Με την κυκλοφορία της Οδύσσειας του Christopher Nolan, εκτός από τις αντιδράσεις, ήρθε στην επικαιρότητα η λέξη IMAX. Μάθαμε πως είναι ο σωστός τρόπος να απολαύσεις την ταινία, ότι σε συμβατικές αίθουσες σινεμά χάνεται ένα μέρος της οθόνης, αλλά και ότι στον κόσμο υπάρχουν ελάχιστοι κινηματογράφοι που υποστηρίζουν αυτή την τεχνολογία. Τι ακριβώς είναι, όμως, το IMAX και γιατί προκαλεί τόση κουβέντα;
Η λέξη προέρχεται από το Image Maximum (Μέγιστη Εικόνα). Είναι, πράγματι, μια «μεγάλη οθόνη». Αλλά όχι μόνο.
Τι είναι το IMAX και γιατί διαφέρει από μια απλή αίθουσα;
Συνδυάζει τις γιγαντιαίες οθόνες με την αναλογία εικόνας. Μια συμβατική αίθουσα προβάλλει σε ευρεία οθόνη (widescreen, συχνά σε αναλογία ~2.39:1). Το «αυθεντικό» IMAX χρησιμοποιεί μια πολύ πιο «τετράγωνη» αναλογία (1.43:1), η οποία γεμίζει πλήρως την περιφερειακή όραση του θεατή, προσφέροντας 26% έως 40% περισσότερη εικόνα στο πάνω και κάτω μέρος.
Το κλασικό φιλμ IMAX (15/70mm) τρέχει οριζόντια μέσα στη μηχανή προβολής. Κάθε καρέ έχει μέγεθος δεκαπλάσιο από το σύνηθες φιλμ 35mm. Η ανάλυση που προσφέρει υπολογίζεται θεωρητικά στα 18K -κάτι που κανένας ψηφιακός προβολέας στον κόσμο δεν μπορεί να φτάσει.
Οι αίθουσες IMAX σχεδιάζονται με ειδική κλίση στα καθίσματα και ηχοσύστημα που «δονεί» την αίθουσα, επιτρέποντας στον θεατή να νιώθει ότι βρίσκεται μέσα στην ταινία.
Γιατί έχουμε τόσο λίγες αίθουσες (ειδικά στην Ελλάδα);
Αν η εμπειρία είναι τόσο ανώτερη, γιατί δεν είναι όλες οι αίθουσες IMAX; Η απάντηση συμπυκνώνεται σε μία λέξη: Κόστος.
Η κατασκευή μιας αυθεντικής αίθουσας IMAX απαιτεί μεγάλο ύψος οροφής (που δεν υπάρχει στα συνηθισμένα multiplex) και εξοπλισμό προβολής/ήχου που κοστίζει εκατομμύρια ευρώ.
Οι μηχανές προβολής φιλμ 70mm είναι τερατώδεις. Η μποπίνα μιας ταινίας όπως το Oppenheimer ή «Η Οδύσσεια» ζυγίζει κοντά στα 300 κιλά και έχει μήκος 18 χιλιομέτρων! Απαιτεί ειδικευμένους μηχανικούς προβολής, οι οποίοι σπανίζουν παγκοσμίως.
Υπάρχει και το «Fake IMAX» (LieMAX). Για να επεκταθεί, η εταιρεία δημιούργησε μικρότερες, ψηφιακές αίθουσες (με αναλογία 1.90:1). Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, διαθέτουμε αίθουσες IMAX αλλά πρόκειται για ψηφιακές προσαρμογές και όχι για τις γιγαντιαίες αναλογικές αίθουσες 15/70mm που υπάρχουν σε ελάχιστα σημεία στον πλανήτη. Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν περίπου 40 κινηματογράφοι που διαθέτουν τον ειδικό εξοπλισμό για αυθεντική προβολή IMAX 70mm.
«Η Οδύσσεια»: Είναι η πρώτη ταινία εξ ολοκλήρου γυρισμένη σε IMAX;
Ναι. «Η Οδύσσεια» του Christopher Nolan κατέχει ένα ιστορικό επίτευγμα: είναι η πρώτη μεγάλου μήκους μυθοπλασία που γυρίστηκε 100% με αναλογικές κάμερες IMAX 70mm.
Μέχρι τώρα, ακόμα και οι πιο θερμοί υποστηρικτές του φορμά (όπως ο Nolan στο Oppenheimer ή ο Denis Villeneuve στο Dune) γύριζαν σε IMAX μόνο τις σκηνές δράσης ή τα τοπία. Τις σκηνές διαλόγων τις γύριζαν με συμβατικές κάμερες 35mm/65mm. Ο λόγος; Ο θόρυβος. Οι παραδοσιακές μηχανές IMAX παράγουν θόρυβο σαν κοπτικό μηχανήματος γκαζόν, κάνοντας αδύνατη την εγγραφή καθαρού ήχου και διαλόγων στο γύρισμα.
Οι κάμερες IMAX (και ειδικότερα οι εκδόσεις φιλμ των 15/70mm) δεν σχεδιάστηκαν αρχικά για ταινίες μυθοπλασίας, αλλά για ντοκιμαντέρ φύσης και προβολές σε μουσεία, όπου η εγγραφή διαλόγων στο γύρισμα δεν αποτελούσε προτεραιότητα. Ο εκνευριστικός θόρυβός τους πηγάζει από δύο παράγοντες: Πρώτον, από την τεράστια ταχύτητα του φιλμ, καθώς για να επιτευχθεί η κορυφαία ανάλυση πρέπει να μετακινηθεί μια τεράστια ποσότητα φιλμ μέσα από τα εσωτερικά γρανάζια με μεγάλη ταχύτητα. Δεύτερον, από το σύστημα κενού (vacuum), το οποίο «ρουφάει» το φιλμ ώστε να παραμένει απόλυτα επίπεδο πάνω στον φακό για μέγιστη ευκρίνεια – μια διαδικασία που παράγει ένα συνεχές μηχανικό βουητό.
Για να γυριστεί η Οδύσσεια εξ ολοκλήρου σε IMAX, η εταιρεία σχεδίασε ειδικά για την ταινία μια νέα, αθόρυβη μηχανή (την IMAX Keighley) με ειδική ηχομονωτική κάψουλα (blimp), επιτρέποντας να καταγραφούν διάλογοι απευθείας σε φιλμ IMAX.
IMAX vs 3D: Πώς συνδέονται και γιατί το ένα άντεξε ενώ το άλλο «πέθανε»;
Στα τέλη της δεκαετίας του 2000 (ειδικά μετά το Avatar του 2009), το 3D πλασαρίστηκε ως το μέλλον του σινεμά. Όμως, η τάση αυτή ξεφούσκωσε. Γιατί;
Το 3D ήταν τέχνασμα. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ταινίες δεν γυρίζονταν με 3D κάμερες, αλλά μετατρέπονταν ψηφιακά στο post-production για να εισπράξουν οι αίθουσες ακριβότερο εισιτήριο. Τα γυαλιά σκοτείνιαζαν την οθόνη και δεν προσέθεταν ουσιαστική καλλιτεχνική αξία.
Το IMAX δεν προσπαθεί να κάνει τέτοια κόλπα. Προσφέρει απλώς την υψηλότερη δυνατή ευκρίνεια, την πληρέστερη εικόνα και τον πιο επιβλητικό ήχο. Εστιάζει στην οπτική πιστότητα και όχι σε ένα οπτικό τρικ.
Θα αλλάξει το σινεμά προς τα εκεί ή όχι;
Η σύντομη απάντηση είναι όχι -τουλάχιστον όχι για όλους.
Το να γυρίσεις μια ταινία εξ ολοκλήρου σε IMAX φιλμ παραμένει εφιάλτης logistics. Οι κάμερες είναι βαριές, το φιλμ είναι πανάκριβο, οι λήψεις περιορίζονται σε λίγα λεπτά πριν χρειαστεί αλλαγή ρολού, και η επεξεργασία απαιτεί εξειδικευμένα εργαστήρια που πλέον ελάχιστα υπάρχουν στον κόσμο.
Το IMAX δεν θα γίνει ο κανόνας για όλες τις ταινίες. Θα παραμείνει, όμως, το «Άγιο Δισκοπότηρο» των blockbuster. Όπως τα βινύλια αντέχουν στην εποχή του Spotify, έτσι και το IMAX φιλμ έγινε το απόλυτο σύμβολο του «event cinema». Ένας καλός τρόπος να πειστούν οι θεατές να αφήσουν τον καναπέ τους και την τηλεόρασή τους για να ζήσουν μια εμπειρία που απλώς δεν αναπαράγεται στο σπίτι.
Μπορείτε να διαβάσετε εδώ όλα τα explainers του WIRED Greece.
