Mike Leigh: «Δεν με ενδιαφέρει να εξηγώ τα πάντα» - WIRED Greece
11.11.2026
10’ READ TIME

Mike Leigh: «Δεν με ενδιαφέρει να εξηγώ τα πάντα»

Ο δημιουργός του «Naked», του «Secrets and Lies», του σπαρταριστού «Topsy Turvy» και του «Happy Go Lucky» μας μίλησε με αφορμή τη νέα του ταινία «Tender Loving Care», που κάνει πρεμιέρα στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, λίγο πριν βάλει πλώρη για τα Όσκαρ.
Αυτό το θαυμάσιο φιλμ αιτείται κάτι που άλλοτε θα θεωρούσαμε αυτονόητο. Να του δώσουμε λίγο χρόνο για να κάτσει μέσα μας μας, ώστε να εννοήσουμε τη σπουδαιότητά του. © Courtesy of TIFF
Billboard 1

ΤΟ «TENDER LOVING CARE» δεν ήταν προγραμματισμένο να αποτελέσει την τελευταία ταινία του Βρετανού Mike Leigh, μέχρι που ανακοίνωσε ότι πάσχει από μυοσίτιδα, μια ασθένεια κατά την οποία το ανοσοποιητικό δίνει εντολή επίθεσης στο μυικό σύστημα, εξασθενώντας το προοδευτικά.  Έτσι το φιλμ, όπως όλα δείχνουν, θα αποτελέσει ένα πρόωρο κινηματογραφικό αντίο ενός αγαπημένου δημιουργού, που εδώ και δεκαετίες αναδεικνύει τον άνθρωπο στην πιο «γυμνή» μορφή του, που μπορεί να χωρέσει στην ίδια φιλμογραφία τον νιχιλισμό τoυ «Naked» (ή αλλιώς τον μακρύ περίπατο του ασθμαίνοντος, πικρόχολου, τραυματισμένου ανθρώπινου γένους) με την αισιοδοξία του «Happy Go Lucky», το οποίο κατάφερε να συνοψίσει τη φωτεινή πλευρά της ζωής στο χαμόγελο της Sally Hawkins. 

Ξέρω κάποιον που, ύστερα από πολύχρονη δουλειά πάνω σε ένα πρότζεκτ, άκουσε πρόσφατα ότι το σενάριό του είναι εξαιρετικό, αλλά δεν μπορούν να ανάψουν το πράσινο φως για την ταινία του, επειδή δεν δολοφονείται κανένας.

Ο Mike Leigh υπήρξε διαχρονικά υπερασπιστής ενός σινεμά κοινωνικά φορτισμένου, θεμελιωδώς ανθρωπιστικού, ταξικά ενσυνείδητου, αλλά ποτέ φωνασκούντος, ενός σινεμά που, σε πείσμα μιας κινηματογραφικής εποχής που γεννιέται και πεθαίνει στο όνομα του brand name ή του concept, επιμένει να εντοπίζει το σημαίνον στο δράμα της συνδιαλλαγής ανθρώπων σαν εμάς. Στο ίδιο μοτίβο κινείται και το Tender Loving Care, αυτό το θαυμάσιο φιλμ που αιτείται κάτι που άλλοτε θα θεωρούσαμε αυτονόητο, να του δώσουμε λίγο χρόνο για να κάτσει μέσα μας μας, ώστε να εννοήσουμε τη σπουδαιότητά του – η οποία, φυσικά, τίποτα «σπουδαίο» δεν έχει στην εκφορά του. Στην ταινία παρακολουθούμε την Amy και τη Rosie, δύο κοινωνικές λειτουργούς, συγκατοίκους και φίλες καρδιακές, στη δουλειά τους αλλά και στο σπίτι, μαζί με μια χούφτα ακόμα χαρακτήρες, καθένας από τους οποίους έχει ξεχωριστή σημασία, όπως υπογραμμίζει ένα στοιχειωτικό τελευταίο πλάνο. Η έννοια και η εννοιολόγηση της φροντίδας, η αμφίδρομη λειτουργία της, τα πολλαπλά της επίπεδα, η ταξική της πλευρά, όλα περνούν από τον φακό του Leigh με θαυμαστή…φροντίδα – δεν μπορέσαμε να συγκρατηθούμε, συγχωρέστε μας- σε μια ταινία που ο υπογράφων βιαστικά θεώρησε μια καλή minor δουλειά του σκηνοθέτη, για να πιάσει τον εαυτό του λίγες μέρες μετά να την σκέφτεται ακόμα και, τελικά, να την ξαναβλέπει.  

Είχαμε τη χαρά και την τιμή να συζητήσουμε με τον Mike Leigh στο πλαίσιο συνεντεύξεων που πραγματοποιήθηκαν για τα μέλη των Χρυσών Σφαιρών μέσω Zoom. Χρειάστηκαν λίγα δευτερόλεπτα για να καταλάβουμε ότι ο Βρετανός δημιουργός είναι ένας θιασώτης της no bullshit mentalite. Θα επισημάνει ότι διαφωνεί με κάποιο σκέλος της εκάστοτε ερώτησης, αλλά δεν θα γίνει αγενής, θα προσπαθήσει να τοποθετηθεί σχετικά, κατά το μέρος που θέλει και μπορεί να απαντήσει. Κι εδώ που τα λέμε, όταν η τυπική αβρότητα και η δημοσιοσχετίστικη ευγένεια κυριαρχούν σε ανάλογα (παρα)κινηματογραφικά δρώμενα, η ευθύτητα μπορεί να αποδειχθεί αναζωογονητική. Μακάρι να υπήρχαν άλλοι εκατό σαν αυτόν.  

Ο Mike Leigh υπήρξε διαχρονικά υπερασπιστής ενός σινεμά κοινωνικά φορτισμένου, θεμελιωδώς ανθρωπιστικού, ταξικά ενσυνείδητου, αλλά ποτέ φωνασκούντος.

– Μοιάζει σχεδόν με μικρό θαύμα το να παρακολουθεί σήμερα κανείς ταινία με σκηνή που επιτρέπει σε έναν διάλογο να διαρκέσει 6-7 λεπτά χωρίς διακοπή, όπως συμβαίνει στη συζήτηση ανάμεσα στους γονείς της Amy και μια ηλικιωμένη γυναίκα που αντιμετωπίζει προβλήματα στη σχέση της με τον γιο της. Πιστεύετε ότι το σύγχρονο σινεμά είναι λιγότερο πρόθυμο να αφήσει μια σκηνή να εξελιχθεί έτσι, με τον δικό της ρυθμό;

Κοιτάξτε, με όλο τον σεβασμό, υπάρχουν πολλοί και διαφορετικοί τύποι σινεμά. Θεωρώ ότι το σινεμά που κάνω εγώ αποτελεί μέρος του παγκόσμιου κινηματογράφου. Και στον παγκόσμιο κινηματογράφο γυρίζονται διαρκώς κάθε λογής ταινίες. Πολλές από αυτές θα μπορούσαν να είναι συγγενικές με τις δικές μου, να ανήκουν στην ίδια οικογένεια ταινιών, αν θέλετε. Υποψιάζομαι, λοιπόν, ότι με την ερώτησή σας υπονοείτε το Hollywood ή, γενικότερα, αυτό που θα αποκαλούσαμε εμπορικό σινεμά. Και δεν έχω κάτι να πω επ’ αυτού, γιατί ο καθένας κάνει αυτό που θεωρεί ότι πρέπει να κάνει και γυρίζει τις ταινίες που πιστεύει ότι οφείλει να γυρίσει, για διαφορετικούς λόγους. Άλλοτε για επιχειρηματικούς και εμπορικούς και άλλοτε, στην άλλη άκρη του φάσματος, για να εκφράσει όσα αισθάνεται για τη ζωή, όπως κάνω εγώ. Δεν θεωρώ, λοιπόν, ότι είναι σωστό να κάνουμε γενικεύσεις, λέγοντας ότι δεν υπάρχουν πια τέτοιου είδους ταινίες, γιατί απλούστατα δεν είναι αλήθεια. Υπάρχουν συνάδελφοι κινηματογραφιστές σε όλο τον κόσμο που ενδιαφέρονται εξίσου να εξερευνήσουν την πραγματική ζωή και το τι σημαίνει στ’ αλήθεια να ζεις.

– Υπάρχει μια σκηνή στην ταινία σας όπου η Αmy επισκέπτεται μια μητέρα, το παιδί της οποίας έχει τεθεί υπό την προστασία της Πρόνοιας. Η γυναίκα, ωστόσο, αρνείται να συνεργαστεί, παρά τις προσπάθειες της Αmy να τη βοηθήσει. Αναρωτιόμουν, λοιπόν, πώς μπορεί να λειτουργήσει η συμπόνια όταν κάποιος δεν θέλει να δεχτεί βοήθεια;

Όλοι γνωρίζουμε προσωπικά ανθρώπους που χρειάζονται βοήθεια, χωρίς απαραίτητα να είμαστε κοινωνικοί λειτουργοί. Yποθέτω, δηλαδή, ότι είστε δημοσιογράφος και όχι κοινωνικός λειτουργός. (Γέλια) Υπάρχουν άνθρωποι που χρειάζονται βοήθεια και αντιστέκονται σε αυτήν. Αν κοιτάξετε τη συγκεκριμένη σκηνή της ταινίας μου, είναι προφανές ότι η γυναίκα που αναφέρετε βρίσκεται σε πολύ άσχημη κατάσταση. Δεν σκέφτεται καθαρά, δεν είναι ειλικρινής με τον εαυτό της και έχει μπλέξει σε μια κατάσταση που αδυνατεί να διαχειριστεί. Και δεν είναι η πρώτη φορά. Δεν ξέρω αν μπορούμε απαραίτητα να απομονώσουμε το γεγονός και να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι δεν θέλει βοήθεια. Αυτό αποτελεί τμήμα της κατάστασής της, ένα μέρος της πολυπλοκότητάς της, των αναγκών της ως ανθρώπου που χρειάζεται φροντίδα. Η δουλειά της Amy, όπως βλέπετε ξεκάθαρα στη σκηνή, είναι να προσπαθήσει να βρει έναν τρόπο να παρακάμψει αυτή την αντίσταση, ώστε να μπορέσει να τη βοηθήσει. Η γυναίκα έχει τις δικές της εμμονές και έχει βιώσει πράγματα που την έχουν οδηγήσει σε αυτή την αντίσταση. Πρόκειται, όμως, για μια σύνθετη κατάσταση. Και αυτό για το οποίο μιλάμε, όπως ήδη είπα, δεν περιορίζεται στους ανθρώπους που χρειάζονται κοινωνική φροντίδα ή στους κοινωνικούς λειτουργούς. Έχει να κάνει με το πώς είμαστε όλοι μας, με το πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποι.

Marion Bailey, Paul Jesson και Kate O’Flynn

– Mετά από πολλά χρόνια συνεργασίας με τον Dick Pope (σημ.: ο σπουδαίος διευθυντής φωτογραφίας έφυγε από τη ζωή το 2024), σε αυτή την ταινία τη θέση του αναλαμβάνει η Lucy Bristow. Έχει δουλέψει μαζί σας για πολλά χρόνια, αλλά αυτή είναι η πρώτη φορά που αναλαμβάνει το συγκεκριμένο πόστο. Ήταν ομαλή η μετάβαση και πώς αναπτύξατε μαζί της μια κοινή οπτική γλώσσα;

Απολύτως ομαλή. Δούλευε για πάρα πολύ καιρό δίπλα μας, σε διάφορες θέσεις στο camera department. Για την ακρίβεια, ήταν ασκούμενη στην ταινία μου «High Hopes», το 1988, προτού καν γνωρίσω τον Dick Pope. Τότε τη διεύθυνση φωτογραφίας είχε αναλάβει ο σπουδαίος Roger Pratt. Μετά το «Hard Truths» (2024), ήταν πλέον προφανές ότι έπρεπε να αναλάβει εκείνη τη θέση. Είχε ήδη δουλέψει ως οπερατέρ στο «Hard Truths», καθώς ο Dick  εξακολουθούσε μεν να αναλαμβάνει τον φωτισμό αλλά δεν ήταν πλέον σε θέση να χειρίζεται ο ίδιος την κάμερα. Μιλάμε την ίδια γλώσσα. Είναι ένας εξαιρετικά ευφυής κι ευαίσθητή, είναι πολύ δημιουργικός άνθρωπος, μια σπουδαία συνεργάτιδα. Το να χαρακτηρίσω τη μετάβαση απλώς ομαλή θα ήταν μάλλον υποτιμητικό για εκείνη. Ήταν εξαιρετική, προσαρμόστηκε αμέσως και τα πήγε περίφημα.

– Πριν από δύο εβδομάδες είδα τον «Γυμνό» (Naked, 1993) σε μια κατάμεστη κινηματογραφική αίθουσα εδώ στην Ελλάδα. Μετά την προβολή, μια παρέα πολύ νεαρών θεατών μπροστά μου σχολίαζε το γεγονός ότι τους άρεσε που δεν γνώριζαν εξαρχής γιατί ο Johnny συμπεριφέρεται με τον τρόπο που συμπεριφέρεται και ότι το βρήκαν ιδιαίτερα αναζωογονητικό. Αυτό με έβαλε σε σκέψεις. Γιατί πιστεύετε ότι ορισμένοι θεατές επιθυμούν να τους εξηγείται από την αρχή η συμπεριφορά ενός χαρακτήρα για να μπορέσουν να συνδεθούν με μια ταινία;

Εννοείτε σε ταινίες άλλων;

-Ναι, ναι.

Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι η δική μου δουλειά είναι να δείχνω στην οθόνη πραγματικούς ανθρώπους. Ανθρώπους όπως είναι στην πραγματικότητα. Αναπόφευκτα, υπάρχει πάντα μια μικρή υπερβολή, μια ένταση, μια όξυνση των χαρακτηριστικών τους, αν θέλετε. Αυτό που κάνω, όμως, δεν είναι ντοκιμαντερίστικος νατουραλισμός, αλλά ρεαλισμός. Και το «Naked» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του πράγματος. Το ζητούμενο είναι να αποκρυσταλλώσεις την ουσία του να είσαι πραγματικός άνθρωπος. Δεν με ενδιαφέρει ούτε ως φιλοσοφία, ούτε ως πρόθεση , ούτε ως αισθητική επιλογή να αφηγούμαι κινηματογραφικές ιστορίες που εξηγούν τα πάντα, που αποσαφηνίζουν κάθε κίνητρο και κάθε συμπεριφορά των χαρακτήρων. Δημιουργώ αυτούς τους χαρακτήρες με έναν πολύ τρισδιάστατο τρόπο. Και οι αποχρώσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς στην πραγματική ζωή είναι η ίδια η ουσία της ταινίας. Είναι το υλικό που βιώνει ο θεατής. Μάλιστα, αυτό που βρίσκω ακόμα πιο ενδιαφέρον στη συζήτησή που κάνουμε αυτή τη στιγμή, είναι αυτό που βλέπω πίσω σας στον τοίχο. (Σημ: στο σημείο αυτό o Mike Leigh δείχνει με το χέρι του ένα τεράστιο puzzle του «Κήπου των Επίγειων Απολαύσεων» του Ιερώνυμου Μπος που κρέμεται στον τοίχο πίσω μου). Αν υπάρχει κάτι που απεικονίζει απόλυτα όσα περιγράφω, είναι αυτό το διάσημο έργο. Εκφράζει όλα όσα προσπαθώ να πω, σε κάθε επίπεδο. Σε αυτό τον πίνακα υπάρχει η απάντηση που χρειάζεστε, εγώ δεν έχω κάτι άλλο να προσθέσω.

Ο «Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων» του Ιερώνυμου Μπος

– Εργάζεστε στον κινηματογράφο εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Πώς βλέπετε το μέλλον; Ανησυχείτε για τους νέους κινηματογραφιστές και για το τι είδους υποστήριξη θα έχουν στη διάθεσή τους για να μπορέσουν να εκφράσουν τις ιδέες τους;

Ανησυχώ πάρα πολύ για τους νέους κινηματογραφιστές, με απασχολεί συχνά αυτό το ζήτημα. Γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο για τους νέους δημιουργούς να έχουν την ελευθερία να κάνουν αυτό που πραγματικά θέλουν, δίχως παρεμβάσεις. Περιορίζονται από πάσης φύσεως χρηματοδότες και στελέχη που τους ζητούν να ξαναγράψουν τα σενάριά τους, να επιλέξουν ηθοποιούς που δεν θέλουν ή να ενσωματώσουν στην ταινία στοιχεία που δεν έχουν καμία σχέση με αυτήν. Ξέρω κάποιον που, ύστερα από πολύχρονη δουλειά πάνω σε ένα πρότζεκτ, άκουσε πρόσφατα ότι το σενάριό του είναι εξαιρετικό, αλλά δεν μπορούν να ανάψουν το πράσινο φως για την ταινία του, επειδή δεν δολοφονείται κανένας. Κάποιοι από εμάς, για διάφορους λόγους έκαστος, σταθήκαμε αρκετά τυχεροί ώστε να ζήσουμε μια περίοδο κατά την οποία μπορούσαμε να δημιουργούμε με μεγάλη ελευθερία, ειδικά στη Βρετανία. Αναφέρομαι στην εποχή που μπορούσαμε να γυρίζουμε ταινίες για το BBC, έστω κι αν δεν μπορούσαμε να τις κάνουμε για τον κινηματογράφο. Διαχρονικά, τα πράγματα έχουν τα πάνω και τα κάτω τους, αλλά το μέλλον μού προκαλεί πραγματική ανησυχία. Ο κινηματογράφος και η τηλεόραση έχουν αρχίσει να αποτελούν μέρος της ίδιας βιομηχανίας. Και πλέον ο κυνισμός και η εμπορική νοοτροπία έχουν γίνει ο κανόνας. Και για μένα οι κινηματογραφιστές θα έπρεπε να απολαμβάνουν την ίδια ελευθερία που έχουν οι ζωγράφοι, οι μυθιστοριογράφοι, οι θεατρικοί συγγραφείς, οι μουσικοί, οι ποιητές, οι αγγειοπλάστες, οι γλύπτες και τόσοι άλλοι. Αυτή την ελευθερία θα έπρεπε να έχουν και οι κινηματογραφικοί δημιουργοί. Και υπήρξαν εποχές που οι κινηματογραφιστές απολάμβαναν αυτή την ελευθερία. Είναι θεμελιώδης ελευθερία. Και σήμερα γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να τη διασφαλίσουν. Οπότε ανησυχώ πάρα πολύ.

H ταινία «Tender Loving Care» προβάλλεται στο Ολύμπιον την Πέμπτη 12/11 στις 21.30 στο πλαίσιο του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Θα κυκλοφορήσει στις αίθουσες το 2027 σε διανομή Σπέντζος Film.

© WIRED Greece. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση αποσπασμάτων μόνο με ενεργό σύνδεσμο προς το πρωτότυπο άρθρο και σαφή αναφορά στο WIRED Greece.
Για πλήρη αναδημοσίευση απαιτείται προηγούμενη γραπτή άδεια.
Γιάννης Βασιλείου, Γεννήθηκε το 1985 στη Λαμία. Σπούδασε στη Νομική Αθηνών, άσκησε δικηγορία επί σειρά ετών, ενώ… Περισσότερα

Γράψου στο newsletter μας!

Κάνε εγγραφή στο newsletter του WIRED Greece για να λαμβάνεις κάθε εβδομάδα τις ιστορίες, τις ιδέες και τις τεχνολογίες που διαμορφώνουν το αύριο.

Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.

MOST READ ARTICLES
Sidebar 1
Sidebar 1
READ ALSO