Η Ελλάδα βρίσκεται για ακόμη ένα καλοκαίρι αντιμέτωπη με μια απαιτητική αντιπυρική περίοδο, με μεγάλα μέτωπα να εκδηλώνονται σχεδόν ταυτόχρονα σε διαφορετικά σημεία της χώρας. Και ο Αύγουστος βρίσκεται ακόμα στη μέση.
Μόνο στις 31 Ιουλίου καταγράφηκαν 73 ενεργές πυρκαγιές, ενώ μέσα σε έξι ημέρες, από τις 28 Ιουλίου έως τις 2 Αυγούστου, ξέσπασαν περισσότερες από 230 φωτιές σε ολόκληρη τη χώρα. Οι πρώτες εκτιμήσεις του WWF δείχνουν ότι στις μεγαλύτερες πυρκαγιές σε Κρήτη, Πάρο, νότια Βοιωτία και δυτική Αττική έχουν ήδη επηρεαστεί περισσότερα από 180.000 στρέμματα. Με τις τελικές χαρτογραφήσεις για αρκετές περιοχές να εκκρεμούν, η συνολική έκταση που κάηκε σε αυτό το κύμα πυρκαγιών μπορεί να ξεπεράσει τα 200.000 στρέμματα.
Ο βασικός τεχνολογικός στόχος είναι να συμπιεστεί όσο περισσότερο γίνεται η απόσταση ανάμεσα στην ανάφλεξη, τον εντοπισμό και την πρώτη επέμβαση.
Το αποτύπωμα βρίσκεται και έξω από τους χάρτες. Περισσότεροι από 10.000 κάτοικοι και επισκέπτες χρειάστηκε να εγκαταλείψουν σπίτια και καταλύματα, ενώ οι φωτιές προκάλεσαν ζημιές σε κατοικίες, αγροτικές εγκαταστάσεις, καλλιέργειες, ελαιώνες, υποδομές και επιχειρήσεις, αφήνοντας το κόστος τους να μεταφέρεται για μήνες ή και χρόνια στις τοπικές κοινωνίες.
Σε αυτή τη μάχη, η τεχνολογία μπορεί πράγματι να κάνει τεράστια διαφορά, ιδιαίτερα στα πρώτα λεπτά μιας πυρκαγιάς. Η αξία της βρίσκεται κυρίως στον χρόνο που μπορεί να κερδίσει. Αρκεί αυτός ο χρόνος να μετατρέπεται σε έγκαιρη επιχειρησιακή δράση και να συνοδεύεται από σοβαρή πρόληψη.
Αρχικά, στις δασικές πυρκαγιές ο χρόνος είναι συχνά η σημαντικότερη μεταβλητή. Με ισχυρούς ανέμους, παρατεταμένη ξηρασία και εξαιρετικά εύφλεκτη βλάστηση, μια μικρή εστία μπορεί μέσα σε ελάχιστο διάστημα να εξελιχθεί σε ένα μέτωπο που κινείται ταχύτερα από τις δυνάμεις που επιχειρούν να το περιορίσουν. Ο βασικός τεχνολογικός στόχος, επομένως, είναι να συμπιεστεί όσο περισσότερο γίνεται η απόσταση ανάμεσα στην ανάφλεξη, τον εντοπισμό και την πρώτη επέμβαση.
Η Ελλάδα, όπως και άλλες χώρες, επιχειρεί πλέον να χτίσει ένα πολυεπίπεδο σύστημα επιτήρησης με την βοήθεια της τεχνολογίας. Drones με θερμικές κάμερες μπορούν σήμερα να περιπολούν περιοχές υψηλού κινδύνου, να εντοπίζουν θερμικές εστίες ή καπνό και να μεταδίδουν ζωντανή εικόνα στα επιχειρησιακά κέντρα. Μπορούν παράλληλα να δώσουν στους συντονιστές μια πολύ καθαρότερη εικόνα του ανάγλυφου, της κατεύθυνσης του μετώπου και των πιθανών σημείων επέκτασης, εξετάζοντας δύσβατες ή επικίνδυνες περιοχές χωρίς να χρειάζεται να εκτεθούν άμεσα πληρώματα ή πυροσβέστες.
Στην ίδια λογική εντάσσονται και οι νέες δυνατότητες παρατήρησης από το Διάστημα στις οποίες επενδύει η Ελλάδα. Εξειδικευμένοι νανοδορυφόροι με υπέρυθρους αισθητήρες μπορούν να εντοπίζουν ενεργές πυρκαγιές και θερμικές ανωμαλίες, ενώ συστήματα ανάλυσης δεδομένων επεξεργάζονται τις εικόνες και μετατρέπουν τα δεδομένα σε ειδοποιήσεις προς τις αρμόδιες υπηρεσίες. Η φιλοδοξία θα πρέπει να είναι η δημιουργία ενός πυκνότερου, εθνικού δικτύου έγκαιρης προειδοποίησης, στο οποίο ο εντοπισμός μιας πυρκαγιάς θα μπορεί να γίνεται αυτοματοποιημένα και σε σχεδόν πραγματικό χρόνο.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί επίσης να βοηθήσει στο επόμενο κρίσιμο ερώτημα: προς τα πού θα κινηθεί η φωτιά. Συνδυάζοντας δορυφορικές εικόνες με στοιχεία για τον άνεμο, τη θερμοκρασία, τη βλάστηση και το ανάγλυφο, τα μοντέλα μπορούν να εκτιμούν την πιθανή πορεία ενός μετώπου. Για τις αρχές, αυτό μπορεί να σημαίνει καλύτερη κατανομή επίγειων δυνάμεων, αεροσκαφών και μέσων εκκένωσης πριν ακόμη η φωτιά φτάσει σε μια συγκεκριμένη περιοχή.
Όλη αυτή η τεχνολογία, όμως, αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν εντάσσεται σωστά στην επιχειρησιακή αλυσίδα. Εδώ ξεκινάει το μεγάλο στοίχημα.
Ένα προηγμένο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης πρέπει να στέλνει τη σωστή πληροφορία στον σωστό άνθρωπο μέσα σε ελάχιστο χρόνο, και η πληροφορία αυτή πρέπει να μπορεί να μετατραπεί άμεσα σε δράση. Η ταχύτητα του αλγορίθμου έχει μικρή σημασία όταν οι διαθέσιμες δυνάμεις βρίσκονται πολύ μακριά ή όταν η πληροφορία χάνεται ανάμεσα σε διαφορετικά επιχειρησιακά επίπεδα.
Οι άμυνες του επόμενου καλοκαιριού χτίζονται τον χειμώνα και την άνοιξη, πολύ πριν χρειαστεί να σηκωθεί το πρώτο Canadair ή το πρώτο drone.
Η τραγωδία στην Ψάθα αποτελεί μια πολύ σκληρή υπενθύμιση της πολυπλοκότητας που αποκτά μια μεγάλη επιχείρηση πυρόσβεσης. Δύο πυροσβεστικά ελικόπτερα ήρθαν σε επαφή στον αέρα κατά τη διάρκεια επιχείρησης δυτικά της Αθήνας. Ένας Δανός πιλότος και ένας Έλληνας αξιωματικός σύνδεσμος της Πυροσβεστικής έχασαν τη ζωή τους, ενώ ο πιλότος του δεύτερου ελικοπτέρου κατάφερε να διατηρήσει τον έλεγχο και να προσγειώσει το αεροσκάφος. Η έρευνα για τις ακριβείς συνθήκες του δυστυχήματος βρίσκεται σε εξέλιξη και οποιοδήποτε συμπέρασμα για τις ευθύνες θα ήταν πρόωρο. Η ίδια η φύση της αεροπυρόσβεσης, ωστόσο, δείχνει πόσο απαιτητικό είναι το επιχειρησιακό περιβάλλον. Τα πληρώματα πετούν σε πολύ χαμηλό ύψος, μέσα σε καπνό, υψηλές θερμοκρασίες και ισχυρούς, συχνά απρόβλεπτους ανέμους.
Όταν μια πυρκαγιά φουντώνει, ο εναέριος χώρος επάνω από το μέτωπο μπορεί να μετατραπεί σε ένα εξαιρετικά σύνθετο επιχειρησιακό πεδίο. Οι συντονιστές καλούνται να παρακολουθούν μεγάλο όγκο πληροφοριών και να δίνουν κατευθύνσεις σε πληρώματα που λαμβάνουν αποφάσεις μέσα σε δευτερόλεπτα, σε μερικές από τις δυσκολότερες συνθήκες πτήσης που μπορεί να συναντήσει ένας χειριστής.
Η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει και αυτή την πλευρά της επιχείρησης: καλύτερη επίγνωση της θέσης των αεροσκαφών, πληρέστερη επιχειρησιακή εικόνα, ταχύτερη ανταλλαγή δεδομένων και πιο ακριβής συντονισμός. Μαζί ωστόσο χρειάζονται αυστηρές διαδικασίες πτήσης, συνεχής εκπαίδευση και σταθερές επενδύσεις στην ασφάλεια.
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο κομμάτι της εξίσωσης που αρχίζει πολλούς μήνες πριν εμφανιστούν οι πρώτες φλόγες του καλοκαιριού. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των πυρκαγιών ξεκινά από τη διαχείριση των δασών, την απομάκρυνση εύφλεκτης βιομάζας, τη συντήρηση αντιπυρικών ζωνών, την ανθεκτικότητα των δικτύων ηλεκτροδότησης και την προετοιμασία των τοπικών και εθνικών υπηρεσιών.
Ίσως αυτή να είναι και μία από τις δυσκολότερες μάχες: να παραμένει η πρόληψη ψηλά στην πολιτική και κοινωνική ατζέντα όταν οι καπνοί έχουν φύγει και οι πυρκαγιές έχουν σταματήσει να βρίσκονται στα πρωτοσέλιδα. Οι άμυνες του επόμενου καλοκαιριού χτίζονται τον χειμώνα και την άνοιξη, πολύ πριν χρειαστεί να σηκωθεί το πρώτο Canadair ή το πρώτο drone.
Η τεχνολογία λειτουργεί λοιπόν μονάχα ως πολλαπλασιαστής ισχύος. Μπορεί πράγματι να μας βοηθήσει να εντοπίζουμε τις φωτιές νωρίτερα, να κατανοούμε καλύτερα τη συμπεριφορά τους, να συντονίζουμε αποτελεσματικότερα τις δυνάμεις, να αντιδρούμε ταχύτερα. Όσο τα ελληνικά καλοκαίρια γίνονται θερμότερα, ξηρότερα και πιο επικίνδυνα, κάθε λεπτό που κερδίζεται αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία.
Η πραγματική πρόκληση, όμως, είναι να αξιοποιήσουμε αυτόν τον χρόνο πριν ανάψει η φωτιά και αφού εντοπιστεί.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
