Για πρώτη φορά στην ιστορία, εντοπίστηκαν ραδιοσήματα από έναν εξωπλανήτη

Σε απόσταση περίπου 63 ετών φωτός από τη Γη βρίσκεται ένα πλανητικό σύστημα τόσο νεαρό, ώστε η ηλικία του να αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1% της ηλικίας του ηλιακού μας συστήματος. Ονομάζεται Beta Pictoris και, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν επιβεβαιώσει οι αστρονόμοι, αποτελείται από ένα άστρο με μεγαλύτερη μάζα από τον Ήλιο, τρεις γιγάντιους πλανήτες και έναν τεράστιο όγκο σκόνης και θραυσμάτων.

Ο μεσαίος πλανήτης του συστήματος, ο Beta Pictoris b, είναι ένας γαλαξιακός γίγαντας με μάζα αρκετές φορές μεγαλύτερη από αυτή του Δία. Περιστρέφεται γύρω από το άστρο του σε απόσταση συγκρίσιμη με εκείνη μεταξύ του Κρόνου και του Ήλιου και, με ηλικία μόλις μερικών δεκάδων εκατομμυρίων ετών, μπορεί να θεωρηθεί νεογέννητος πλανήτης από αστρονομική άποψη. Είναι επίσης ένας από τους πιο μελετημένους εξωπλανήτες μέσω άμεσης παρατήρησης. Η νεότητά του τον διατηρεί θερμό και φωτεινό, ενώ η απόστασή του από το άστρο επιτρέπει τη διάκρισή του από αυτό με τη χρήση αρκετά ισχυρών τηλεσκοπίων.

Τώρα, μια νέα μελέτη, της οποίας συντάκτες είναι ερευνητές από το Χάρβαρντ και το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, υποστηρίζει ότι ο Beta Pictoris b εκπέμπει κάτι που δεν έχει εντοπιστεί ποτέ με βεβαιότητα σε άλλο πλανήτη: μια ραδιοεκπομπή που προέρχεται απευθείας από έναν εξωπλανήτη.

Το σήμα, το οποίο ανιχνεύθηκε από το ραδιοτηλεσκόπιο MeerKAT στη Νότια Αφρική, είναι πιθανότατα φυσικής προέλευσης, όπως επισημαίνουν εξ αρχής οι ερευνητές. Όλα υποδηλώνουν ότι σχετίζεται με την έντονη μαγνητική δραστηριότητα του πλανήτη και με ένα φαινόμενο παρόμοιο με εκείνο που ευθύνεται για ορισμένες από τις ραδιοεκπομπές που συνδέονται με τα σέλας των πλανητών του δικού μας ηλιακού συστήματος.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι εμπλέκονται φορτισμένα σωματίδια που έχουν παγιδευτεί σε ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο. Καθώς ο πλανήτης περιστρέφεται, μέρος αυτού του υλικού μπορεί να επιταχυνθεί κατά μήκος των γραμμών του πεδίου και να εκπέμψει ενέργεια με τη μορφή ραδιοκυμάτων. Κατά μία έννοια, είναι σαν η μαγνητόσφαιρα του πλανήτη να «φωνάζει» στο διάστημα. Αυτό το είδος φαινομένου είναι γνωστό ως ραδιοεκπομπή του σέλας.

Η ομάδα εντόπισε αρκετές από αυτές τις εκπομπές και, για πρώτη φορά, κατάφερε να προσδιορίσει την προέλευσή τους απευθείας σε έναν εξωπλανήτη, κάτι που η επιστήμη προσπαθούσε να επιτύχει εδώ και χρόνια χωρίς να έχει καταφέρει να το επιβεβαιώσει με απόλυτη βεβαιότητα.

Αν και η εργασία βρίσκεται προς το παρόν σε online προδημοσίευση και δεν έχει ακόμη υποβληθεί σε επιστημονική αξιολόγηση, οι συγγραφείς παρουσιάζουν διάφορα στοιχεία που υποστηρίζουν την ερμηνεία τους. Μεταξύ αυτών, τα χαρακτηριστικά των ραδιοκυμάτων ταιριάζουν με τις θεωρητικές προβλέψεις για μαγνητικά πεδία που δημιουργούνται από νέους, πελώριους πλανήτες.

Ο Beta Pictoris b έχει εκτιμώμενη ακτίνα περίπου 1,65 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Δία και μάζα αρκετές φορές μεγαλύτερη. Πρόκειται για έναν αεριώδη γίγαντα, οπότε πιθανότατα δεν διαθέτει στερεή επιφάνεια στην οποία να μπορεί να γίνει «προσγείωση».

Το σύστημα στο οποίο βρίσκεται κατέχει επίσης μια ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της αστρονομίας. Το 1984, ο Βήτα Πικτόρις έγινε ο πρώτος αστέρας γύρω από τον οποίο φωτογραφήθηκε απευθείας ένας δίσκος σκόνης και συντριμμιών. Η εικόνα αυτή υποδείκνυε ήδη ότι ενδέχεται να λαμβάνουν χώρα εκεί διαδικασίες σχηματισμού πλανητών, αν και εκείνη την εποχή οι αστρονόμοι δεν μπορούσαν ακόμη να επιβεβαιώσουν την ύπαρξη πλανητών.

Δεν είναι η πρώτη φορά που οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι έχουν εντοπίσει ραδιοηλεκτρομαγνητικό σήμα ενός πλανήτη. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναφερθεί αρκετά υποψήφια σήματα. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά προήλθε από το σύστημα YZ Ceti, όπου το 2023 εντοπίστηκαν εκρήξεις που φαινόταν να επαναλαμβάνονται σε συγχρονισμό με την τροχιά ενός από τους πλανήτες του. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν μπόρεσαν να αποκλείσουν την πιθανότητα αυτές οι εκπομπές να προέρχονταν απλώς από τη μαγνητική δραστηριότητα του άστρου.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο WIRED en Espanol και μεταφράστηκε από τα ισπανικά.