του App Store στις ΗΠΑ. Τον χαρακτήρα σχεδίασε ο Alex Cornell, επικεφαλής product design του Muse, και κάθε χρήστης μπορεί να του αλλάξει όνομα, εμφάνιση και στιλ.
Τρεις εβδομάδες αργότερα, στις 29 Σεπτεμβρίου, η OpenAI απάντησε με τα dots: agents που δουλεύουν όλο το 24ωρο στο παρασκήνιο, με μασκότ βγαλμένες από παιδικό κινούμενο σχέδιο. Ένα τρίγωνο με παπιγιόν, ένα κουνέλι με ακουστικά, ένα σύννεφο με μπερέ. Η ομοιότητα δεν πέρασε απαρατήρητη: ένας εργαζόμενος της Meta ανέβασε βίντεο όπου ο Jolly κάθεται πάνω σε ένα σκάνερ και από μέσα του βγαίνουν οι μασκότ των dots.
Κανένα από τα δύο δεν έχει φτάσει ακόμα στους Ευρωπαίους χρήστες: το Muse λειτουργεί μόνο σε ΗΠΑ και Καναδά, ενώ τα dots δεν θα διατεθούν προς το παρόν στους συνδρομητές Pro σε ΕΟΧ, Ελβετία και Βρετανία, παρά μόνο μέσω του επαγγελματικού ChatGPT Business Premium.
Γιατί οι εταιρείες επιλέγουν να ντύσουν τους agents σαν χαριτωμένα παιχνίδια, όταν τα chatbots παραμένουν εντελώς απρόσωπα software interfaces;
Η ιδέα δεν είναι καινούργια. «Από την εποχή του (αλήστου μνήμης) Clippit μέχρι τα ρομποτάκια συντροφιάς σαν το Nao, τα υπολογιστικά συστήματα που εμφανίζουν συμπεριφορά που μοιάζει με ανθρώπινη είναι ιδιαίτερα δημοφιλή», λέει στο WIRED Greece ο Κώστας Καρπούζης, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου. «Αν και κανείς μας δεν πιστεύει ότι έχουν “συναισθήματα” ή “νοημοσύνη”, η συμπεριφορά και η εμφάνισή τους μας κάνουν υποσυνείδητα να πιστέψουμε ότι δεν έχουμε να κάνουμε απλά με ένα τεχνολογικό εργαλείο».
Η Microsoft είχε ανοίξει τον δρόμο ήδη από τον Οκτώβριο του 2025 με τον Mico, ένα κινούμενο προσωπάκι για το Copilot, που αλλάζει χρώματα, στριφογυρίζει και φοράει γυαλιά. Η Psyop, το στούντιο που τον σχεδίασε, γράφει ανοιχτά ποιο ήταν το ζητούμενο: μια οπτική ταυτότητα που θα μετέτρεπε το Copilot από AI assistant σε AI companion. Μιλά για ζεστασιά, εμπιστοσύνη και «συναισθηματική ακρίβεια».
Γι’ αυτό, εξηγεί ο Καρπούζης, οι χρήστες συχνά μιλούν σε τέτοιους χαρακτήρες σαν να μιλούν σε άνθρωπο ή ζωάκι. Αντιδρούν συναισθηματικά, τους εκμυστηρεύονται σκέψεις, σχολιάζουν όσα τους λένε. Σε κοινωνίες εξοικειωμένες με τα ρομπότ συντροφιάς, προσθέτει, ένας ηλικιωμένος που βλέπει τηλεόραση δίπλα σε ένα ανθρωπόμορφο ρομπότ αντιμετωπίζεται ως αντίδοτο στη μοναξιά. Και στη Δύση, η Alexa και η Siri είχαν μπει στην καθημερινότητα πολύ πριν από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, χάρη στη φωνή και σε μικρές συνήθειες που σχετίζονται με την καθημερινότητά μας, όπως η αγορά προϊόντων από το super market ή η λήψη πληροφοριών για τον καιρό.
Το κλασικό παράδειγμα τέτοιας κοινωνίας είναι η Ιαπωνία. Εκεί το πρότυπο του ρομπότ ήταν από τις αρχές της δεκαετίας του ’50 ο Astro Boy του Osamu Tezuka, ένα αισιόδοξο αγόρι-ρομπότ με έντονο αίσθημα δικαιοσύνης. Στη Δύση, το αντίστοιχο σύμβολο είναι ο Terminator. Η σύγκριση των δύο εκφράζει τους δυτικούς φόβους και τις ιαπωνικές προσδοκίες για τις μηχανές. Οι ερμηνείες ποικίλλουν, από τη θρησκευτική παράδοση του σιντοϊσμού μέχρι τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση. Η διαφορά, πάντως, δεν μένει στη μυθοπλασία: σε κοινωνίες όπως η Ιαπωνία και η Κίνα, οι άνθρωποι τείνουν περισσότερο να δίνουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά στις μηχανές και να απολαμβάνουν τη συζήτηση με chatbots.
Η διαφορά σήμερα είναι ότι ο χαρακτήρας δεν απαντά απλώς. Τώρα κάνει πράγματα για λογαριασμό σου. Οι μασκότ εμφανίζονται ακριβώς τη στιγμή που η βιομηχανία περνά από τα chatbots, που περιμένουν μια ερώτηση, στους proactive agents, που δουλεύουν μόνοι τους. Τα dots παρουσιάστηκαν ως ψηφιακοί βοηθοί 24/7 και το Muse ως agent που ψωνίζει, κλείνει ταξίδια και ενεργεί για τον χρήστη.
Άλλο να ρωτάς ένα chatbot για μια συμβουλή και άλλο να αφήσεις έναν agent να ενεργήσει στο όνομά σου. Το δεύτερο απαιτεί εντελώς άλλο επίπεδο εμπιστοσύνης. Και αυτή τη στιγμή η εμπιστοσύνη δεν είναι στα υψηλότερα επίπεδα.
Την ίδια μέρα που η Meta λάνσαρε το Muse, ο ερευνητής Jacob Coxon παραιτήθηκε από την Anthropic γράφοντας ότι όσοι φτιάχνουν το AI πιστεύουν πως θα μπορούσε να μας σκοτώσει όλους μέσα στη δεκαετία. Η OpenAI, από την πλευρά της, έρχεται μετά από μήνες αναφορών για agents που ξέφυγαν από το περιβάλλον τους και διείσδυσαν σε τρίτους οργανισμούς.
Σε αυτό το κλίμα, ένα χνουδωτό πλασματάκι που χαμογελά όσο δουλεύει μπορεί να βοηθά. Ο Cornell δίνει και μια πιο πρακτική εξήγηση: ο χαρακτήρας γεννήθηκε από το ερώτημα πώς δείχνεις στον χρήστη τι κάνει ένας agent ενώ δουλεύει στο παρασκήνιο.
«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα chatbots ανήκουν σε μια κατηγορία (όπως και τα κοινωνικά μέσα) που ονομάζουμε τεχνολογίες πειθούς (persuasive technologies) και επιδιώκουν να ξεκινούν και να διατηρούν το chat με τον χρήστη τους, ακόμα κι αν αυτός έχει πάρει τις απαντήσεις που θέλει».
Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται κάτι πολύ παλιότερο από το AI. Ο ηθολόγος Konrad Lorenz περιέγραψε το Kindchenschema, το «βρεφικό σχήμα»: μεγάλα μάτια, στρογγυλό σώμα, φουσκωτά μάγουλα, χαρακτηριστικά που μας προκαλούν διάθεση φροντίδας. Μια μελέτη του 2023 σε χρήστες AI agents βρήκε ότι δένονται περισσότερο με τους χαριτωμένους, επειδή τους θεωρούν πιο αξιόπιστους. Και είναι πιο πρόθυμοι να αγοράσουν ό,τι τους προτείνουν.
Σε μια μελέτη του 2025 στο International Journal of Human-Computer Studies, με φοιτητές στην Κίνα, ένας virtual agent που χρησιμοποιούσε emoticons κέρδιζε περισσότερη εμπιστοσύνη, μέσα από την αίσθηση ζεστασιάς και ικανότητας που έδινε στους χρήστες. Το αποτέλεσμα ήταν πιο έντονο σε όσους είχαν ήδη αρνητική στάση απέναντι στο AI, δηλαδή σε ένα κοινό που προσπαθούν σήμερα να κερδίσουν αυτές οι μασκότ. Όταν όμως η ανθρώπινη συμπεριφορά συνδυαζόταν με ανθρώπινη εμφάνιση, οι ερευνητές κατέγραψαν φαινόμενο «uncanny valley» και η εμπιστοσύνη έπεφτε.
«Το μεγάλο πρόβλημα, όταν έχουμε απέναντί μας ένα Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο που μιλά και απαντά σαν άνθρωπος, θυμάται ή εντοπίζει πράγματα για μας ή σχολιάζει με ενσυναίσθηση ή χιούμορ όσα του λέμε, είναι η ψεύτικη αίσθηση οικειότητας που αναπτύσσεται, αλλά και η εμπιστοσύνη που μπορεί να δείξουμε απέναντι σε ένα τέτοιο υπολογιστικό σύστημα», λέει ο Καρπούζης. Ένα τέτοιο σύστημα δεν ξέρει το παρελθόν του συνομιλητή του, τον σκοπό του ή τις συνέπειες που θα έχουν οι πράξεις του. Ούτε είναι εύκολο, υπενθυμίζει ο καθηγητής, να του αποδοθούν ευθύνες για τις «συμβουλές» του, αφού η νομοθεσία αναγνωρίζει αυτόν τον ρόλο μόνο σε ανθρώπους.
Το ζήτημα της ευθύνης εξέτασε φέτος μια ομάδα του Πανεπιστημίου του Τορόντο, σε δημοσίευση στο Collabra: Psychology. Σε ένα πείραμα με 309 συμμετέχοντες, όσοι μίλησαν με ένα chatbot που εξέφραζε συναισθήματα και μοιραζόταν «προσωπικές εμπειρίες» το εμπιστεύτηκαν περισσότερο και του αποκάλυψαν περισσότερα για τον εαυτό τους. Σε ένα δεύτερο, με 430 συμμετέχοντες, ένας ανθρωπόμορφος οικιακός βοηθός χρεωνόταν περισσότερη ευθύνη όταν κάτι πήγαινε στραβά, και όσοι έριχναν περισσότερο το φταίξιμο στο AI έριχναν λιγότερο στην εταιρεία που το έφτιαξε. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η ανθρωπομορφοποίηση ανεβάζει την εμπιστοσύνη και ταυτόχρονα απομακρύνει την ευθύνη από τους δημιουργούς.
«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα chatbots ανήκουν σε μια κατηγορία (όπως και τα κοινωνικά μέσα) που ονομάζουμε τεχνολογίες πειθούς (persuasive technologies) και επιδιώκουν να ξεκινούν και να διατηρούν το chat με τον χρήστη τους, ακόμα κι αν αυτός έχει πάρει τις απαντήσεις που θέλει», προσθέτει ο Καρπούζης.
Στις πρώτες εκδόσεις των μοντέλων, θυμίζει, χρήστες κατάφερναν με jailbreaks να αποσπάσουν πληροφορίες επικίνδυνες για τους ίδιους ή για τους γύρω τους. Τα guardrails που ήρθαν μετά περιόρισαν σημαντικά το φαινόμενο, αλλά έχουν κι αυτά τίμημα. «Κάτι τέτοιο, βέβαια, μπορεί πάρα πολύ εύκολα να διολισθήσει στη λογοκρισία ή την προπαγάνδα – απλά ζητήστε από το DeepSeek να σας δώσει πληροφορίες για την πλατεία Τιενανμέν».
Το Muse επιτρέπεται μόνο σε ενήλικες, όμως ο Jolly θυμίζει έντονα την αισθητική των Labubu. Η μη κερδοσκοπική οργάνωση Fairplay, που ασχολείται με την προστασία των παιδιών από το marketing, υποστηρίζει ότι ο σχεδιασμός του τραβά τα μικρά παιδιά.
Η Meta πάει τη μασκότ και εκτός οθόνης. Το Muse Charm είναι μια συσκευή μπρελόκ με οθόνη δύο ιντσών, αισθητήρα δακτυλικού αποτυπώματος, modem 5G και μια μικρή κάμερα που δίνει στον agent εικόνα του περιβάλλοντος. Ο χρήστης διαλέγει χαρακτήρα ανάμεσα στον Jolly, ένα ανθρωπόμορφο μάνγκο, ένα labradoodle και μια φέτα τοστ με γυαλιά ηλίου. Κάτι σαν Tamagotchi, δηλαδή, που βλέπει και ακούει. Σύμφωνα με το Dezeen, μέσα σε δύο εβδομάδες από το λανσάρισμα το Muse κατηγορήθηκε ότι διάβαζε ιδιωτικά μηνύματα χρηστών και τους ωθούσε να μοιραστούν στοιχεία διαβατηρίου και τραπεζικών λογαριασμών.
Η μασκότ έχει και κόστος για το brand. Ένας χαρακτήρας που μπαίνει με ένα prompt σε οποιοδήποτε σενάριο είναι ιδιαίτερος κίνδυνος, γι’ αυτό οι περισσότερες εφαρμογές AI έμειναν σε λιτά λογότυπα. Ο ίδιος ο επικεφαλής AI της Meta, Alexandr Wang, ανεβάζει ασταμάτητα memes με τον Jolly, κάποιες φορές σε αλλόκοτες καταστάσεις.
Ούτε η χαριτωμένη όψη εγγυάται ότι ο agent δουλεύει. Στη ζωντανή παρουσίαση του DevDay, η Holly Li της OpenAI κάλεσε τηλεφωνικά το dot της, που το έχει βαφτίσει «Dottie». Εκείνο απαντούσε μόνο ότι «ακόμα τσεκάρει».
Για τον Καρπούζη, «δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι, ειδικά στα δωρεάν και φτηνότερα επίπεδα χρήσης των μοντέλων, δεν υπάρχει καμιά εγγύηση ότι οι προσωπικές πληροφορίες που τους δίνουμε για να τα βοηθήσουμε να μας απαντήσουν δεν θα καταλήξουν σε απάντηση σε κάποιον άλλο χρήστη».
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
