Για δεκαετίες, η Ευρώπη ανταγωνιζόταν τον υπόλοιπο κόσμο όχι μέσω του μεγέθους της αγοράς της ή της βιομηχανικής της κλίμακας, αλλά μέσα από την ποιότητα, τη δημιουργικότητα και την καινοτομία.
Σήμερα, σε μια εποχή όπου το ΑΙ υπόσχεται να αυτοματοποιήσει τα πάντα, από τον σχεδιασμό προϊόντων μέχρι τη δημιουργία περιεχομένου, το design αναδεικνύεται σε έναν από τους τελευταίους πραγματικά διαφοροποιητικούς παράγοντες.
Νέα έρευνα του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) δείχνει ότι το 72% των Ευρωπαίων θεωρεί το design σημαντικό παράγοντα στις αγοραστικές του αποφάσεις, ενώ το 73% δηλώνει πρόθυμο να πληρώσει περισσότερα για ένα προϊόν με καλύτερο σχεδιασμό. Στην Ελλάδα, το ποσοστό αυτό φτάνει το 82%, αποκαλύπτοντας μια αγορά που αποδίδει ιδιαίτερη αξία στην αισθητική, τη λειτουργικότητα και την εμπειρία χρήσης.
Η πρόκληση δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στην καινοτομία και την προστασία. Η πρόκληση είναι να σχεδιάσουμε κανόνες που θα επιτρέπουν και στις δύο να συνυπάρχουν και να ευημερούν.
Το design, όμως, δεν είναι απλώς ένα εργαλείο marketing. Οι κλάδοι που βασίζονται σε αυτό απασχολούν περίπου 28 εκατομμύρια εργαζομένους και παράγουν πάνω από το 16% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ταυτόχρονα, αποτελούν έναν από τους βασικούς στόχους της παγκόσμιας βιομηχανίας παραποίησης και απομιμήσεων. Σύμφωνα με το EUIPO, μόνο οι απομιμήσεις στον χώρο της ένδυσης κοστίζουν περισσότερα από 12 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως στην ευρωπαϊκή οικονομία, ενώ στην Ελλάδα οι σχετικές απώλειες ξεπερνούν τα 340 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο.
Σε αυτό το περιβάλλον, η προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας μετατρέπεται από νομική διαδικασία σε στρατηγικό εργαλείο ανταγωνιστικότητας. Τι σημαίνει όμως αυτό για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, τις startups και τους δημιουργούς; Πώς αλλάζει η μάχη κατά των απομιμήσεων στην εποχή των social media και της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης; Και μπορεί η διανοητική ιδιοκτησία να βοηθήσει την Ευρώπη να μετατρέψει περισσότερες καινοτόμες ιδέες σε παγκόσμιες επιχειρήσεις;
Το WIRED Greece συνομίλησε με τον Harrie Temmink, Deputy Director του Observatory on Infringements of Intellectual Property Rights του EUIPO.
– Η τελευταία σας έρευνα δείχνει ότι οι καταναλωτές αποδίδουν ολοένα μεγαλύτερη αξία στο design και είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερο γι’ αυτό. Σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από την τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη, γιατί το design μετατρέπεται σε τόσο σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις;
Η Ευρώπη διαθέτει μια πλούσια παράδοση δημιουργικότητας και καινοτομίας. Πάντα ανταγωνιζόταν μέσα από την ποιότητα, τη δημιουργικότητα και την καινοτομία και όχι μόνο μέσω της κλίμακας παραγωγής. Το design αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές εκφράσεις αυτής της δύναμης.
Στη σημερινή οικονομία, όπου πολλές τεχνολογίες γίνονται ολοένα πιο προσβάσιμες και παγκοσμιοποιημένες, το design είναι συχνά αυτό που διαφοροποιεί ένα προϊόν, μια υπηρεσία ή ένα brand στα μάτια των καταναλωτών.
Η πρόσφατη έρευνα του EUIPO το επιβεβαιώνει. Το 72% των Ευρωπαίων θεωρεί το design σημαντικό παράγοντα στις αγοραστικές του αποφάσεις, ενώ το 73% δηλώνει πρόθυμο να πληρώσει περισσότερα για ένα προϊόν με καλύτερο σχεδιασμό. Στους νεότερους καταναλωτές η επιρροή του είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Το design διαμορφώνει την εμπειρία χρήσης, την εμπιστοσύνη, τη βιωσιμότητα, τη λειτουργικότητα και τη συναισθηματική σύνδεση που αναπτύσσουμε με τα προϊόντα. Είναι επομένως ένα πολύτιμο στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Η AI μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη προϊόντων, να αυτοματοποιήσει διαδικασίες και να βελτιώσει την αποδοτικότητα. Όσο όμως η τεχνολογία γίνεται πιο διαθέσιμη σε όλους, τόσο δυσκολότερη γίνεται η διαφοροποίηση. Γι’ αυτό το design εξελίσσεται σε ακόμη πιο κρίσιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, καθώς επιτρέπει στις επιχειρήσεις να δημιουργούν μοναδικά προϊόντα και εμπειρίες που οι καταναλωτές αναγνωρίζουν και εκτιμούν.
Η Ευρώπη διαθέτει ήδη ισχυρές βάσεις. Οι κλάδοι που βασίζονται στο design απασχολούν περίπου 28 εκατομμύρια ανθρώπους και παράγουν πάνω από το 16% του ΑΕΠ της ΕΕ. Η προστασία και η επένδυση στο design δεν αποτελούν απλώς ζήτημα διανοητικής ιδιοκτησίας· αποτελούν οικονομική στρατηγική που ενισχύει την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία της Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο.
– Τα προϊόντα-απομιμήσεις διακινούνται πιο εύκολα μέσω των πλατφορμών ηλεκτρονικού εμπορίου και των social media. Πώς αλλάζει η τεχνητή νοημοσύνη τη μάχη κατά των απομιμήσεων; Ποιες νέες απειλές σας ανησυχούν περισσότερο;
Οι πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου, τα social media και οι online αγορές έχουν κάνει τις αγορές ευκολότερες από ποτέ. Ωστόσο, αυτή η εξέλιξη συνοδεύεται και από κινδύνους.
Το ηλεκτρονικό εμπόριο έχει μειώσει τα εμπόδια για τους παραχαράκτες, επιτρέποντάς τους να προσεγγίζουν τους καταναλωτές άμεσα, μέσα από τα κινητά και τις ψηφιακές συσκευές τους. Σήμερα, ένα απομιμητικό προϊόν μπορεί να διαφημιστεί παγκοσμίως και να παραδοθεί διασυνοριακά με πρωτοφανή ταχύτητα.
Μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες μας είναι η αυξανόμενη επαγγελματοποίηση των δικτύων παραποίησης. Τα απομιμητικά προϊόντα δεν πωλούνται πλέον μόνο μέσω ύποπτων ιστοσελίδων. Προωθούνται μέσω influencers, livestream πωλήσεων και ολόκληρων ψηφιακών οικοσυστημάτων που προσαρμόζονται πολύ γρήγορα όταν εφαρμόζονται μέτρα επιβολής.
Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ταυτόχρονα ως πρόκληση και ως ευκαιρία. Από τη μία πλευρά, επιτρέπει τη δημιουργία πιο πειστικών φωτογραφιών προϊόντων, ψεύτικων ιστοσελίδων και παραπλανητικών αξιολογήσεων. Η γενετική AI μπορεί να αντιγράψει μαζικά λογότυπα, συσκευασίες, οπτικές ταυτότητες και χαρακτηριστικά προϊόντων, καθιστώντας δυσκολότερη την αναγνώριση των απομιμήσεων από τους καταναλωτές.
Παράλληλα, οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων μπορούν να ενισχύσουν τη διάδοση παράνομων προϊόντων, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες.
Από την άλλη πλευρά, η AI εξελίσσεται σε ισχυρό εργαλείο επιβολής της νομοθεσίας. Οι κάτοχοι δικαιωμάτων, οι τελωνειακές και αστυνομικές αρχές αλλά και οι ίδιες οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν ολοένα περισσότερο συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για να εντοπίζουν ύποπτες αγγελίες, να αναγνωρίζουν μοτίβα παραβίασης δικαιωμάτων και να απομακρύνουν παράνομο περιεχόμενο πιο αποτελεσματικά.
Μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες μας είναι η αυξανόμενη επαγγελματοποίηση των δικτύων παραποίησης. Τα απομιμητικά προϊόντα δεν πωλούνται πλέον μόνο μέσω ύποπτων ιστοσελίδων. Προωθούνται μέσω influencers, livestream πωλήσεων και ολόκληρων ψηφιακών οικοσυστημάτων που προσαρμόζονται πολύ γρήγορα όταν εφαρμόζονται μέτρα επιβολής.
Γι’ αυτό η συνεργασία μεταξύ οργανισμών διανοητικής ιδιοκτησίας, αρχών επιβολής του νόμου, ψηφιακών πλατφορμών και δικαιούχων είναι απολύτως απαραίτητη. Το EUIPO εργάζεται ενεργά προς αυτή την κατεύθυνση.
Οι οικονομικές επιπτώσεις παραμένουν τεράστιες. Οι κλάδοι που βασίζονται στο design εξακολουθούν να χάνουν δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο εξαιτίας των απομιμήσεων. Και πέρα από το οικονομικό κόστος, πολλά από αυτά τα προϊόντα εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών, καθώς δεν πληρούν τα απαιτούμενα πρότυπα ποιότητας.
– Παρότι τα οικονομικά οφέλη είναι σαφή, μόλις το 1% περίπου των ευρωπαϊκών μικρομεσαίων επιχειρήσεων διαθέτει καταχωρισμένα δικαιώματα design. Ποια είναι τα βασικά εμπόδια;
Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι ότι πολλές επιχειρήσεις δεν αντιλαμβάνονται πως διαθέτουν περιουσιακά στοιχεία που αξίζει να προστατευθούν. Συχνά δεν αναγνωρίζουν τη διανοητική ιδιοκτησία που έχουν δημιουργήσει ούτε την πραγματική αξία της. Ως αποτέλεσμα, είτε δεν καταχωρίζουν ποτέ τα σχέδιά τους είτε το κάνουν πολύ αργά.
Οι ΜμΕ αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, επομένως η ενημέρωση είναι κρίσιμη. Το EUIPO υλοποιεί εκστρατείες ευαισθητοποίησης, εκπαιδευτικά προγράμματα και το SME Fund, το οποίο προσφέρει οικονομική υποστήριξη για την κατοχύρωση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.
Εξίσου σημαντική είναι η ύπαρξη μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής διανοητικής ιδιοκτησίας. Μια τέτοια στρατηγική βοηθά τις επιχειρήσεις να αποφασίσουν ποια στοιχεία χρειάζονται προστασία, σε ποιες αγορές και με ποια εργαλεία, είτε πρόκειται για design, εμπορικά σήματα είτε για πνευματικά δικαιώματα.
Προσφέρουμε επίσης δωρεάν εξατομικευμένη συμβουλευτική υποστήριξη ώστε οι επιχειρήσεις να κατανοήσουν καλύτερα, να προστατεύσουν και να αξιοποιήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία.
Και κάτι ακόμη: πολλές επιχειρήσεις θεωρούν ότι η καταχώριση είναι το τέλος της διαδικασίας. Στην πραγματικότητα είναι μόνο η αρχή. Χωρίς παρακολούθηση και επιβολή των δικαιωμάτων τους, ακόμη και ένα κατοχυρωμένο σχέδιο μπορεί να γίνει στόχος αντιγραφής ή παραποίησης.
– Η Ευρώπη συχνά κατηγορείται ότι παράγει εξαιρετικές ιδέες αλλά δυσκολεύεται να τις μετατρέψει σε παγκόσμιες επιχειρήσεις. Μπορεί η προστασία intellectual property να βοηθήσει;
Η Ευρώπη διαθέτει ερευνητική αριστεία, εξαιρετικό τεχνικό δυναμικό και καινοτόμες ιδέες παγκόσμιας κλάσης. Η μετατροπή αυτών των ιδεών σε παγκόσμιους πρωταθλητές παραμένει όμως μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της.
Η διανοητική ιδιοκτησία πρέπει να αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως νομικό εργαλείο αλλά και ως χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη μας για τη χρηματοδότηση που βασίζεται σε περιουσιακά στοιχεία διανοητικής ιδιοκτησίας, πολλές επιχειρήσεις με ισχυρό χαρτοφυλάκιο IP δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση σε κεφάλαια, παρά το σημαντικό οικονομικό τους δυναμικό. Αυτό συχνά οδηγεί στη μεταφορά δραστηριοτήτων εκτός Ευρώπης.
Η μελέτη δείχνει ότι η χρηματοδότηση με εγγύηση δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας θα μπορούσε να κινητοποιήσει από 30 έως 120 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως και να δημιουργήσει έως και 750 δισεκατομμύρια ευρώ πρόσθετου ΑΕΠ μέσα σε μία δεκαετία.
Η διανοητική ιδιοκτησία πρέπει να αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως νομικό εργαλείο αλλά και ως χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο. Αν η Ευρώπη θέλει να παραμείνει ανταγωνιστική απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, πρέπει όχι μόνο να παράγει καινοτομία αλλά και να τη διατηρεί και να την αξιοποιεί εμπορικά.
– Καθώς τα συστήματα AI δημιουργούν πλέον εικόνες, προϊόντα, λογότυπα και δημιουργικό περιεχόμενο, πώς πρέπει να εξελιχθεί το πλαίσιο της διανοητικής ιδιοκτησίας;
Η γενετική τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις της εποχής μας. Δημιουργεί τεράστιες ευκαιρίες για τη δημιουργικότητα, την παραγωγικότητα και την οικονομική ανάπτυξη. Ταυτόχρονα, εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την ιδιοκτησία, την πατρότητα, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Πρόσφατα δημοσιεύσαμε τη μελέτη The Development of Generative Artificial Intelligence from a Copyright Perspective, η οποία αναδεικνύει πόσο κρίσιμη έχει γίνει η πρόσβαση σε περιεχόμενο υψηλής ποιότητας για την ανάπτυξη συστημάτων γενετικής AI.
Βλέπουμε ήδη να αναδύονται νέες αγορές, όπου οι δημιουργοί αδειοδοτούν το περιεχόμενό τους σε εταιρείες AI, ενώ παράλληλα αναπτύσσονται νέοι μηχανισμοί προστασίας δικαιωμάτων, υποχρεώσεις διαφάνειας και νέα μοντέλα αδειοδότησης.
Το ζητούμενο είναι να διατηρηθεί η ισορροπία που βρισκόταν πάντα στον πυρήνα της πολιτικής διανοητικής ιδιοκτησίας: η ενθάρρυνση της καινοτομίας χωρίς να υπονομεύεται η δημιουργικότητα και η επένδυση.
Για τους δημιουργούς, η διαφάνεια είναι κρίσιμη. Πρέπει να γνωρίζουν πώς εκπαιδεύονται τα μοντέλα AI και πώς χρησιμοποιούνται τα έργα τους. Για τις επιχειρήσεις που αναπτύσσουν τέτοια συστήματα, εξίσου σημαντική είναι η νομική βεβαιότητα.
Ο στόχος παραμένει ο ίδιος: να οικοδομήσουμε ένα οικοσύστημα όπου δημιουργοί, επιχειρηματίες, ερευνητές και επιχειρήσεις μπορούν να επωφελούνται από την τεχνολογική πρόοδο. Η πρόκληση δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στην καινοτομία και την προστασία. Η πρόκληση είναι να σχεδιάσουμε κανόνες που θα επιτρέπουν και στις δύο να συνυπάρχουν και να ευημερούν.
