Η μακροζωία είναι η νέα «Παρασκευή», το νέο «μαύρο». Είναι η λέξη-κλειδί που ακούγεται σε κάθε τεχνολογικό συνέδριο, στο οποίο καταλήγω να παρευρίσκομαι. Αλλά δεν είναι πραγματικά μια τάση, ούτε και ένα τεχνολογικό πρόβλημα. Πρώτον, επειδή ήρθε για να μείνει – προφανώς δεν γινόμαστε νεότεροι – και δεύτερον, όταν βλέπεις τη μεγάλη εικόνα, η μακροζωία έχει λιγότερο να κάνει με τη βελτιστοποίηση και περισσότερο με το άτομο, ή μάλλον με το σύνολο. Κάτι που λέω πάντα στους φοιτητές μου όταν πρόκειται για καινοτομία με κοινωνικό αντίκτυπο είναι ότι πρόκειται για μια κοινωνική πρόκληση, με την τεχνολογία να δρα ως καταλύτη, όχι ως τελική λύση.
Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο, στο LSE, αισθανόμαστε ότι βρισκόμαστε σε μοναδική θέση για να ασχοληθούμε με αυτή τη λεγόμενη τάση και για τον οποίο επιλέξαμε την Ελλάδα ως βάση μας για την ανάπτυξη σχετικών πρωτοβουλιών.
Ως ένας τόπος με πλούσια ιστορία, η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για τη μακροζωία, καθώς ο πληθυσμός της είναι ένας από αυτούς που γερνούν ταχύτερα στην Ευρώπη.
Όταν σκεφτόμαστε την καινοτομία, συχνά μας έρχονται στο μυαλό τα gadget και οι μηχανές. Ενώ αυτά μπορούν σίγουρα να οδηγήσουν σε επαναστατικές ιδέες, η καινοτομία, ειδικά όταν αντιμετωπίζει κοινωνικά ζητήματα, όπως το πώς γερνάμε καλά, εξυπηρετείται καλύτερα, σύμφωνα με την έρευνά μας, όταν βασίζεται σε ανθρωπολογικές, ιστορικές, φιλοσοφικές και ανθρώπινες προοπτικές.
Αν θέλουμε να πάμε πέρα από το επόμενο φανταχτερό συμπλήρωμα κολλαγόνου (που τόσο συχνά πωλείται σε τιμές προσιτές μόνο στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα), πρέπει να υιοθετήσουμε μια πολύ ευρύτερη σκοπιά. Πρέπει να ενσωματώσουμε στη συζήτηση διαφορετικές οπτικές για να φέρουμε τη συστημική αλλαγή που απαιτεί και πιστεύω αξίζει η μακροζωία. Αν πραγματικά ενδιαφερόμαστε για τη μακροζωία, πρέπει να θέσουμε αυτά τα ελαφρώς πιο σύνθετα και μακροπρόθεσμα ερωτήματα:
Πώς θα μοιάζουν στην πράξη οι συμπεριληπτικές για όλες τις ηλικίες κατοικίες, όπου τα σπίτια θα σχεδιάζονται για τις διάφορες φάσεις της ζωής; Πώς μπορούν τα πανεπιστήμια να διευκολύνουν την εγγραφή 70χρονων μαζί με 20χρονους, επιτρέποντας στα άτομα να επανεκπαιδεύονται και να συνεχίζουν να μαθαίνουν με την πάροδο των χρόνων;
Θα μπορούσαν τα ρομπότ να υποστηρίξουν ουσιαστικά τα συστήματα φροντίδας, όχι για να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη επαφή, αλλά για να την προστατεύσουν και να την διευκολύνουν; Και τέλος, μπορούν οι υποδομές των ΜΜΜ να επανασχεδιαστούν έτσι ώστε να μην εξυπηρετούν μόνο τους νέους και ικανούς στις ώρες αιχμής, αλλά μια κοινωνία που «γερνάει» σε πραγματικό χρόνο;
Για τους επιχειρηματίες που βρίσκονται εδώ, αυτή είναι μια συναρπαστική πρόκληση ανασχεδιασμού, για την οποία φέτος εργαζόμαστε από κοινού, με άλλα παγκόσμια πανεπιστημιακά ιδρύματα.
Ενώ η καινοτομία συχνά μας ωθεί στο να κοιτάζουμε μπροστά, κυνηγώντας τις τελευταίες τεχνολογίες και τάσεις, η ανησυχία μου είναι ότι πάρα πολλοί επιχειρηματίες παραβλέπουν αυτά που ήδη έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά. Πριν γίνουμε μια τόσο κατακερματισμένη και αποσυνδεδεμένη κοινωνία, οι διάφορες κοινότητες και οι οικογένειες διαδραμάτιζαν πολύ μεγαλύτερο ρόλο στο να στηρίζουν ο ένας τον άλλο.
Πολύ συχνά, οι ιδρυτές αναρωτιούνται αν οι επενδυτές μπορούν να στηρίξουν την επόμενη μεγάλη τους ιδέα. Αλλά αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά, μέσα από το πρίσμα των κοινωνικών επιστημών, αρχίζει να διαπιστώνει ότι πολλές από τις «νέες» λύσεις που επιδιώκουμε είναι στην πραγματικότητα παλιές ιδέες που απλώς δεν καταφέραμε να εφαρμόσουμε σε μεγάλη κλίμακα.
Κι εδώ μπαίνει στην εξίσωση η Αθήνα!
Ως ένας τόπος με πλούσια ιστορία, η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για τη μακροζωία, καθώς ο πληθυσμός της είναι ένας από αυτούς που γερνούν ταχύτερα στην Ευρώπη. Και όμως, αυτό ακριβώς είναι που κάνει την Ελλάδα τόσο ισχυρή, τόσο ως πεδίο δοκιμών αλλά και ως αναλυτικό πρίσμα. Ενώ πολλές χώρες είναι μόνο στην αρχή της αντιμετωπισης του ζητήματος της γήρανσης, η Ελλάδα ήδη προσφέρει ένα ζωντανό παράδειγμα για το πώς οι παλαιότερες γενιές παραμένουν ενταγμένες και σεβαστές μέσα στην οικογένεια και τις κοινωνικές δομές. Και ενώ οι σημερινές λαμπερές, βιοτεχνολογικές προσεγγίσεις της μακροζωίας συχνά εστιάζουν στη βελτιστοποίηση του σώματος, η ελληνική φιλοσοφία εστιάζει στη βελτιστοποίηση της ζωής. Όπως το έθεσε ο φίλος μας ο Σωκράτης, «αυτό που αξίζει δεν είναι να ζεις για να αποκτήσεις περισσότερα, αλλά να ζεις καλά». Από πολλές απόψεις, αυτή η φράση μετουσιώνει αυτό που προσπαθούμε να εξερευνήσουμε εδώ.
Παρά τον σκεπτικισμό που επικρατεί σχετικά με την εγκυρότητα των ερευνών που διεξήχθησαν στις «Μπλε Ζώνες» – συμπεριλαμβανομένων των περιοχών όπως η Ικαρία – υπάρχουν και κάποια θεμελιώδη, σχεδόν προφανή διδάγματα που μπορούμε να αντλήσουμε και να εφαρμόσουμε σε ευρύτερη κλίμακα. Σε αυτά ανήκει η σημασία της κοινότητας, ο ρυθμός της καθημερινής ζωής, η διατροφή, ο σκοπός και οι σαφώς καθορισμένοι κοινωνικοί ρόλοι. Η τεχνολογία μπορεί σίγουρα να βοηθήσει στην εμπορευματοποίηση και την επέκταση αυτών των ιδεών, αλλά είναι οι απλές, θεμελιώδεις αρχές, που πρέπει να λειτουργούν ως ο οδηγός μας. Όπως θα έλεγαν τα παιδιά μου «Μαμά, δεν είναι και τόσο περίπλοκο».
Θα συνεχίσουμε να εξερευνούμε αυτές τις ιδέες στο House of Beautiful Business την επόμενη εβδομάδα, όπου θα φέρουμε διαφορετικούς ανθρώπους στο τραπέζι για να συμβάλουν στη συζήτηση. Επειδή η επιχειρηματικότητα δεν μπορεί και δεν πρέπει να συζητείται απομονωμένα (στη τελική, η απομόνωση είναι το νέο κάπνισμα!), αν θέλουμε σοβαρά να αντιμετωπίσουμε μερικές από τις πιο σοβαρές προκλήσεις του κόσμου, πρέπει να το κάνουμε μαζί. Αν βρίσκεστε στην Αθήνα και σας ενδιαφέρει αυτό το εξαιρετικά σημαντικό θέμα, επικοινωνήστε μαζί μας και θα χαρούμε να συνεχίσουμε τη συζήτηση με λίγο ελαιόλαδο και φρέσκο ψάρι!
Η Laura-Jane Silverman είναι καθηγήτρια στο LSE και υπεύθυνη του LSE Generate. Αυτή την εβδομάδα βρίσκεται στην Αθήνα, όπου θα μιλήσει στο World Beautiful Business Forum.
