Κάθε φορά που μια πλημμύρα ή μια πυρκαγιά παίρνει διαστάσεις, η λέξη που ακούγεται πρώτη είναι «πρωτοφανής». Ο Κωνσταντίνος Συνολάκης τη θεωρεί πολύ βολική. «Δεν έχουμε έλλειμμα γνώσης, έχουμε έλλειμμα εφαρμογής της γνώσης», είπε.
Ο καθηγητής, τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και δημιουργός του μοντέλου MOST για την πρόγνωση τσουνάμι, μίλησε στο πάνελ για τις φυσικές καταστροφές του TECH4GOOD, της εκδήλωσης του WIRED Greece στις 6 Οκτωβρίου. Δίπλα του ήταν ο Δημήτρης Καραβέλλας, Γενικός Διευθυντής του WWF Ελλάς εδώ και πάνω από 30 χρόνια στον οργανισμό.
Ο Συνολάκης ξεκίνησε με ό,τι δεν μπορεί να γίνει. Έναν σεισμό δεν τον προβλέπουμε πριν συμβεί, όσο κι αν ακούγεται το αντίθετο συχνά. Μπορούμε να εκτιμήσουμε ότι σε μια περιοχή γίνεται ένας σεισμός 8,5 κάθε 500 χρόνια, όχι ότι θα γίνει στην επόμενη πενταετία.
Αυτό που υπάρχει είναι η έγκαιρη ειδοποίηση αφού ο σεισμός ξεκινήσει. Το σύστημα της Google στα κινητά Android, όπως και τα κρατικά συστήματα σε Καλιφόρνια και Ιαπωνία, στέλνει σήμα σε όσους βρίσκονται χιλιόμετρα μακριά. Στην καλύτερη περίπτωση, κερδίζουν μερικά δευτερόλεπτα.
Στις πλημμύρες υπάρχουν άλλα συστήματα. Με καλύτερα μοντέλα καιρού, και όλο και περισσότερο με τεχνητή νοημοσύνη, η ακραία βροχόπτωση φαίνεται μέρες νωρίτερα. Η Ευρώπη, κατά τον Συνολάκη, σε ορισμένα σημεία ξεπερνά τις ΗΠΑ: το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) της Κομισιόν τρέχει το ευρωπαϊκό σύστημα EFAS για τις πλημμύρες ποταμών και το αντίστοιχο παγκόσμιο GloFAS.
Το επόμενο βήμα είναι η εικόνα σε πραγματικό χρόνο. Δορυφόροι ραντάρ, όπως αυτοί που εκτοξεύθηκαν το 2025 στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, μπορούν να συνδυαστούν με φωτογραφίες από κινητά για να εκτιμηθεί το βάθος μιας πλημμύρας. Ο Συνολάκης ελπίζει σε λεπτομερή στοιχεία μέσα σε έναν χρόνο, αλλά «όχι να κάνουμε την πρόγνωση».
Ο Καραβέλλας έφερε δύο παραδείγματα από το πεδίο, που για το WWF σημαίνει «το εκεί έξω». Το πρώτο είναι η Γυάρος, θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή από το 2019. Εκεί, το WWF και το Λιμενικό στήσαν ένα σύστημα επιτήρησης με ραντάρ, θερμικές κάμερες και περιπολίες με σκάφος.
Η εγκατάσταση δεν ήταν απλή. Το ραντάρ ανέβηκε σε κορυφή του νησιού με ελικόπτερο και καΐκι, αφού πρώτα στρατιωτικοί πυροτεχνουργοί καθάρισαν το έδαφος από οβίδες, καθώς η Γυάρος ήταν πεδίο βολής. Τα περιστατικά παράνομης επαγγελματικής αλιείας μειώθηκαν κατά 85% και της ερασιτεχνικής κατά 55%. Στις 174 θαλάσσιες περιοχές Natura της χώρας, όπως είπε ο Καραβέλλας, επιτήρηση υπάρχει σε ελάχιστες.
Το δεύτερο παράδειγμα είναι η προδιαγεγραμμένη καύση: η ελεγχόμενη καύση βλάστησης τον χειμώνα, για να μειωθεί η καύσιμη ύλη πριν από το καλοκαίρι. Το WWF έτρεξε πιλοτικά προγράμματα σε Χίο και Εύβοια με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και τα δασαρχεία. Η μέθοδος θεσμοθετήθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 με τον νόμο «Ενεργή Μάχη».
«Πολλές φορές η καινοτομία δεν είναι κάτι τρομερά σύνθετο», είπε ο Καραβέλλας. Είναι να δεις τι δουλεύει και να το αντιγράψεις σε κλίμακα.
Το κενό ανάμεσα στην επιστήμη και την απόφαση ο Συνολάκης το περιέγραψε με μια άσκηση. Το 2024 έγινε στην Κρήτη μεγάλη άσκηση για σεισμό και τσουνάμι. Είχε προηγηθεί μια ακόμα μεγαλύτερη το 2011. Κανείς δεν τη θυμόταν και οι χάρτες που είχαν φτιαχτεί τότε δεν βρέθηκαν πουθενά.
Το δεύτερο κενό είναι ανάμεσα στην πρόληψη και την αντίδραση. «Είναι πολύ πιο “σέξι” να αγοράσει κανείς πάρα πολλά αεροπλάνα», είπε. Χρειάζονται, αλλά οι μέγα-πυρκαγιές του φετινού καλοκαιριού σε Ισπανία, Γαλλία και Ελλάδα έδειξαν τα όριά τους. Αν δέκα χρόνια δεν έχει καθαριστεί τίποτα, τα εναέρια μέσα δεν αρκούν.
Το τρίτο είναι η φύση ως αντίπαλος. Αν καταστρέψεις έναν υγρότοπο και μετά χτίσεις αντιπλημμυρικό έργο, δεν κέρδισες τίποτα. Στη βόρεια Κρήτη, είπε, η άμμος αφαιρείται από τα ποτάμια που τροφοδοτούν τις παραλίες και η λύση που προτείνεται για τη διάβρωση είναι κυματοθραύστες.
Αντίθετο παράδειγμα έδωσε ο ίδιος από την Πάρο. Στο ρέμα του Καβουροπόταμου, το WWF Ελλάς και το MedINA σχεδίασαν περίπου 30 αναβαθμίδες: μικρά φράγματα που επιβραδύνουν το νερό. Η γνώση υπήρχε στην Ελλάδα, τη χάσαμε και τώρα επιστρέφει.
Στις πρόσφατες πλημμύρες της Κρήτης, πρόσθεσε, δεν υπήρχε μετρητής στάθμης στην ανατολική πλευρά του νησιού για να ξέρουμε πόσο γρήγορα ανέβηκε το νερό.
Ο Καραβέλλας θυμήθηκε τη Ρόδο τον Ιούλιο του 2023, όταν κάηκαν περίπου 170.000 στρέμματα. Μια ομάδα επιστημόνων του WWF ανασυνθέτει μετά από κάθε μεγάλη φωτιά πώς ξεκίνησε και πώς κινήθηκε, «σαν το CSI», όπως είπε. Στο σημείο έναρξης, ψάχνοντας την αιτία, γύρισε και είδε 200-300 μέτρα πίσω του ένα πυροφυλάκιο. Ήταν άδειο εδώ και πολύ καιρό.
Μετά από αυτό, το WWF μελέτησε τις θέσεις των πυροφυλακίων και κατέθεσε πρόταση στον δήμο για το πώς θα καλυφθεί όλο το νησί. Τα drones είναι της μόδας, είπε, αλλά η τεχνολογία δεν χτίζει σχέσεις ούτε εμπιστοσύνη. «Τα χρειαζόμαστε όλα και τα χρειαζόμαστε άμεσα».
Στην τελευταία ερώτηση, για ένα εργαλείο που λείπει από την Ελλάδα, ο Καραβέλλας ζήτησε πλατφόρμες που φέρνουν τον πολίτη πιο κοντά στη γνώση, όπως το FireWatch και το WeSeaYou, που φτιάχτηκε σε συνεργασία με το Vouliwatch και τη Greenpeace και παρακολουθεί τις δεσμεύσεις της κυβέρνησης για τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές.
Ο Συνολάκης ζήτησε ένα ψηφιακό δίδυμο της Ελλάδας: ανάγλυφο, βλάστηση, δρόμους, κτίρια, ποτάμια και ανθρώπους, ώστε να τρέχουν σενάρια πριν από την καταστροφή.
Δεν θέλει να το περιμένει δέκα χρόνια. «Θα ήθελα να το δω σε πέντε».
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
