Από καταρρεύσεις παγετώνων μέχρι δέντρα που διορθώνουν τη στάση τους και κομήτες που μεταφέρουν νερό σε μακρινά αστρικά συστήματα, ακολουθούν οι πιο ενδιαφέρουσες ειδήσεις που ξεχώρισαν τις τελευταίες ημέρες.
Για να δείτε περισσότερες επιστημονικές ανακαλύψεις τις εβδομάδες που μας πέρασαν, επισκεφτείτε τη στήλη Week in Science.
Όταν τα βουνά καταρρέουν
Στις 26 Αυγούστου, η κατάρρευση βράχων και πάγου σε μεγάλο υψόμετρο προκάλεσε μια καταστροφική πλημμύρα κοντά στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ, κοστίζοντας μέχρι στιγμής τη ζωή σε περισσότερους από 1.000 ανθρώπους, ενώ 4.000 άτομα εξακολουθούν να αγνοούνται.
Ο Manoochehr Shirzaei, γεωφυσικός στο Virginia Tech, αναφέρει ότι, μεταξύ 8 Ιανουαρίου και 18 Αυγούστου, οι δορυφορικές εικόνες του Sentinel-1 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) έδειξαν ότι ένα τμήμα του παγετώνα, καθώς και τα πετρώματα πάνω στα οποία βρισκόταν, κινούνταν με αυξανόμενη ταχύτητα – περίπου 10 χιλιοστά ανά μήνα.
Δεδομένου ότι οι παγετώνες μπορούν να κινούνται με ταχύτητες 10-200 μέτρων ετησίως, αυτό μπορεί να μην ακούγεται ιδιαίτερα ανησυχητικό. Ωστόσο, η επιτάχυνση είναι σημαντικότερη από την απόλυτη ταχύτητα, διότι φανερώνει τη μεταβολή στον ρυθμό παραμόρφωσης της πλαγιάς τις ημέρες που προηγήθηκαν της καταστροφής.
Σε κάθε περίπτωση, ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να προβλεφθεί η καταστροφή, επειδή φαίνεται να προήλθε από την αιφνίδια κατάρρευση ενός τμήματος του παγετώνα. Σήμερα υπάρχουν διάφορα συστήματα παρακολούθησης. Για παράδειγμα, στη λίμνη Cirenmaco στο Θιβέτ, ερευνητές ανέπτυξαν ένα σύστημα που παρακολουθεί τη στάθμη του νερού, μεταξύ άλλων. Παράλληλα, τα συστήματα στην περιοχή Khumbu του Νεπάλ ενσωματώνουν μετεωρολογικούς σταθμούς και αυτόματες σειρήνες.
Παρ’ όλα αυτά, τα περισσότερα συστήματα δεν έχουν σχεδιαστεί για να αναλύουν συστηματικά και να μοντελοποιούν χιλιάδες παγετώνες και ορεινές πλαγιές για ανεπαίσθητες παραμορφώσεις. Η λύση, λοιπόν έγκειται στη συνεχή δορυφορική παρακολούθηση τους, ακόμη και με συννεφιά ή κατά τη διάρκεια της νύχτας, με τη βοήθεια αλγορίθμων. Συμπληρωματικά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν εμπορικοί δορυφόροι ραντάρ, οπτικοί δορυφόροι υψηλής ανάλυσης και, όπου είναι εφικτό, επίγεια όργανα, όπως κάμερες και σεισμικοί αισθητήρες.
Τα συστήματα αυτά θα πρέπει επίσης να προσδιορίζουν τις πιθανές αλυσιδωτές επιπτώσεις μιας κατάρρευσης, επιτρέποντας στις αρχές να διακρίνουν μεταξύ ενός απλώς κινούμενου παγετώνα και ενός παγετώνα ικανού να προκαλέσει επικίνδυνη χιονοστιβάδα, να φράξει ένα ποτάμι ή να οδηγήσει σε φονική πλημμύρα.
Πηγή: Nature
Tα δέντρα κάνουν γιόγκα
Μια ερευνητική ομάδα από το γαλλικό Ινστιτούτο Έρευνας για τη Γεωργία, τα Τρόφιμα και το Περιβάλλον (INRAE) και το Πανεπιστήμιο Clermont Auvergne έδειξε ότι τα δέντρα μπορούν να… «τεντωθούν».
Η ιδιοδεκτικότητα είναι η αίσθηση μέσω της οποίας οι ζωντανοί οργανισμοί αντιλαμβάνονται τη θέση του σώματός τους. Αποδιδόταν αποκλειστικά στα ζώα μέχρι το 2012, όταν παρατηρήθηκε και στα φυτά. Αυτή η ικανότητα παίζει σημαντικό ρόλο στην ανθεκτικότητα των φυτών όταν έρχονται αντιμέτωπα με ακραία φαινόμενα, όπως καταιγίδες ή κατολισθήσεις.
Για να μελετήσουν την ιδιοδεκτικότητα στα δέντρα, οι επιστήμονες τοποθέτησαν αρχικά νεαρά δέντρα λεύκας σε οριζόντια θέση. Με την πάροδο του χρόνου, τα δέντρα καμπυλώθηκαν προς τα πάνω για να εκτεθούν καλύτερα στο φως. Αυτό οφείλεται στον σχηματισμό του λεγόμενου εφελκυσμογενούς ξύλου, το οποίο λειτουργεί σαν μυς που ασκεί ελκτική δύναμη στην πάνω πλευρά του βλαστού, κάνοντάς τον να λυγίζει προς τα πάνω.
Μετά από περίπου 10 ημέρες, οι επιστήμονες τοποθέτησαν τα δέντρα σε μια ειδικά σχεδιασμένη οριζόντια πλατφόρμα που περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της, μέσα σε μια σφαίρα όπου το φως έφτανε ταυτόχρονα από όλες τις κατευθύνσεις. Κατά τις επόμενες εβδομάδες, οι βλαστοί ίσιωσαν σταδιακά και επανήλθαν στο ευθύγραμμο σχήμα τους. Εκεί, το εφελκυσμογενές ξύλο φάνηκε να λειτουργεί ανταγωνιστικά, επαναφέροντας σταδιακά τον βλαστό σε ευθεία μορφή.
Αυτό σημαίνει ότι τα φυτά διαθέτουν επίγνωση τόσο του φωτός και της βαρύτητας όσο και του ίδιου τους του σχήματος, ενεργοποιώντας το εφελκυσμογενές ξύλο σε διαφορετικές κατευθύνσεις για να διατηρούν την κατάλληλη «στάση σώματος».
«Αυτά τα ευρήματα αναδιαμορφώνουν την εφαρμοσμένη έρευνα με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας του ξύλου, αλλά και την απόκτηση δέντρων που είναι όσο το δυνατόν πιο ευθύγραμμα και “ξεκούραστα”», δήλωσε ο Bruno Moulia, διευθυντής ερευνών του INRAE.
Πηγή: Phys.org
«Κομήτης-νερουλάς»
Το πλανητικό σύστημα PDS 70 είναι ηλικίας μόλις λίγο άνω των πέντε εκατομμυρίων ετών και βρίσκεται περίπου 370 έτη φωτός μακριά από τη Γη. Διαθέτει τουλάχιστον δύο αέριους γίγαντες και περιφέρεται γύρω από ένα άστρο που είναι ελαφρώς ψυχρότερο από τον Ήλιο.
Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Λουντ που παρατηρούν το σύστημα αυτό από το 2028, ανίχνευσαν αέριο νάτριο που κινούνταν με ταχύτητα αρκετών χιλιομέτρων ανά δευτερόλεπτο. Το αέριο εμφανιζόταν και εξαφανιζόταν κατά τη διάρκεια αρκετών νυχτών – κάτι που συνήθως συμβαίνει όταν κομήτες διέρχονται μπροστά από ένα άστρο. Συγκεκριμένα, όταν ένας κομήτης πλησιάζει το άστρο, θερμαίνεται και ο πάγος στην επιφάνειά του μετατρέπεται απευθείας σε αέριο, αντί να περνάει από το ενδιάμεσο στάδιο του υγρού – διαδικασία που είναι γνωστή και ως εξάχνωση.
Οι κομήτες συνήθως σχηματίζονται στις ψυχρές εξωτερικές περιοχές ενός πλανητικού συστήματος, όπου το νερό υπάρχει με τη μορφή πάγου. Το γεγονός ότι πλησίασαν το άστρο οφείλεται πιθανότατα στη βαρυτική έλξη των αέριων γιγάντων, μεταφέροντας έτσι νερό και άλλες πτητικές οργανικές ενώσεις – χημικές ουσίες με βάση τον άνθρακα που εξατμίζονται εύκολα. Η μεταφορά αυτή μπορεί να τροφοδοτήσει με νερό την περιοχή όπου δημιουργούνται πλανήτες, όπως ενδέχεται να συνέβη και στο πρώιμο Ηλιακό Σύστημα.
Το από πού προήλθε αρχικά το νερό της Γης παραμένει αναπάντητο. Οι πλούσιοι σε νερό αστεροειδείς και οι κομήτες είναι δύο πιθανές πηγές. Το PDS 70 δίνει στους ερευνητές την ευκαιρία να μελετήσουν μια παρόμοια διεργασία σε ένα πλανητικό σύστημα που βρίσκεται ακόμη στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής του.
«Όταν το Υπερμεγέθες Τηλεσκόπιο (Extremely Large Telescope), το οποίο κατασκευάζεται αυτή τη στιγμή στη Χιλή, τεθεί σε λειτουργία τα επόμενα χρόνια, θα είμαστε σε θέση να ανακαλύψουμε εάν υπάρχουν άλλοι πλανήτες στο σύστημα και έτσι να αποκτήσουμε μια ακόμη πιο καθαρή εικόνα για το πώς μεταφέρονται το νερό και άλλα δομικά στοιχεία των πλανητών», δήλωσε ο Jens Hoeijmakers, ερευνητής αστρονομίας στο Λουντ.
Πηγή: EurekAlert!
«Δεν έχεις ΔΕΠΥ, είσαι δημιουργικός»
Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό iScience υποδηλώνει ότι ορισμένες νοητικές διεργασίες που συνδέονται με τη ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας) μπορούν επίσης να υποστηρίξουν τη δημιουργικότητα.
«Τα νευροδιαφορετικά μοτίβα προσοχής δεν είναι απλώς προβλήματα. Μπορούν να ανοίξουν δρόμους για μια ισχυρή δημιουργική σκέψη όταν κατευθύνονται κατάλληλα», σημείωσε η Δρ. Radwa Khalil, νευροεπιστήμονας του Πανεπιστημίου Constructor.
Η Khalil περιέγραψε τη σχέση αυτή χρησιμοποιώντας το παράδειγμα ενός προβολέα. Οι περισσότεροι άνθρωποι εστιάζουν σε ένα μόνο πράγμα. Οι εγκέφαλοι με ΔΕΠΥ έχουν έναν μεγαλύτερο προβολέα, απορροφώντας περισσότερες πληροφορίες ταυτόχρονα. Αυτό μπορεί να κάνει τις καθημερινές εργασίες πρόκληση, μπορεί όμως και να ενθαρρύνει τη διερευνητική σκέψη αλλά και νέους, μη αναμενόμενους συνδυασμούς ιδεών.
Η Khalil και οι συνεργάτες της πιστεύουν ότι αυτή η σύνδεση θα μπορούσε να έχει πρακτικές εφαρμογές για τη ΔΕΠΥ και άλλες σχετικές διαταραχές. Η μουσική, ο χορός, η γραφή και το gaming ενδέχεται να προσφέρουν στα άτομα με ΔΕΠΥ δομημένους τρόπους να κατευθύνουν την προσοχή τους. Παράλληλα, ενισχύουν τα νευρωνικά δίκτυα που σχετίζονται με τον έλεγχο της προσοχής, αναδιαμορφώνοντας ενδεχομένως τα μοτίβα που συνδέονται με την παρορμητικότητα και την υπερκινητικότητα.
Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν κατανοούν ακόμη πλήρως τη σχέση μεταξύ δημιουργικότητας και προσοχής. Απαιτείται μεγαλύτερη διεπιστημονική συνεργασία, νέες μεθοδολογικές προσεγγίσεις και διαχρονικές μελέτες που θα παρακολουθούν τις αλλαγές με την πάροδο του χρόνου, ώστε να προσδιοριστεί πότε οι δημιουργικές προσεγγίσεις είναι πιο χρήσιμες και πώς μπορούν να δράσουν συμπληρωματικά στις υπάρχουσες παρεμβάσεις για τη ΔΕΠΥ.
Πηγή: ScienceDaily
