«HELIOS and SELENE deployed, confirm».
Με τις πέντε αυτές λέξεις, οι δορυφόροι της ελληνικής αποστολής Hellenic Space Dawn ήταν στο διάστημα. «Και εμείς μαζί τους», εξηγεί στο WIRED Greece ο Γιώργος Γαλανός, Co-Founder & CEO της Odes και CTO of Space Simulators στην EMTECH Space. «Η χαρά ήταν απερίγραπτη», συμπληρώνει, αναφερόμενος στη διαδικασία της προετοιμασίας, της εκτόξευσης και της πρώτης επικοινωνίας με τους δύο μικροδορυφόρους με ενθουσιασμό και συγκίνηση.
Η 3η Μαΐου 2026 ήταν μια σημαντική ημέρα για την εγχώρια διαστημική βιομηχανία, καθώς μια αποστολή-ορόσημο έφτασε στο διάστημα, μετά από μια απαιτητική διαδρομή. Οι δύο μικροί δορυφόροι HELIOS και SELENE αποδεσμεύτηκαν από έναν Falcon 9 πάνω από τον Ειρηνικό.
«Όταν καταλάβαμε ότι μιλήσαμε με τους δορυφόρους από το πρώτο κιόλας πέρασμα, ξαφνικά γίναμε άυλοι. Μας έφυγαν όλα τα βάρη του κόσμου. Αυτή η διαδρομή, το 1% του τι πραγματικά έγινε, είναι η καλύτερη εμπειρία της ζωής μου».
Για την ελληνική ομάδα που τους παρακολουθούσε από την οθόνη του mission control, η πρώτη επικοινωνία ήταν, εκτός από τεχνική επιτυχία, και βαθιά συναισθηματική. Για τον Γιώργο Γαλανό, ήταν η πιο σημαντική εμπειρία της ζωής του.
Ο Falcon-9 της SpaceX, που εκτοξεύτηκε από τη βάση Vandenberg της Καλιφόρνια, μετέφερε τους δύο μικροδορυφόρους τύπου 8U CubeSats. Η αποστολή Hellenic Space Dawn (HSD) αποτελεί ένα σημαντικό βήμα του ελληνικού προγράμματος μικροδορυφόρων, στο πλαίσιο του Greek CubeSat In-Orbit Validation Programme της ESA με χρηματοδότηση του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ύψους 4 εκατομμυρίων ευρώ.
«Δεν χτίζεις διαστημικό οικοσύστημα ξεκινώντας από τη μέση», εξηγεί ο Γιώργος Γαλανός. Πρέπει να αρχίσεις από κάπου. Και η Hellenic Space Dawn είναι αυτό το «κάπου».
«Πρόκειται πρωτίστως για μια αποστολή τεχνολογικής επικύρωσης», συμπληρώνει. «Χτίζουμε τις γέφυρες πάνω στις οποίες θα περάσουν όλες οι μελλοντικές ελληνικές αποστολές. Κύριος σκοπός μας είναι να επικυρώσουμε τις τεχνολογίες μας και να πούμε ότι μπορούμε να τοποθετήσουμε την Ελλάδα πλέον στον χάρτη του διαστήματος».
Ο διπλός στόχος της αποστολής είναι φιλόδοξος: η επικύρωση προηγμένων οπτικών επικοινωνιών μέσω laser και η συλλογή δεδομένων Παρατήρησης Γης για κρίσιμους τομείς όπως η γεωργία, η χρήση γης και η χαρτογράφηση. Ωστόσο, όπως αναφέρει ο κ. Γαλανός, το πραγματικό ορόσημο κρύβεται στη συνεργασία.
Γύρω από την EMTECH SPACE, prime contractor της αποστολής, χτίστηκε ένα ισχυρό ελληνικό consortium, με την ISD S.A. να αναπτύσσει τα payloads και να αναλαμβάνει το AIT/AIV, τη HERON Engineering τα μηχανολογικά, τη LEO Photonics το οπτικό σύστημα επικοινωνιών και την Geosystems Hellas τις εφαρμογές Παρατήρησης Γης. Ακαδημαϊκά, η αποστολή πλαισιώνεται από το ΑΠΘ, το ΕΚΠΑ και τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων.
«Αυτό που κάνει την HSD ορόσημο δεν είναι μόνο η τεχνολογία· είναι το γεγονός ότι ελληνικές εταιρείες και ακαδημαϊκά ιδρύματα δούλεψαν μαζί, στον ίδιο σκοπό, με κοινή ευθύνη». Αυτή η σύμπνοια βιομηχανίας και ακαδημίας «είναι ο πραγματικός μοχλός που μπορεί να μετατρέψει την Ελλάδα από καταναλωτή σε παραγωγό διαστημικής τεχνογνωσίας», σημειώνει ο κ. Γαλανός.
Σαράντα οκτώ ώρες στο Βερολίνο και η πρώτη επικοινωνία
Η διαδρομή προς την εκτόξευση δεν ήταν μια ευθεία γραμμή, αλλά ένας αγώνας δρόμου δύο ετών, γεμάτος πίεση, άγχος και τεχνικές προκλήσεις. Η πρώτη κρίσιμη στιγμή δεν ήρθε στην Καλιφόρνια, αλλά στο Βερολίνο, κατά την παράδοση των δορυφόρων.
«Θα σας πάω ένα βήμα πίσω, εκεί όπου ξεκινάει η συνειδητοποίηση του τι έχουμε κάνει», θυμάται ο κ. Γαλανός. Οι δορυφόροι ενσωματώνονται στην πλατφόρμα ενός broker που σε φιλοξενεί στη δομή του για να σε αποδεσμεύσει με ασφάλεια, εξηγεί. «Σε εκείνο το στάδιο ανακαλύπτεις όλα σου τα προβλήματα. Ενώ η ομάδα μας ταξίδεψε με την πεποίθηση ότι θα φύγουμε σε 3 ώρες, καταλήξαμε να δουλεύουμε εντατικά για 48 ώρες μέχρι τελικά να πάρουμε το ΟΚ. Το άγχος μεγάλωνε όσο πλησίαζε η ώρα του launch».
Όταν τελικά ο Falcon-9 άφησε το έδαφος, η αγωνία μετατοπίστηκε στην αποδέσμευση. Η φράση «HELIOS and SELENE deployed, confirm» έφερε την πρώτη ανακούφιση, αλλά το δυσκολότερο κομμάτι παρέμενε: η επικοινωνία. «Συνήθως αυτό παίρνει μέρες ή εβδομάδες, και σε πολλές περιπτώσεις δεν επιτυγχάνεται ποτέ. Στο πρώτο πέρασμα δεν υπήρχε ελπίδα, απλά χαζεύαμε το dashboard του mission control μήπως δούμε κάτι. Όταν άρχισε να γεμίζει δεδομένα, πιστέψαμε ότι είναι simulated».
Με την περιγραφή του κ. Γαλανού, νιώθεις πως κρατάς την αναπνοή σου μαζί με την ομάδα: «Όταν καταλάβαμε ότι μιλήσαμε με τους δορυφόρους από το πρώτο κιόλας πέρασμα, ξαφνικά γίναμε άυλοι. Μας έφυγαν όλα τα βάρη του κόσμου. Αυτή η διαδρομή, το 1% του τι πραγματικά έγινε, είναι η καλύτερη εμπειρία της ζωής μου».
Εκεί που οι επίγειες τεχνολογίες δεν αρκούν
Γιατί όμως η Ελλάδα χρειάζεται δικούς της μικροδορυφόρους; Για τον Γιώργο Γαλανό, η απάντηση βρίσκεται στη γεωγραφία της χώρας και την ανάγκη για άμεση δράση σε περιόδους κρίσης. Ενώ οι επίγειες υποδομές είναι περιορισμένες από την τοπογραφία, το διάστημα προσφέρει μια καθολική λύση.
«Οι επίγειες τεχνολογίες έχουν ένα θεμελιώδες πρόβλημα: βλέπουν μόνο εκεί όπου υπάρχουν. Ένα σύστημα στον Υμηττό δεν βλέπει την Κρήτη. Η Ελλάδα, με τα 13.700 χιλιόμετρα ακτογραμμής, τα νησιά και τα βουνά της, είναι πρακτικά αδύνατο να καλυφθεί ομοιόμορφα. Ένας δορυφόρος δεν ρωτάει την τοπογραφία· απλά περνάει από πάνω, βλέπει και προχωράει. Καλύπτει σε λίγα λεπτά αυτό που μια επίγεια υποδομή δεν θα κάλυπτε ποτέ», εξηγεί.
Ο αντίκτυπος είναι σημαντικός στην πολιτική προστασία και τη ναυτιλία. «Στην πολιτική προστασία ο πόνος είναι πιο άμεσος. Οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες είναι σημεία που η Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει ακόμα με τα επίγεια μέσα. Εκεί ο δορυφορικός αντίκτυπος μετριέται σε ζωές». Η ναυτιλία, από την άλλη, εξηγεί, είναι ο τομέας όπου έχουμε διεθνή πρωτοκαθεδρία και χρειαζόμαστε τα δικά μας εργαλεία για να τη διατηρήσουμε.
Η καινοτομία του Laser και η γέννηση της Odes Space
Η τεχνολογική καρδιά των HELIOS και SELENE χτυπά στους οπτικούς τερματικούς επικοινωνίας. Η χρήση laser αντί για τις παραδοσιακές ραδιοσυχνότητες (RF) είναι μια καινοτομία με μεγάλες προκλήσεις για σκάφη τέτοιου μεγέθους.
«Η οπτική επικοινωνία είναι ένα φιλοσοφικό παράδοξο για έναν μικροδορυφόρο», σημειώνει ο κ. Γαλανός. «Ζητάς από ένα σκάφος μεγέθους βαλίτσας να σημαδέψει μια δέσμη laser σε έναν στόχο εκατοντάδων χιλιομέτρων μακριά, κινούμενο με 7,5 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο, και να τον κρατήσει σταθερό με ακρίβεια κλάσματος μοίρας».
Η πρόκληση του pointing, η διαχείριση της ενέργειας (SWaP) και οι ατμοσφαιρικές παρεμβολές κάνουν το εγχείρημα δύσκολο. Ωστόσο, το κέρδος είναι τεράστιο: «Με RF κατεβάζεις μερικές δεκάδες megabits ανά πέρασμα. Με laser, μιλάμε για ρυθμούς εκατοντάδες φορές μεγαλύτερους. Επιπλέον, η οπτική δέσμη είναι εγγενώς πιο ασφαλής. Για να την υποκλέψεις, πρέπει κυριολεκτικά να σταθείς ανάμεσα στον δορυφόρο και στον επίγειο σταθμό, κάτι πρακτικά αδύνατο. Είναι η διαφορά μεταξύ του να βλέπεις τον κόσμο σε στιγμιότυπα και να τον βλέπεις σε ροή — και μάλιστα σε μια ροή που μόνο εσύ διαβάζεις». Αυτό, στον σύγχρονο κόσμο, δεν είναι απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια, αλλά κρίσιμο στρατηγικό πλεονέκτημα, υπογραμμίζει ο κ. Γαλανός.
Αυτή η ανάγκη για απόλυτη ακρίβεια πριν την εκτόξευση οδήγησε στη δημιουργία της Odes Space, μιας spin-out εταιρείας της EMTECH SPACE. Η Odes γεννήθηκε όταν η ομάδα συνειδητοποίησε ότι τα εργαλεία προσομοίωσης που ανέπτυσσαν ήταν απαραίτητα για όλη τη New Space αγορά και πως δεν υπήρχε εργαλείο που να συνδυάζει όλα όσα χρειάζεται μια αποστολή κάτω από την ίδια στέγη.
«Πήραμε τη δεκαπενταετή εμπειρία της EMTECH πάνω στα ESA standards και την αναπροσαρμόσαμε εκεί όπου οι δορυφόροι είναι μικρότεροι και η αγορά κινείται με άλλους ρυθμούς», εξηγεί ο κ. Γαλανός.
Η EMTECH έδωσε τεχνογνωσία, αλλά και τον χώρο σε νέα παιδιά, όπως ο Ορέστης Ουσουλτζόγλου και ο Ρωμανός Βουλγαράκης που δούλεψαν στο HSD μέσα από τη συνεργασία της αποστολής με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, να χτίσουν κάτι δικό τους. «Είναι δύο εξαιρετικοί μηχανικοί που μαζί δημιουργήσαμε την Odes».
«Έτσι γεννήθηκε μια ολιστική πλατφόρμα που συνοδεύει μια αποστολή από την πρώτη στιγμή της μέχρι το τέλος της ζωής της. Με έναν στόχο που ακούγεται απλός αλλά δεν είναι: κάθε αποστολή να πετύχει, και κανένας δορυφόρος να μη γίνει διαστημικό σκουπίδι», προσθέτει ο κ. Γαλανός και εξηγεί πως συνήθως όλοι θαυμάζουν τον δορυφόρο όταν φτάσει στην τροχιά, αλλά η ομάδα αυτή θαυμάζει κάτι άλλο. «Τη δουλειά που έγινε για χρόνια στο έδαφος, τις ατέλειωτες ώρες προσομοιώσεων και επαληθεύσεων που χρειάστηκαν για να φτάσει εκεί πάνω».
Άλλωστε, όπως μας λέει, το όνομα «Ωδές» είναι μια ωδή στους μηχανικούς και στις άπειρες ώρες δουλειάς στο έδαφος «που κανείς δεν βλέπει, αλλά χωρίς τις οποίες κανένας δορυφόρος δεν θα πετούσε ποτέ».
Στρατηγική αυτονομία και το βλέμμα στο μέλλον
Πριν από λίγα χρόνια, ερωτήσεις για την ωριμότητα της ελληνικής διαστημικής βιομηχανίας και για εγχώρια ανάπτυξη τεχνογνωσίας και εργαλείων θα ακούγονταν σαν άπιαστη φιλοδοξία. Αλλά σήμερα, σύμφωνα με τον κ. Γαλανό, είναι απολύτως επίκαιρες. «Αυτό από μόνο του λέει κάτι», σημειώνει.
Η ανάπτυξη τεχνογνωσίας δεν είναι απλώς ένα επιστημονικό επίτευγμα, αλλά ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας. «Όταν αγοράζεις τα πάντα από έξω, αγοράζεις και την εξάρτηση μαζί τους. Όταν έχεις δικά σου δεδομένα και δικές σου ομάδες, αποφασίζεις εσύ τι θα δεις και πότε. Το οικοσύστημα έχει ωριμάσει εντυπωσιακά», σημειώνει και εξηγεί πως σήμερα έχουμε εταιρείες που σχεδιάζουν τα πάντα, από software μέχρι ground stations. «Πριν δέκα χρόνια, τίποτα από αυτά δεν ήταν δεδομένο».
«Διαθέτουμε ήδη τρεις οπτικούς σταθμούς — σε Κρήτη, Νεμέα και Θεσσαλονίκη — μια υποδομή που λίγες χώρες στην Ευρώπη μπορούν να επιδείξουν. Και έχουμε ένα φυσικό πλεονέκτημα που δεν αγοράζεται με τίποτα: τον ελληνικό καιρό».
Η επιτυχία, όμως, κρίνεται στη διάρκεια και στην ανάσχεση του brain drain. «Να κρατήσουμε τα παιδιά εδώ. Έχουμε εξαιρετικούς μηχανικούς που ιστορικά έφευγαν στο εξωτερικό. Σήμερα, για πρώτη φορά, υπάρχουν θέσεις γι’ αυτούς και φαίνεται πως επιστρέφουν στην χώρα μας». Η EMTECH και η Odes έχουν ήδη προσλάβει νέους μηχανικούς που υπό άλλες συνθήκες θα αναζητούσαν εργασία στο εξωτερικό. «Αν αυτό το πολλαπλασιαστεί σε είκοσι εταιρείες, τότε έχουμε πραγματικό οικοσύστημα», τονίζει ο κ. Γαλανός. «Αυτό είναι το βήμα παραπέρα».
Επόμενο βήμα είναι η μετάβαση από τον έναν δορυφόρο στους αστερισμούς. «Ένας δορυφόρος είναι απόδειξη ικανότητας. Ένας αστερισμός είναι υπηρεσία». Η επέκταση θα έφερνε συνεχή ροή δεδομένων για τη γεωργία, τη ναυτιλία και τις πυρκαγιές σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Στη συνέχεια, έρχεται η εξειδίκευση. «Δεν χρειάζεται να κάνουμε τα πάντα, αλλά να επιλέξουμε πού θα γίνουμε διεθνώς ανταγωνιστικοί». Ο Γιώργος Γαλανός θεωρεί πως ο πιο προφανής στόχος είναι οι οπτικές επικοινωνίες. «Διαθέτουμε ήδη τρεις οπτικούς σταθμούς — σε Κρήτη, Νεμέα και Θεσσαλονίκη — μια υποδομή που λίγες χώρες στην Ευρώπη μπορούν να επιδείξουν. Και έχουμε ένα φυσικό πλεονέκτημα που δεν αγοράζεται με τίποτα: τον ελληνικό καιρό».
Οι οπτικές επικοινωνίες, εξηγεί, χρειάζονται καθαρό ουρανό, χαμηλή υγρασία, λίγα σύννεφα, «δηλαδή ακριβώς το κλίμα που έχουμε δωρεάν για τους περισσότερους μήνες του χρόνου. Εκεί όπου άλλες χώρες παλεύουν με τη συννεφιά, εμείς έχουμε στόχο πάνω από το κεφάλι μας σχεδόν συνέχεια».
Το όραμα του Γιώργου Γαλανού για το μέλλον συνοψίζεται σε λίγες λέξεις: σταθερότητα και ανάπτυξη. «Οι αστερισμοί έχουν ήδη εκτοξευτεί, αυτό που θέλω να δω τώρα είναι το οικοσύστημα να ριζώσει, να μεγαλώσει με συνέχεια, και κυρίως να κρατήσει τα παιδιά εδώ. Να μη χάνουμε πια μηχανικούς στο εξωτερικό επειδή δεν υπάρχουν θέσεις, αλλά να τους έχουμε να δουλεύουν σε ελληνικές εταιρείες, σε ελληνικές αποστολές, σε ελληνικό έδαφος», λέει.
Πάνω απ’ όλα, όμως, θα ήθελε αυτό: «Η επόμενη γενιά Ελλήνων μηχανικών να μη ρωτάει πια “μπορούμε να φτιάξουμε δορυφόρο;” αλλά “τι είδους δορυφόρο θα φτιάξουμε αυτή τη φορά;”.
