Όταν πεθαίνει ένα αγαπημένο πρόσωπο, ποιος κατεβάζει τα σημαντικά αρχεία του από τον λογαριασμό αποθήκευσης στο cloud; Ποιος παρακολουθεί τα εισερχόμενά του; Ποιος αποφασίζει τι θα γίνει με τις φωτογραφίες και τα βίντεο στους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Και τι θα συμβεί αν αυτές οι ευθύνες πέσουν πάνω σας;
Όλοι θα πεθάνουν, αλλά δεν έχουν όλοι προγραμματίσει τι θέλουν να συμβεί με τα ψηφιακά τους περιουσιακά στοιχεία μετά το θάνατό τους. Ακόμη και όταν κάποιος έχει καταρτίσει ένα σχέδιο, οι επιζώντες ενδέχεται να εξακολουθούν να έχουν περιορισμένες δυνατότητες ως προς το τι μπορούν να κάνουν.
Η τακτοποίηση εκκρεμοτήτων μπορεί να εξελιχθεί σε εφιάλτη για τους εν ζωή, ειδικά όταν ο όγκος των ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων είναι τεράστιος. Ωστόσο, όσο περισσότερα γνωρίζετε, τόσο καλύτερα μπορείτε να προγραμματίσετε τη δική σας ψηφιακή κληρονομιά και τόσο ευκολότερη θα είναι η διαχείριση της κληρονομιάς κάποιου άλλου.
Ο σημαντικότερος παράγοντας που καθορίζει πόση δουλειά θα απαιτηθεί για τη διαχείριση των διαδικτυακών λογαριασμών και των ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων ενός ατόμου που είναι ανίκανο ή έχει αποβιώσει είναι το αν είχε προβεί σε κάποιο σχεδιασμό κληρονομιάς. Αν ένα άτομο δεν καταγράψει ποια ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία διαθέτει και τι επιθυμεί να γίνει με αυτά, είναι αδύνατο για οποιονδήποτε να το γνωρίζει.
Δεν είναι πάντα τόσο απλό να μετατρέψει κανείς έναν λογαριασμό στο Facebook σε λογαριασμό μνήμης ή να κατεβάσει φωτογραφίες από το iCloud. Τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία μπορεί να έχουν τόσο οικονομική αξία όσο και συναισθηματική αξία. Ας υποθέσουμε ότι οι λογαριασμοί ενός ατόμου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποφέρουν έσοδα. Πώς θα εισπράξει ο δικαιούχος τα μελλοντικά έσοδα; Και θα πρέπει να διατηρήσει ενεργό τον λογαριασμό;
Τι γίνεται με τα κρυπτονομίσματα; Αν είναι αποθηκευμένα σε ιδιωτικό πορτοφόλι και κανείς δεν έχει το κλειδί, τα χρήματα χάνονται για πάντα. Η κατάσταση είναι διαφορετική, ωστόσο, αν τα κρυπτονομίσματα τα διαχειρίζεται τρίτος, όπως η Coinbase ή το PayPal. Προς το παρόν, το bitcoin και άλλα κρυπτονομίσματα θεωρούνται «ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία» και, ως εκ τούτου, πρέπει να αντιμετωπίζονται με αυτόν τον τρόπο κατά τον σχεδιασμό της κληρονομικής διαδοχής.
Στις ΗΠΑ, η ψηφιακή κληρονομιά διέπεται από την πολιτειακή νομοθεσία, όπως και τα παραδοσιακά θέματα κληρονομικής διαδοχής και κληρονομιάς, σύμφωνα με τον Μπέντζαμιν Όρζεσκε, επικεφαλής νομικό σύμβουλο της Επιτροπής Ενιαίου Δικαίου (Uniform Law Commission). Ο ίδιος και ο οργανισμός του ανέπτυξαν έναν πολιτειακό νόμο γνωστό ως «Αναθεωρημένος Ενιαίος Νόμος για την Πρόσβαση των Διαχειριστών σε Ψηφιακά Περιουσιακά Στοιχεία» (Revised Uniform Fiduciary Access to Digital Assets Act, RUFADAA), ο οποίος έχει θεσπιστεί σε 48 πολιτείες, στην Ουάσιγκτον, DC, και στις Αμερικανικές Παρθένες Νήσους. Οι δύο πολιτείες που δεν έχουν υιοθετήσει τον νόμο είναι η Μασαχουσέτη, όπου ο RUFADAA έχει υιοθετηθεί αλλά δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ κατά τη στιγμή της σύνταξης του παρόντος άρθρου, και η Λουιζιάνα, η οποία ακολούθησε τη δική της πορεία με έναν παρόμοιο αλλά διαφορετικό νόμο.
«Στον πυρήνα του RUFADAA βρίσκεται η αναγνώριση ότι η ψηφιακή περιουσία διαφέρει κατά κάποιον τρόπο από την παραδοσιακή, υλική περιουσία», λέει ο Orzeske. Αναφέρει το παράδειγμα της ταχυδρομικής αλληλογραφίας σε σύγκριση με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Όταν ένα άτομο πεθαίνει, η αλληλογραφία του προωθείται σε ένα εξουσιοδοτημένο πρόσωπο, τον διαχειριστή, ο οποίος στη συνέχεια λαμβάνει την εισερχόμενη αλληλογραφία, τους λογαριασμούς και τις πληρωμές. Αν λάβει μέσω ταχυδρομείου έναν λογαριασμό για συνδρομή σε περιοδικό, ξέρει ότι πρέπει να την ακυρώσει. Η παραλαβή της αλληλογραφίας παρέχει ουσιαστικά στο άτομο τις κατάλληλες πληροφορίες και την πρόσβαση που χρειάζεται για να διαχειριστεί τους λογαριασμούς και την περιουσία του αποθανόντος στο μέλλον. Με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο τα πράγματα είναι διαφορετικά. Ο διαχειριστής δεν λαμβάνει απλώς νέα εισερχόμενα μηνύματα. Μπορεί επίσης να έχει πρόσβαση σε ένα ιστορικό επικοινωνίας με δυνατότητα αναζήτησης, το οποίο ο αποθανών ίσως περίμενε να παραμείνει ιδιωτικό.
Το πραγματικό σημείο διαμάχης, σύμφωνα με τον Orzeske, έγκειται στον Νόμο περί Αποθηκευμένων Επικοινωνιών (Stored Communications Act), έναν ομοσπονδιακό νόμο που ορίζει ότι οι εταιρείες που διαχειρίζονται τα διαδικτυακά μας στοιχεία δεν μπορούν να τα αποκαλύψουν χωρίς την άδειά μας. Έτσι, ο νόμος RUFADAA παρέχει ορισμένα δικαιώματα στους επιζώντες, διατηρώντας παράλληλα το απόρρητο του αρχικού κατόχου των στοιχείων.
Σύμφωνα με τον RUFADAA, ένα κατονομαζόμενο πρόσωπο εμπιστοσύνης μπορεί να κλείσει λογαριασμούς, αλλά μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στο περιεχόμενο – δηλαδή το κύριο κείμενο των email, τα ιδιωτικά μηνύματα, τα βίντεο, τις φωτογραφίες, τα συνημμένα και ούτω καθεξής – μόνο εάν ο αποβιώσας «παραχωρήσει ρητά την εξουσία στον προσωπικό εκπρόσωπο-διαχειριστή», σύμφωνα με την Catherine Hodder, ανώτερη δικηγόρο-συντάκτρια στο FindLaw. Το FindLaw είναι ένας ενημερωτικός ιστότοπος που αναλύει νομικά ζητήματα για το ευρύ κοινό.
Ο τρόπος για να παραχωρήσετε αυτή την εξουσιοδότηση σε ένα άτομο της εμπιστοσύνης σας είναι να το καταγράψετε, κατά προτίμηση σε διαθήκη ή παρόμοιο έγγραφο. Αναφέρετε το όνομα του ατόμου και ακριβώς τι θέλετε να του παραχωρήσετε, αλλά μην αναγράφετε ονόματα χρήστη ή κωδικούς πρόσβασης, προειδοποιεί ο Hodder, διότι «η διαθήκη είναι δημόσιο έγγραφο».
Αν ο διαχειριστής δεν έχει λάβει ρητή άδεια να λάβει το περιεχόμενο ενός ψηφιακού περιουσιακού στοιχείου, ενδέχεται παρ’ όλα αυτά να μπορεί να αποκτήσει έναν «κατάλογο» μεταδεδομένων, αναφέρει ο Orzeske. Χρησιμοποιώντας και πάλι το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ως παράδειγμα, αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει όλες τις ώρες και τις ημερομηνίες αποστολής και λήψης των μηνυμάτων, ίσως πληροφορίες σχετικά με τον αποστολέα ή τον παραλήπτη, αλλά όχι το κύριο κείμενο των μηνυμάτων.
Πολλές από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας που διαχειρίζονται τα ψηφιακά μας περιουσιακά στοιχεία – οι οποίες ονομάζονται «διαχειριστές δεδομένων» στη νομοθεσία – διαθέτουν ενσωματωμένα εργαλεία που σας επιτρέπουν να ορίσετε ένα άτομο εμπιστοσύνης για να έχει πρόσβαση στον λογαριασμό σας σε περίπτωση θανάτου ή αν καταστείτε ανίκανος.
Η Google προσφέρει το «Inactive Account Manager» από το 2013. Η Apple και η Meta χρησιμοποιούν τον όρο «legacy contact» σε ορισμένες περιπτώσεις, αν και στο Instagram πρέπει να αναζητήσετε την επιλογή «memorialization». Η ενεργοποίηση αυτών των λειτουργιών μπορεί να φαίνεται ως ο ευκολότερος τρόπος για να μεταβιβάσετε τους λογαριασμούς σας, αλλά στην πράξη, οι λειτουργίες αυτές αφήνουν πολλά να επιθυμηθούν.
Για παράδειγμα, αν θέλετε να δώσετε σε κάποιον άδεια να κατεβάσει το περιεχόμενό σας στο Instagram μετά το θάνατό σας, το άτομο αυτό πρέπει επίσης να διαθέτει λογαριασμό στο Instagram. Το πιο σημαντικό είναι ότι κάποιος πρέπει ούτως ή άλλως να επικοινωνήσει με το Instagram για να δηλώσει ότι ένα άτομο έχει πεθάνει. Και πώς γίνεται αυτό;
Ο Mike Kiser, ένας από τους συμπροέδρους της Ομάδας Κοινότητας «Death in the Digital Estate» στο Ίδρυμα OpenID, επισημαίνει ότι «δεν υπάρχει καθορισμένος τρόπος για να ενημερώσει κανείς έναν πάροχο ότι κάποιος έχει πεθάνει ή έχει χάσει τη νοητική του ικανότητα». Η ομάδα του έχει ως μακροπρόθεσμο στόχο την ανάπτυξη πρωτοκόλλων και οδηγιών, ώστε οι χρήστες να μπορούν να διαχειρίζονται την ψηφιακή κληρονομιά τους.
Άλλα εμπόδια και απρόβλεπτα προβλήματα προκύπτουν ανάλογα με την κάθε περίπτωση. Τι συμβαίνει αν δεν έχετε δώσει ποτέ το πραγματικό σας όνομα ή την πραγματική ημερομηνία γέννησής σας σε καμία από αυτές τις εταιρείες; Πώς μπορεί ο έμπιστος επαφής σας να αποδείξει ότι ένας διαδικτυακός λογαριασμός ανήκε πράγματι σε εσάς;
Οι άνθρωποι με τεχνολογικές γνώσεις έχουν από καιρό επινοήσει λύσεις «κάν’ το μόνος σου» για τη μεταβίβαση της ψηφιακής κληρονομιάς τους. Κάποιοι αφήνουν ένα έντυπο έγγραφο σε ασφαλές μέρος, στο οποίο αναγράφονται όλοι οι λογαριασμοί τους και τα στοιχεία πρόσβασης σε αυτούς. Άλλοι αξιοποιούν τα εργαλεία κληρονομιάς ενός διαχειριστή κωδικών πρόσβασης, κάτι που αποτελεί μία από τις καλύτερες επιλογές από άποψη ασφάλειας, αλλά ακόμη και οι καλύτερες λύσεις μπορεί να αποδειχθούν ανεπαρκείς.
Ο Kiser αναφέρει ότι ένας από τους συναδέλφους του δημιούργησε ένα σύστημα «DIY» για τη μεταβίβαση των περιουσιακών του στοιχείων και αποφάσισε να το δοκιμάσει από τη σκοπιά του προσώπου που είχε ορίσει ως έμπιστο. «Απέτυχε ήδη στο πρώτο βήμα», λέει ο Kiser.
Κατά τη διάρκεια της έρευνας για αυτό το άρθρο, έκανα ένα πείραμα με την ψηφιακή κληρονομιά μου και συνειδητοποίησα ότι η εφαρμογή μου για την επαλήθευση δύο παραγόντων προστατεύεται με βιομετρικά στοιχεία. Έτσι, ακόμη και αν το πρόσωπο που εμπιστεύομαι είχε όλα τα διαπιστευτήριά μου μέσω ενός διαχειριστή κωδικών πρόσβασης, δεν θα μπορούσε να προχωρήσει πολύ χωρίς το δακτυλικό μου αποτύπωμα.
Υπάρχει επίσης το ευαίσθητο ζήτημα της παραβίασης των όρων χρήσης ενός διαχειριστή δεδομένων, κάτι που πιθανότατα συμβαίνει όταν κάποιος άλλος εκτός από εσάς συνδέεται στους λογαριασμούς σας. Το αν μια εταιρεία θα προχωρούσε ποτέ σε μήνυση είναι άλλο θέμα, αν και δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς περιπτώσεις όπου θα μπορούσε να το κάνει, όπως όταν εμπλέκονται διασημότητες και δημόσια πρόσωπα.
Ένα πιο πιθανό σενάριο είναι οι οικείοι να διαφωνούν ως προς τον τρόπο διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων και των λογαριασμών του αποθανόντος. Ακόμη και αν οι επιθυμίες έχουν καταγραφεί σε διαθήκη, ενδέχεται να προκύψουν εσωτερικές διαμάχες στην οικογένεια, αλλά ο διαχειριστής διαθέτει τουλάχιστον νομική προστασία.
Μια άλλη δυνατότητα είναι να δημιουργήσετε ένα τοπικό αντίγραφο ασφαλείας όλων των δεδομένων σας, το οποίο κάποιος θα μπορεί εύκολα να ανοίξει. Μεταφέρετε τα πάντα σε μια μονάδα USB, αφήστε τα χωρίς κρυπτογράφηση, και voilà. Φυσικά, θα πρέπει να εξάγετε και να δημιουργείτε τακτικά αντίγραφα ασφαλείας για όλα όσα θέλετε να συμπεριλάβετε, και αυτό δεν λύνει το πρόβλημα του τερματισμού τυχόν διαδικτυακών λογαριασμών που θέλετε να κλείσουν μετά το θάνατό σας.
Αν και καμία λύση δεν είναι τέλεια, η καλύτερη επιλογή φαίνεται να είναι ο διορισμός ενός διαχειριστή ή ενός αξιόπιστου προσώπου στη διαθήκη σας, και στη συνέχεια η καταγραφή των συγκεκριμένων επιθυμιών σας σε αυτή τη διαθήκη ή σε παρόμοιο νομικό έγγραφο, όπου θα πρέπει να είστε όσο το δυνατόν πιο λεπτομερείς. Καταγράψτε τους λογαριασμούς και τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία που διαθέτετε, ορίστε το πρόσωπο ή τα πρόσωπα που θα πρέπει να τα λάβουν και περιγράψτε ακριβώς τι πρέπει να κάνουν.
Αν ακολουθήσετε αυτή την προσέγγιση, θυμηθείτε να διατηρείτε τον κατάλογο των κωδικών πρόσβασης και των στοιχείων σύνδεσής σας ξεχωριστά, μοιραστείτε τα μόνο με τα συγκεκριμένα άτομα που τα χρειάζονται. Επίσης, μην ενεργοποιήσετε τις λειτουργίες κληρονομιάς στους διαδικτυακούς λογαριασμούς σας. Σύμφωνα με τον Kiser, οι δικές τους διαδικτυακές ρυθμίσεις μιας πλατφόρμας έχουν κορυφαία προτεραιότητα και, ως εκ τούτου, θα μπορούσαν να παρακάμψουν ό,τι έχετε ορίσει στις οδηγίες σας.
Το πιο σημαντικό από όλα, ενημερώνετε τακτικά τα έγγραφα με τις τελικές οδηγίες σας, όπως όταν κάνετε αλλαγές στους λογαριασμούς σας ή μεταφέρετε περιουσιακά στοιχεία.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο WIRED US και μεταφράστηκε από τα αγγλικά.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
