Η Samantha Cristoforetti δεν έχει έρθει ξανά στην Ελλάδα, όμως έχει δει την Αθήνα από το Διάστημα, όπως είπε από τη σκηνή του πρώτου WIRED Greece flagship event, AUTONOMY.
Η εμβληματική Ιταλίδα αστροναύτης του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) ξεκίνησε την ομιλία της με χιούμορ. Έδειξε εικόνες που τράβηξε από το Διάστημα και κάλεσε τους παρευρισκόμενους να χαιρετήσουν τον εαυτό τους. «Αν ήσασταν τότε στην Αθήνα, είστε μέσα στη φωτογραφία», είπε, πριν περάσει στο πραγματικό θέμα της παρουσίασης. Την ευρωπαϊκή αυτονομία στη Διάστημα.
«Στην Ευρώπη είμαστε χαρούμενοι αν πετάξουμε 5-6 φορές τον χρόνο. Είμαστε πολύ πίσω, δεν έχουμε τίποτα αντίστοιχο με το Starlink ή τον Falcon 9, και οι Κινέζοι πλησιάζουν γρήγορα με τους δικούς τους κλώνους. Πρέπει να αρχίσουμε να κινούμαστε».
Η Cristoforetti έθεσε την ευρωπαϊκή κοινότητα προ των ευθυνών της, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον της ηπείρου στο Διάστημα.
Για εκείνη, η έννοια της αυτονομίας δεν αφορά την απομόνωση, αλλά τη δυνατότητα να έχεις λόγο στις μεγάλες αποφάσεις που διαμορφώνουν το μέλλον της διαστημικής εξερεύνησης.
«Χρειαζόμαστε περισσότερη αυτονομία, όχι για να γίνουμε αυτάρκεις, αλλά για να γίνουμε ισχυρότεροι εταίροι», τόνισε. Εταίροι που θα έχουν λόγο στα τραπέζια όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις.
Η συμμετοχή στο πρόγραμμα Artemis
Η αστροναύτισσα αναφέρθηκε στο πρόγραμμα Artemis της NASA, τη μεγαλύτερη διεθνή προσπάθεια επιστροφής ανθρώπων στη Σελήνη μετά την εποχή του Apollo. Παρότι το κοινό συχνά αντιλαμβάνεται το πρόγραμμα ως αμιγώς αμερικανικό, η Cristoforetti υπενθύμισε ότι η Ευρώπη έχει ήδη σημαντική συμμετοχή, παρότι στο πλήρωμα δεν υπάρχει Ευρωπαίος.
«Το σκάφος Orion κινείται χάρη στο Ευρωπαϊκό Μοντέλο Υπηρεσιών (ESM)», εξήγησε η αστροναύτης. «Είναι το πίσω μέρος του σκάφους που περιλαμβάνει τις μηχανές, τα καύσιμα, τα φωτοβολταϊκά». Κατασκευάστηκε στην Ευρώπη και, όπως εξήγησε, οι επιδόσεις του ήταν τόσο ακριβείς, που δεν χρειάστηκαν διορθωτικοί ελιγμοί. «Ως Ευρωπαίοι πρέπει να είμαστε περήφανοι», τόνισε.
Οι μονομερείς αποφάσεις και το «πάγωμα» του Gateway
Ωστόσο, η Cristoforetti χρησιμοποίησε ένα πρόσφατο παράδειγμα για να αναδείξει το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.
Η NASA, υπό τη νέα της διοίκηση και με την πίεση να «κερδίσει» την Κίνα στην κούρσα για τη Σελήνη, άλλαξε μονομερώς την αρχιτεκτονική του προγράμματος. Για να επιταχύνει τις πτήσεις, η NASA αποφάσισε να «παγώσει» -ουσιαστικά να ακυρώσει, σημείωσε η Cristoforetti- τον Gateway, τον διαστημικό σταθμό που θα βρισκόταν σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.
Όταν η NASA ανακοίνωσε τις αλλαγές, ένα μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής συνεισφοράς βρέθηκε εκτός σχεδιασμού.
«Είχαμε επενδύσει χρήματα, χρόνο και βιομηχανική προσπάθεια», είπε η Cristoforetti και τόνισε πως «δεν μας ρώτησε κανείς». «Είναι δικαίωμά τους, είναι οι ηγέτες του προγράμματος. Αλλά αυτό γεννά ένα ερώτημα: Θέλουμε ως Ευρώπη να είμαστε τόσο εκτεθειμένοι σε αποφάσεις που δεν μπορούμε να επηρεάσουμε;»
«Δεν είχαμε επιλογή»
Η Cristoforetti, η οποία έχει περάσει πάνω από έναν χρόνο στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS), χρησιμοποίησε και τη δική της εμπειρία ως παράδειγμα αυτής της εξάρτησης. Το 2014 ταξίδεψε στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό με ρωσικό Soyuz. Το 2022 επέστρεψε με αμερικανικό Crew Dragon της SpaceX. Και στις δύο περιπτώσεις, η Ευρώπη δεν διέθετε δικό της επανδρωμένο διαστημικό όχημα.
«Δεν είχαμε επιλογή. Η Ευρώπη δεν είχε ποτέ και δεν αναπτύσσει αυτή τη στιγμή δικό της όχημα για να στέλνει ανθρώπους στο Διάστημα».
Παρότι χαρακτήρισε τη συμμετοχή της Ευρώπης στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό μια τεράστια επιτυχία, υποστήριξε ότι η ήπειρος σταμάτησε να εξελίσσει κρίσιμες δυνατότητες όταν εγκατέλειψε το πρόγραμμα ATV, το ευρωπαϊκό φορτηγό ανεφοδιασμού που εκτελούσε αποστολές μέχρι το 2015, όταν η ίδια έκλεισε την πόρτα του τελευταίου. Από τότε, η Ευρώπη δεν διαθέτει ούτε καν ανεξάρτητο σύστημα μεταφοράς φορτίου σε τροχιά.
«Τη δεκαετία του ’60 και του ’70, εμείς, στην Ευρώπη, βλέπαμε το Διάστημα στην τηλεόραση. Και μετά, ξεκινώντας από τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, αρχίσαμε να έχουμε Ευρωπαίους που πετούσαν στο Διάστημα. Έτσι, το να γίνουμε εταίροι σε ένα τόσο μεγάλο πρόγραμμα όπως ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός ήταν ένα τεράστιο βήμα προς τα εμπρός».
Το ευρωπαϊκό στοίχημα
Για να αντιμετωπίσει αυτό το κενό, η ESA ξεκίνησε το πρόγραμμα LEO Cargo Return Service, το οποίο η ίδια βοήθησε να σχεδιαστεί και διοίκησε στην πρώτη του φάση.
Στόχος είναι η ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού οχήματος που θα μπορεί να μεταφέρει φορτία σε χαμηλή γήινη τροχιά και να επιστρέφει στη Γη. Η ESA χρηματοδοτεί περίπου το 60% της ανάπτυξης, ενώ το υπόλοιπο αναλαμβάνει η βιομηχανία, σε ένα μοντέλο που θυμίζει περισσότερο τις συνεργασίες της NASA με ιδιωτικές εταιρείες.
«Θέλουμε να συμβεί μέχρι το 2029, κάτι που φαίνεται μακρινό, αλλά για την ανάπτυξη ενός διαστημικού σκάφους είναι ταχύτητα του φωτός», είπε και εξήγησε ότι αυτό θα πρέπει να αποτελεί το πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής ικανότητας μεταφοράς ανθρώπων στο Διάστημα.
«Το καλύτερο σημείο για να ξεκινήσουμε ήταν πριν από δέκα χρόνια», είπε. «Το δεύτερο καλύτερο είναι τώρα. Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο».
Απαντώντας στην κριτική για το κόστος τέτοιων προγραμμάτων σε περιόδους κρίσης, η Ιταλίδα αστροναύτης έβαλε τα νούμερα στο τραπέζι, κάνοντας αναφορά και στην έκθεση Draghi.
Η Ευρώπη πρόκειται, όπως σημείωσε, να επενδύσει πολλά δισεκατομμύρια τα επόμενα χρόνια στην ενεργειακή ασφάλεια, την ψηφιακή κυριαρχία και την άμυνα.
Αν το σύνολο της αμυντικής δαπάνης για το Διάστημα φτάνει τα 100 δισεκατομμύρια, η Cristoforetti αναρωτιέται: «Αν πρόκειται να ξοδέψουμε τόσα δισεκατομμύρια για να υπερασπιστούμε την ταυτότητά μας, δεν μπορούμε να ξοδέψουμε 10 δισεκατομμύρια για να καθορίσουμε ποιοι είμαστε στο Διάστημα;»
Πώς η SpaceX άλλαξε τα πάντα
Στο κλείσιμο της ομιλίας, η Cristoforetti απάντησε σε ερωτήσεις του κοινού. Η αστροναύτης, όταν κλήθηκε να σχολιάσει τον ρόλο της SpaceX, ήταν ξεκάθαρη ως προς την ιστορική σημασία της εταιρείας.
«Είτε συμπαθεί κανείς τον Elon Musk είτε όχι, η SpaceX άλλαξε μόνη της την ιστορία του διαστήματος». Κατά την άποψή της, η επανάσταση δεν είναι τόσο η μείωση του κόστους, όσο η συχνότητα. «Το γεγονός ότι μπορούν να εκτοξεύσουν δύο πυραύλους Falcon 9 την ίδια νύχτα από διαφορετικά σημεία σημαίνει ότι υπάρχει πάντα ένας πύραυλος διαθέσιμος για όποιον θέλει να κάνει μια δοκιμή. Στην Ευρώπη είμαστε χαρούμενοι αν πετάξουμε 5-6 φορές τον χρόνο. Είμαστε πολύ πίσω, δεν έχουμε τίποτα αντίστοιχο με το Starlink ή τον Falcon 9, και οι Κινέζοι πλησιάζουν γρήγορα με τους δικούς τους κλώνους. Πρέπει να αρχίσουμε να κινούμαστε».
Όταν ρωτήθηκε για τη δυσκολία της ζωής στο Διάστημα, είπε πως… στη Γη έχει περισσότερους πόνους απ’ ό,τι στην τροχιά. «Προσωπικά προσαρμόστηκα αμέσως στην έλλειψη βαρύτητας. Ένιωθα καλύτερα εκεί παρά στη Γη!»
Πιλότοι ή επιβάτες;
Στο τέλος της ομιλίας, η Cristoforetti επέστρεψε στο βασικό ερώτημα. Όταν οι Αμερικανοί και οι Κινέζοι θα βρίσκονται στη Σελήνη τα επόμενα χρόνια, ποια θα είναι η θέση της Ευρώπης;
Για την ίδια, η απάντηση δεν μετριέται μόνο σε σημαίες ή σε αστροναύτες που θα πατήσουν σεληνιακό έδαφος.
«Το σημαντικότερο είναι αν βρισκόμαστε στον δρόμο για να αποκτήσουμε τις δικές μας αυτόνομες δυνατότητες», είπε.
Επικαλούμενη τον Γενικό Διευθυντή του ESA, Josef Aschbacher, η Cristoforetti έθεσε το απόλυτο δίλημμα: «Είμαστε πιλότοι ή επιβάτες στην εξερεύνηση του διαστήματος;»
