Η παγκόσμια κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης περιγράφεται συνήθως ως αναμέτρηση ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα. Υπάρχει όμως και η Ινδία, μια χώρα 1,4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων που επιχειρεί να χαράξει τον δικό της δρόμο.
Ο Ραμάναν Ραμανάθαν βρίσκεται σε μία από τις θέσεις-κλειδιά. Είναι μέλος του ανώτατου οργάνου διοίκησης του IndiaAI Mission, του κυβερνητικού προγράμματος μέσω του οποίου η Ινδία χτίζει υπολογιστική υποδομή, θεμελιώδη μοντέλα, σύνολα δεδομένων, δεξιότητες κι ένα πλαίσιο για safe & trusted AI, με πάνω από 38.000 GPUs ήδη ενταγμένες στην εθνική του υποδομή.
Το WIRED τον συνάντησε στο Άμπου Ντάμπι, στο περιθώριο του AI Everything, όπου η ομιλία του είχε τίτλο «Can AI Reach a Billion People?». Το ερώτημα συμπυκνώνει όλη τη λογική πίσω από την προσέγγιση της Ινδίας: Πώς θα αξιοποιηθεί η ΤΝ για να βελτιώσει τη ζωή σε 650.000 χωριά και 715 περιφέρειες με πάνω από 22 γλώσσες.
– Η Ινδία έχει 1,4 δισεκατομμύρια κατοίκους. Πόσο δύσκολο είναι να διαχειριστείτε έναν τέτοιο τεχνολογικό μετασχηματισμό;
Η Ινδία είναι μια μεγάλη χώρα, όμως υπάρχουν μερικοί πολύ σημαντικοί παράγοντες. Ο ένας είναι ότι πρόκειται για μια πολύ νέα χώρα, με περισσότερο από το 65% του πληθυσμού κάτω των 35 ετών και περισσότερο από το 50% κάτω των 25. Και θα παραμείνει νεανική για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει τεράστια νεανική ενέργεια. Αυτό που έκανε η κυβέρνηση τα τελευταία δέκα χρόνια είναι να δημιουργεί πολύ συστηματικά ένα δυναμικό οικοσύστημα καινοτομίας και επιχειρηματικότητας. Εάν η Ινδία θέλει να αναπτυχθεί, πρέπει να πάρουμε μαζί μας 150 εκατομμύρια νέους μαθητές, να τους δώσουμε τις τεχνολογίες του αύριο και να αποκτήσουν μια καινοτόμο νοοτροπία επίλυσης προβλημάτων, που θα βοηθήσει στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Να μετατρέψουμε την Ινδία από μια χώρα ανθρώπων που αναζητούν δουλειά σε μια χώρα ανθρώπων που δημιουργούν δουλειές.
– Έχετε ήδη δει απώλειες θέσεων εργασίας εξαιτίας της ΤΝ;
Όχι ακόμη. Η προσέγγιση της Ινδίας είναι πώς η ΤΝ μπορεί να υπηρετήσει τις μάζες, πώς μπορεί να έχει κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο και όχι απλώς οικονομικό. Πρέπει όμως να βρούμε τρόπους για να το πετύχουμε. Διαφορετικά, μπορεί να οδηγήσει τους πάντες σε μια τυφλή αυτοματοποίηση, σε επιδίωξη της αποδοτικότητας χωρίς ενσυναίσθηση.
– Πώς μεταφράζεται αυτό σε πολιτική;
Η κυβέρνηση της Ινδίας έχει δημοσιεύσει το δόγμα MANAV. «Manav» είναι σανσκριτική λέξη και σημαίνει άνθρωπος, ανθρωπότητα. Το M αφορά την ηθική ευθυγράμμιση της ΤΝ, το A τη λογοδοσία και τη διακυβέρνηση, το N την εθνική κυριαρχία, το δεύτερο A την προσβασιμότητα και την ΤΝ για όλους και το V την επικύρωση και την κανονιστική συμμόρφωση για ασφαλή και αξιόπιστη ΤΝ. Πάνω σε αυτές τις αρχές, το IndiaAI Mission, στο διοικητικό συμβούλιο του οποίου συμμετέχω, διαμορφώνει το πλαίσιο ώστε η ΤΝ να φτάσει σε ολόκληρη τη χώρα και να ανταποκριθεί στις ανάγκες όλων.
– Τι σημαίνει «τις ανάγκες όλων» σε μια χώρα του μεγέθους της Ινδίας;
Έχουμε 650.000 χωριά. Έχουμε 715 περιφέρειες, από τις οποίες οι 115 χαρακτηρίζονται «περιφέρειες υψηλής αναπτυξιακής προτεραιότητας», επειδή έχουν μεγάλη ανάγκη για καθαρό πόσιμο νερό, αποχέτευση, διαχείριση αποβλήτων και οικονομικά προσιτή στέγαση. Υπάρχουν επίσης προβλήματα μητρικής και βρεφικής θνησιμότητας. Το ερώτημα είναι πώς αναβαθμίζεις όλες αυτές τις περιοχές αξιοποιώντας την ΤΝ. Ένα παράδειγμα είναι τα δικά μας πολυγλωσσικά μοντέλα, το Bhashini, που πλέον περιλαμβάνει περισσότερες από 22 ινδικές γλώσσες. Μπορείς να έχεις φωνητικές διεπαφές σε οποιαδήποτε από αυτές, ώστε οι άνθρωποι να αναπτύσσουν τις δικές τους εφαρμογές ή να αλληλεπιδρούν με αυτές.
– Αυτό συνδέεται με την ευρύτερη ψηφιοποίηση της Ινδίας;
Έχουμε ήδη δημιουργήσει μία από τις καλύτερες ψηφιακές δημόσιες υποδομές, η οποία απέκτησε τεράστια σημασία στην πανδημία, όταν η Ινδία έπρεπε να διανείμει περισσότερα από δύο δισεκατομμύρια εμβόλια. Δημιουργήσαμε το Aadhaar, μια μοναδική βιομετρική ταυτότητα για όλους και το UPI για τις πληρωμές. Σήμερα ακόμη και ένας πλανόδιος πωλητής μπορεί να πληρώνεται μέσω κωδικού QR, ενώ γίνονται δισεκατομμύρια συναλλαγές σε όλη τη χώρα. Ο αγρότης μπορεί πλέον να πουλάει απευθείας, χωρίς μεσάζοντες. Αυτή είναι μια πολύ μεγάλη αλλαγή για την Ινδία: η ψηφιοποίηση, μαζί με την ΤΝ, γίνεται ισχυρό εργαλείο στα χέρια του.
– Στο Άμπου Ντάμπι ακούσαμε ότι μέσα σε έναν χρόνο θα κυκλοφορούν εδώ πάνω από 10.000 αυτόνομα ταξί και οχήματα διανομής. Θα δούμε κάτι ανάλογο στην Ινδία;
Δεν θα έλεγα ότι ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται εδώ είναι ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστεί στην Ινδία. Στην Ινδία η ανάγκη είναι πώς ο απλός άνθρωπος, η εκπαίδευση, η υγεία και οι μεταφορές μπορούν να αξιοποιήσουν την ΤΝ, τόσο κοινωνικά όσο και οικονομικά. Η ΤΝ του φυσικού κόσμου θα περάσει στα εργοστάσια, στη μεταποίηση και στα ορυχεία. Αλλά αυτόνομα ταξί στους δρόμους δεν θα δείτε.
– Σε ποιους άλλους τομείς γίνεται ουσιαστική εφαρμογή της ΤΝ;
Κάνει ήδη αισθητή την παρουσία της στη μεταποίηση, αυξάνοντας σημαντικά την παραγωγικότητα, αλλά και στις διαστημικές και αμυντικές τεχνολογίες, στην αγροτική τεχνολογία και στην υγεία. Τη χρησιμοποιούμε για να κατανοήσουμε τα αίτια της μητρικής και βρεφικής θνησιμότητας, αλλά και στη βιοτεχνολογία για την ανακάλυψη και την επικύρωση φαρμάκων. Ενώ πολλές χώρες επικεντρώνονται στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, στην Ινδία προσπαθούμε να χτίσουμε αξιόπιστα συστήματα ΤΝ που θα ωφελούν την οικονομία και την κοινωνία. Σε μια χώρα 1,4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, ακόμη και όσοι βρίσκονται σε μειονεκτική θέση ή ζουν με αναπηρία είναι ένας τεράστιος αριθμός.
– Η ΤΝ όμως δεν είναι πια μόνο τεχνολογία. Είναι ζήτημα ισχύος.
Αυτή είναι λάθος προσέγγιση και δεν πιστεύω ότι η Ινδία την ακολουθεί. Όποιο σύνορο κι αν ανοίγει η ΤΝ, πρέπει να ωφελεί τους πάντες, από τον αγρότη μέχρι τον εργάτη στο εργοστάσιο. Τη βλέπουμε με πολύ πρακτικούς τρόπους.
– Έχει ήδη αλλάξει τη ζωή του μέσου Ινδού;
Με drones και ΤΝ, οι αγρότες βελτιώνουν την παραγωγικότητα των καλλιεργειών τους. Έχουν άμεση πρόσβαση στην αγορά και ξέρουν τι πωλείται πού και πού να κατευθύνουν τα προϊόντα τους. Και δεν αφορά μόνο την οικονομική ανάπτυξη των μεγάλων αστικών κέντρων, αλλά πολύ συγκεκριμένα τις πόλεις δεύτερης και τρίτης βαθμίδας. Έχουμε οκτώ πόλεις πρώτης βαθμίδας, όπου όλοι προσπαθούν να πάνε για να βρουν δουλειά. Γι’ αυτό υλοποιούμε 200 έξυπνες πόλεις σε ολόκληρη τη χώρα, με έξυπνη διαχείριση νερού και ηλεκτρικής ενέργειας.
– Πόσο μεγάλες είναι αυτές οι πόλεις;
Μια πόλη πρώτης βαθμίδας μπορεί να έχει 15 ή 20 εκατομμύρια κατοίκους. Μια πόλη δεύτερης βαθμίδας πέντε ή έξι εκατομμύρια.
– Δηλαδή όσο μια ευρωπαϊκή χώρα. Η Ελλάδα έχει 10 εκατομμύρια.
Η κλίμακα είναι πολύ διαφορετική. Στην Ινδία η ΤΝ πρέπει να αντιμετωπίσει αυτή την κλίμακα, αλλιώς θα αποτύχει. Από τις 200 πόλεις, περίπου 60 με 70 έχουν ήδη υλοποιηθεί. Αλλά ο ορισμός μιας έξυπνης πόλης βασίζεται στις ανάγκες της. Στο Τζόντπουρ υπάρχουν παραδοσιακές χειροτεχνίες και παραγωγή μαρμάρου και γρανίτη. Εκεί το ερώτημα είναι πώς θα χρησιμοποιήσεις την ΤΝ για να δημιουργήσεις τοπικές θέσεις εργασίας με το ταλέντο που ήδη υπάρχει. Στην Γκόα υπάρχουν αλιεία, ναυτιλία, τουρισμός, κάσιους και εξορύξεις. Η καινοτομία πρέπει να ενισχύσει αυτούς τους τομείς, να είναι προσανατολισμένη στην τοπική κοινότητα και να επιτρέψει στους κατοίκους να περάσουν σε έναν κόσμο ΤΝ αξιοποιώντας τις δεξιότητες που ήδη διαθέτουν.
– Δεν μπορώ όμως να μη σας ρωτήσω – βλέπετε κινδύνους από την ΤΝ και την υπερνοημοσύνη;
Προφανώς. Έδωσα σήμερα μια ομιλία για την ανάγκη να βάλουμε τον άνθρωπο στο επίκεντρο της ΤΝ, για τα αυτόνομα συστήματα και για το τι συμβαίνει αν αναπτυχθεί χωρίς όρια και χωρίς δικλίδες ασφαλείας. Υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα: το μοντέλο, οι εφαρμογές που αλληλεπιδρούν με το μοντέλο, οι πράκτορες ΤΝ και ένα οικοσύστημα όπου όλοι αυτοί οι πράκτορες συνεργάζονται μεταξύ τους. Σε καθένα πρέπει να υπάρχει ένα επίπεδο που διατηρεί τον άνθρωπο στο επίκεντρο.
– Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Στο επίπεδο του μοντέλου, πώς αφαιρείς τις προκαταλήψεις; Πώς αντιμετωπίζεις τις ψευδείς απαντήσεις (hallucinations); Πώς διασφαλίζεις τη συμπερίληψη; Σήμερα υπάρχουν εταιρείες που μετρούν τις ψευδείς απαντήσεις και τις προκαταλήψεις, με ειδικούς δείκτες, και συστήματα ανεξάρτητης επαλήθευσης.
– Μπορεί μια εταιρεία που κατασκευάζει ένα σύστημα ΤΝ να πιστοποιεί η ίδια ότι είναι ασφαλές;
Δεν μπορείς να έχεις μια εταιρεία που αναπτύσσει ΤΝ και πιστοποιεί η ίδια τον εαυτό της. Αυτό δεν θα λειτουργήσει. Πρέπει να υπάρχουν ανεξάρτητες υπηρεσίες διασφάλισης από τρίτους, και αυτός είναι σημαντικός τομέας εστίασης για την Ινδία. Χτίζουμε υπηρεσίες διασφάλισης και ελέγχου συστημάτων ΤΝ, με τη συμμετοχή ανεξάρτητων τρίτων φορέων.
– Άρα είστε υπέρ της ρύθμισης;
Είμαστε υπέρ μιας ρύθμισης που δημιουργεί δικλίδες ασφαλείας για αξιόπιστη ΤΝ. Αλλά δεν νομίζω ότι η Ινδία είναι στην κούρσα για την κατασκευή μεγάλων γλωσσικών μοντέλων.
– Η αντιπαράθεση όμως ΗΠΑ και Κίνας μαίνεται. Και οι δύο μιλούν για συνεργασία, αλλά δεν τη βλέπουμε…
Ας είμαστε ρεαλιστές. Κάθε χώρα έχει τους δικούς της στόχους για την τεχνητή νοημοσύνη. Αλλά τελικά θα πετύχει μόνο εκείνη που θα ωφελεί την ανθρωπότητα, η ΤΝ για όλους. Αυτό απαιτεί συνεργασία μεταξύ των χωρών και συμφωνία στις δικλίδες ασφαλείας. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας κατέληξαν σε μια συμφωνία αυτορρύθμισης. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορούμε να δημιουργήσουμε κοινά πρότυπα ασφάλειας και εμπιστοσύνης.
– Λίγο πριν έρθω στο Άμπου Ντάμπι διάβασα στο TIME ένα άρθρο του Τζέφρι Ίρβινγκ, πρώην επικεφαλής επιστήμονα του βρετανικού Ινστιτούτου Ασφάλειας της Τεχνητής Νοημοσύνης. Εκτιμά ότι υπάρχει πιθανότητα 50% η «υπερνοημοσύνη» να οδηγήσει στην εξαφάνιση του ανθρώπου. Σοβαρή εκτίμηση ή υπερβολή;
Θα έλεγα ότι είναι πολύ νωρίς για να προβλέψουμε ένα τέτοιο σενάριο καταστροφής. Η ΤΝ βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα, αλλά κινείται πολύ γρήγορα. Είναι μια επανάσταση. Πιστεύω όμως ότι υπάρχει πλέον επίγνωση πως πρέπει να ρυθμιστεί και να είναι ασφαλής. Όταν μιλάω για ρύθμιση, δεν εννοώ να την ελέγξουμε ή να την επιβραδύνουμε. Δεν μπορείς να την επιβραδύνεις, αυτό είναι φαντασίωση. Κάθε εταιρεία θέλει να την αξιοποιήσει. Αυτό που χρειάζεται είναι επίγνωση της σημασίας τού να βάλουμε τον άνθρωπο στο επίκεντρο, να κρατήσουμε τους ανθρώπους μέσα στον κύκλο λήψης αποφάσεων και να σχεδιάζουμε τα συστήματα γύρω από τον άνθρωπο.
– Είστε βέβαιος ότι οι άνθρωποι θα παραμείνουν στο τιμόνι;
Ναι, είμαι βέβαιος. Οι άνθρωποι γνωρίζουν ότι πρέπει να επιβιώσουν, να ευημερήσουν, ότι ο πλανήτης πρέπει να επιβιώσει. Έχω πλήρη εμπιστοσύνη στην ανθρωπότητα. Δεν πιστεύω ότι θα επιτρέψουμε να φτάσει σε αυτό το σημείο. Αυτή η συζήτηση γίνεται εδώ και πολύ καιρό. Όταν εμφανίστηκαν οι υπολογιστές, λέγαμε ότι θα αναλάβουν τα πάντα. Όταν εμφανίστηκαν τα πυρηνικά όπλα, ότι θα καταστρέψουν τα πάντα. Κανείς δεν τα χρησιμοποιεί. Γνωρίζουν την τεράστια ζημιά που θα προκαλούσαν.
– Η ΤΝ όμως αλλάζει ήδη ολόκληρη την αρχιτεκτονική της ζωής μας…
Τα πάντα, σε όλους τους τομείς, ριζικά και με επαναστατικό τρόπο. Γι’ αυτό η ανθρωπότητα θα φροντίσει να ωφελεί τους πάντες και να μην καταστρέφει. Είναι η ανθρώπινη ικανότητα επιβίωσης εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Η ΤΝ εξαρτάται από την ανθρώπινη δημιουργικότητα. Τα δεδομένα στα οποία στηρίζεται τα δημιούργησαν άνθρωποι. Μπορεί να κάνει συνδυασμούς, αλλά μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε για ακόμη περισσότερη δημιουργικότητα, και για να λύσουμε τα προβλήματα που δημιουργεί η ίδια. Είναι σαν ένα μαχαίρι. Ένας χειρουργός το χρησιμοποιεί σωστά, κάποιος άλλος για να σκοτώσει. Μπορούμε λοιπόν να δημιουργήσουμε λύσεις ΤΝ και ανεξάρτητες υπηρεσίες ελέγχου και διασφάλισης, που θα επαληθεύουν ότι τηρούνται οι δικλίδες ασφαλείας.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
