«Ας γράψουν επιτέλους ένα όνομα σωστά, πριν προχωρήσουν σε ανήθικη προπαγάνδα. Είναι Κιμ Τζονγκ Ουν, όχι Κιμ Γιονγκ Ουν.»
Αυτό γράφει η σελίδα στο Facebook «Korean Friendship Association Greece / Σύνδεσμος Φιλίας της Κορέας», αναφερόμενη σε άρθρο ελληνικού ΜΜΕ, που μιλά για εκτελέσεις στη Βόρεια Κορέα. Πράγματι, η ορθή προφορά στα κορεατικά είναι πιο κοντά στο «Τζονγκ», παρά στο «Γιονγκ», που χρησιμοποιείται συνήθως στα ελληνικά για τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας.
«Μου φαίνεται σουρεαλιστικά αστείο το περιεχόμενο, και ο τρόπος που τόσο έκδηλα προσπαθεί να κάνει προπαγάνδα για το καθεστώς της Βόρειας Κορέας. Και δυστυχώς, αν το καλοσκεφτείς, δεν διαφέρει και πολύ από άλλες σελίδες».
Κάτω από τις αναρτήσεις της σελίδας, σε ένα ψηφιακό uncanny valley με κορεατικά, τρολάρισμα και επαίνους προς τον ηγέτη της χώρας, συναντά κανείς σχόλια όπως «pata to koubi Kim», σε άπταιστα greeklish. Κάτω από φωτογραφίες που δείχνουν επιθεώρηση του Κιμ σε εργοστάσιο πυρομαχικών, για παράδειγμα, εκτυλίσσεται ο εξής διάλογος:
«Αδυνάτισε λίγο ο σύντροφος»
«Δεν είναι ο πραγματικός, τον έχουν αντικαταστήσει»
Καλή τύχη αν θέλετε να καταλάβετε πού τελειώνει ο σαρκασμός και πού αρχίζουν τα ειλικρινή σχόλια ανθρώπων που πράγματι υποστηρίζουν τη Βόρεια Κορέα – γιατί υπάρχουν και τέτοια. Τι δουλειά έχει, όμως, μια τέτοια σελίδα στο ελληνικό Facebook; Τι σχέση έχει με το καθεστώς της Βόρειας Κορέας, και γιατί την ακολουθούν οι Έλληνες χρήστες;
Από Πιονγιάνγκ σε Μακεδονία και Θράκη
Η σελίδα «Σύνδεσμος Φιλίας της Κορέας» δημιουργήθηκε στις 8 Αυγούστου 2018 και σήμερα μετράει περίπου 12.000 likes. Στην περιγραφή της, αναφέρει πως ο κύριος στόχος της είναι «η απομυθοποίηση της Λαϊκής Κορέας ως μία απόκοσμη δυστοπία όπου ο Λαός απαρτίζεται από ρομποτικούς και λοβοτομημένους πολίτες».
Κατά πάσα πιθανότητα, ο ελληνικός σύνδεσμος δεν είναι απομονωμένη πρωτοβουλία. Αυτοπροσδιορίζεται ως η επίσημη ελληνική σελίδα της Korean Friendship Association (KFA), ενός διεθνούς οργανισμού που ιδρύθηκε το 2000 στην Ισπανία από τον Alejandro Cao de Benós. Πρόκειται για τον άνδρα που το 2022 κατηγορήθηκε από το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης για συνωμοσία παραβίασης κυρώσεων, συνελήφθη στη Μαδρίτη το 2023 και παραμένει καταζητούμενος του FBI. Η κατηγορία που αντιμετωπίζει αφορά παροχή παράνομων υπηρεσιών κρυπτονομισμάτων και blockchain στη Βόρεια Κορέα. Από το 2019, η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ τον είχε ήδη κατονομάσει ως παραβάτη διεθνών κυρώσεων.
Ζητήσαμε από τον ελληνικό σύνδεσμο να μας εξηγήσει πώς εντάσσεται στο πλαίσιο της λειτουργίας του KFA, ωστόσο δεν λάβαμε απάντηση.
Με παρουσία σε 120 χώρες, όπως ο σύνδεσμος ισχυρίζεται, ο KFA λειτουργεί ως ψηφιακός πρεσβευτής της Πιονγιάνγκ, προσφέροντας από τουριστικές συμβουλές μέχρι πολιτικά κείμενα που αμφισβητούν την παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Υπάρχει, μάλιστα, και δεύτερη ελληνική σελίδα στο Facebook, το τμήμα… Μακεδονίας και Θράκης.
Στην ελληνική εκδοχή του, το περιεχόμενο της σελίδας μοιάζει με παράθυρο σε έναν παράλληλο κόσμο. Οι επέτειοι και τα γενέθλια του «συντρόφου Κιμ» γιορτάζονται με αναρτήσεις γεμάτες πάθος: «Ειρήνη, μακροζωία και καλή υγεία στον σεβαστό Στρατάρχη ΚΙΜ ΤΖΟΝΓΚ ΟΥΝ… ο κορυφαίος αντιρεβιζιονιστής της εποχής του», γράφει πρόσφατο ποστ της σελίδας. Οι λέξεις «αυτοδυναμία», «αντιιμπεριαλισμός» και «MANSE» (το κορεατικό «Ζήτω») κυριαρχούν ανάμεσα στις αναρτήσεις. Υπάρχουν και αρκετές που χάνονται στη μετάφραση.
«Η Βόρεια Κορέα είναι παρεξηγημένη»
Πέρα από το ψηφιακό σύμπαν του Facebook, οι σχέσεις της Ελλάδας με τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας (ΛΔΚ) είναι ένα παζλ από ιστορικές συγκρούσεις και τυπική διπλωματία. Οι δύο χώρες συνήψαν επίσημες διπλωματικές σχέσεις στις 8 Μαρτίου 2001, χωρίς πρεσβείες στις αντίστοιχες πρωτεύουσες. Η Ελλάδα εκπροσωπείται μέσω της πρεσβείας της στη Σεούλ, ενώ η Βόρεια Κορέα μέσω της πρεσβείας της στη Ρώμη. Η Ελλάδα ήταν μάλιστα μία από τις χώρες που πολέμησαν εναντίον της Βόρειας Κορέας κατά τον Πόλεμο της Κορέας (1950-1953). Το Εκστρατευτικό Σώμα Ελλάδος (ΕΚΣΕ) αριθμούσε χιλιάδες στρατιώτες, γεγονός που καθορίζει μέχρι σήμερα τις στενές σχέσεις της Αθήνας με τη Σεούλ.
Λόγω των αυστηρών κυρώσεων του ΟΗΕ για το πυρηνικό πρόγραμμα της ΛΔΚ, κάθε οικονομική σχέση με τη Βόρεια Κορέα έχει πλέον περιοριστεί δραστικά ή καταστεί παράνομη.
Σε αυτό συμφωνεί ο Νίκος, 35χρονος Έλληνας χρήστης του Facebook, που ακολουθεί τη σελίδα, μετά από σύσταση φίλου με τον οποίο μοιράζεται τις ίδιες «πολιτικές και ενημερωτικές ανησυχίες», όπως το θέτει. Για εκείνον, η σελίδα είναι ένα εργαλείο αντι-πληροφόρησης και φαίνεται πως το εγχείρημα πετυχαίνει κάποιους από τους σκοπούς του.
«Με βοηθά να αποκτήσω μια εικόνα διαφορετική για τη Βόρεια Κορέα», εξηγεί. «Τη θεωρώ παρεξηγημένη εξαιτίας της ακραίας προπαγάνδας που έχουμε δεχτεί εναντίον της. Έχουμε ακούσει τόσα για ανελευθερία, γκούλαγκ και ένα σχεδόν θεοκρατικό καθεστώς, όμως υπάρχουν φωνές ανθρώπων που έζησαν εκεί και λένε πως τα πράγματα δεν είναι έτσι».
Πάντως, υπάρχουν στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ύπαρξη εκτελέσεων και στρατοπέδων κράτησης, μέσω δορυφορικών εικόνων και μαρτυριών. Εκτιμάται ότι 53.000-65.000 άνθρωποι κρατούνται σε αυτά, ενώ σε έρευνες, αρκετοί άνθρωποι που έχουν φύγει από τη χώρα έχουν δηλώσει πως έχουν παρακολουθήσει δημόσιες εκτελέσεις εκεί. Στα πολιτικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι κρατούμενοι υποβάλλονται σε βασανιστήρια και πολλοί Βορειοκορεάτες είναι φυλακισμένοι ισόβια χωρίς καμία επαφή με τον έξω κόσμο, σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ του 2014 σχετικά με την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Βόρεια Κορέα.
Ο Νίκος αναγνωρίζει τον επικοινωνιακό «τοίχο» που συχνά υψώνεται λόγω της γλώσσας, αλλά διαχωρίζει τη μορφή από το περιεχόμενο. «Καμιά φορά γελάω με τις αναρτήσεις που προσπαθούν να μεταφέρουν στα ελληνικά τον ανατολικό τρόπο έκφρασης και δεν τους βγαίνει πάντα. Οι αναρτήσεις όμως δεν μου φαίνονται αστείες ως προς την ουσία τους. Αντίθετα, τα σχόλια των τρίτων είναι που βρίσκω κοροϊδευτικά ή επιθετικά και δεν τους δίνω σημασία».
Στο επίκεντρο της δικής του ανάγνωσης βρίσκεται η απομόνωση της χώρας. «Δεν μαθαίνουμε τίποτα για το συνεχές εμπάργκο που δέχεται εδώ και σχεδόν 80 χρόνια. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη κουλτούρα, μια μίξη σοσιαλισμού και κομφουκιανισμού, που αξίζει να μελετήσουμε σοβαρά αντί να “τρώμε” τα πάντα αμάσητα».
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι κυρώσεις του ΟΗΕ επιβλήθηκαν μετά τις πυρηνικές δοκιμές της χώρας από το 2006 και έπειτα.
«Σπάνιο παιδί και καλός χαρακτήρας»
Κάτω από αναρτήσεις, όπως αναφορές για τη ρίψη του διηπειρωτικού βαλλιστικού πυραύλου Hwasongpho-18, αναπτύσσεται ένας διάλογος που θολώνει τα όρια μεταξύ σοβαρότητας και ψηφιακής ειρωνείας.
Από τη μία, υπάρχουν άνθρωποι που εκφράζουν την επιθυμία να επισκεφθούν τη χώρα για να θαυμάσουν την «πειθαρχία και την ομορφιά» της, ή που καταγγέλλουν την «προπαγάνδα των ιμπεριαλιστών». Από την άλλη, σχόλια τύπου «Σπάνιο παιδί και καλός χαρακτήρας» ή «Μεγάλος μάγκας» συνοδεύουν φωτογραφίες του Βορειοκορεάτη ηγέτη, δημιουργώντας ένα σουρεαλιστικό μείγμα με πυρηνικά και memes.
Παρά το τρολάρισμα, η σελίδα παραμένει αφοσιωμένη στον ρόλο της. Καταδικάζει τον «γκανγκστερικό ιμπεριαλισμό» των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και προσπαθεί να αναδείξει τη «μουσική παιδεία» της χώρας μέσα από βίντεο με έργα τέχνης.
Ο 44χρονος Ιάσονας βλέπει αυτή τη διττή φύση στο περιεχόμενο της σελίδας, την οποία ακολουθεί εδώ και χρόνια. Αφορμή στάθηκε η αναζήτησή περιεχομένου τέτοιας «υφής», όπως λέει. «Σελίδες των οποίων οι δημιουργοί έχουν σοβαρό, αγνό σκοπό, αλλά η θεματική τους ή/και ο τρόπος παρουσίασης παραπέμπουν σε τρολ μονοπάτια».
Βρίσκει ενδιαφέρον στις αναρτήσεις σε πρωτογενές επίπεδο, καθώς, όπως λέει, δεν βλέπεις συχνά ειδήσεις από τη Βόρεια Κορέα που να παρουσιάζονται από οπτική φιλική προς το καθεστώς, ενώ, επίσης, αναφέρεται στον τρόπο παρουσίασης του περιεχομένου, με ενθουσιώδες και επίσημο στήσιμο.
«Γραφικότατες ζωγραφιές που θα μπορούσαν να έχουν βγει από παιδικό βιβλίο των ‘80s (κάποιες από τις εικόνες είναι συγγενούς τεχνοτροπίας με εκείνες του Ελληνο-Χριστιανικό Ethnostedon), πολλές χαμογελαστές φωτογραφίες του Κιμ, κολακευτικές και μη, και ούτω καθεξής». Διαβάζοντας τα σχόλια, ο Ιάσονας διακρίνει ένα κοινό διαφορετικών τύπων: από πραγματικούς λάτρεις της ΛΔΚ μέχρι άσχετους που τους πετάχτηκε κάποιο ποστ και βγάζουν μένος.
Υπάρχει και η σιωπηλή πλειοψηφία που δεν συμμετέχει ενεργά στις αναρτήσεις, ωστόσο ακολουθεί τη σελίδα κυρίως για διασκέδαση. «Ξεκαρδίζομαι κάθε φορά που βλέπω ένα ποστ στο newsfeed μου», εξηγεί η 32χρονη Ηρώ, η οποία είναι follower της σελίδας σχεδόν από την εμφάνισή της. «Μου φαίνεται σουρεαλιστικά αστείο το περιεχόμενο, και ο τρόπος που τόσο έκδηλα προσπαθεί να κάνει προπαγάνδα για το καθεστώς της Βόρειας Κορέας. Και δυστυχώς, αν το καλοσκεφτείς, δεν διαφέρει και πολύ από άλλες σελίδες» συμπληρώνει.
Στο τέλος της ημέρας, η σελίδα του ελληνικού Συνδέσμου Φιλίας της Κορέας είναι ένας καθρέφτης. Όχι τόσο της Βόρειας Κορέας, αλλά του ίδιου του διαδικτύου. Ένας χώρος όπου η ειρωνεία και η ειλικρίνεια συνυπάρχουν, όπου τα memes και η γεωπολιτική κάθονται στο ίδιο τραπέζι.
