Η επιρροή της Ελλάδας διαχέεται στο σύνολο της λογοτεχνίας του φανταστικού. Πιο γνώριμες είναι οι εκδοχές έργων φαντασίας με σπαθιά και μυθικά τέρατα, που δανείζονται τα βασικά στοιχεία τους από την αρχαία Ελλάδα. Υπάρχει, όμως, και ένα πιο niche είδος, που δεν ακούγεται τόσο συχνά: η επιστημονική φαντασία με ρίζες στην ελληνική ιστορία ή τους μύθους της χώρας.
Συχνά, η επιρροή φτάνει μόνο μέχρι την επιφάνεια, σε ονόματα, τοποθεσίες ή τη γενικότερη αισθητική. Ωστόσο, υπάρχουν κάποια βιβλία που έχουν βαθύτερη σχέση με τον ελληνικό πολιτισμό. Ορισμένα έργα δεν δανείζονται απλώς την αισθητική των χιτώνων, αλλά ενσωματώνουν στον σκληρό πυρήνα τους την ελληνική κοσμοθεωρία, τα ηθικά διλήμματα της τραγωδίας και την πολιτική φιλοσοφία, σε μια προσπάθεια να απαντηθούν τα πιο σύγχρονα ερωτήματα της ανθρωπότητας μέσα από το πρίσμα του παρελθόντος. Αυτό, δηλαδή, που κάνουν τα σπουδαία έργα επιστημονικής φαντασίας.
Ακολουθούν τέσσερα βιβλία που κάνουν βουτιά στα νερά της ελληνικής ιστορίας και μυθολογίας, βάζοντας διάσημους ήρωες, φιλόσοφους και θεούς δίπλα από ρομπότ, νανοτεχνολογία και ταξίδια στον χρόνο.
1.
Ilium – Dan Simmons (2003)
Στο Ilium, ο Dan Simmons ανακατασκευάζει την Ιλιάδα του Ομήρου στις πλαγιές του Ολύμπου στον… Άρη. Μακριά στο μέλλον, οι θεοί του δωδεκάθεου δεν είναι υπερφυσικά όντα, αλλά μετά-άνθρωποι με πρόσβαση σε απίστευτα εξελιγμένη κβαντική τεχνολογία. Οι οντότητες αυτές «ανασταίνουν» ήρωες της αρχαίας Ελλάδας και αναπαριστούν τον Τρωικό Πόλεμο στον Κόκκινο Πλανήτη. Ταυτόχρονα, φέρνουν στη ζωή έναν καθηγητή που ζούσε αιώνες πριν και μελετούσε το έργο του Ομήρου, για να παρατηρεί την αναπαράσταση και να ελέγχει εάν παραμένει πιστή στο πρωτότυπο έργο.
Η σύνδεση με την Ελλάδα είναι οργανική. Δεν πρόκειται απλώς για ένα υπόβαθρο, αλλά για τον πυρήνα του έργου, το οποίο εξερευνά πληθώρα ερωτημάτων, όπως τη φύση της θεότητας και της μοίρας, τη βελτίωση της ζωής του ανθρώπου με την τεχνολογία, και την εξέταση του παρελθόντος μέσα από σύγχρονο πρίσμα.
2.
The Just City – Jo Walton (2015)
Τι θα συνέβαινε αν η θεά Αθηνά αποφάσιζε να κάνει το πείραμα της Πολιτείας του Πλάτωνα στην πραγματικότητα; Στο The Just City, η Jo Walton μάς μεταφέρει σε ένα νησί όπου συγκεντρώνονται φιλόσοφοι και λόγιοι από κάθε χρονική περίοδο της ιστορίας για να χτίσουν την «Ιδανική Πολιτεία», με παιδιά να κατοικούν σε κοιτώνες και ρομπότ να κάνουν χειρωνακτικές εργασίες.
Το βιβλίο βουτάει βαθιά στην ελληνική φιλοσοφία, εξετάζοντας την ηθική, την ισότητα και την έννοια της αρετής. Η παρουσία του Σωκράτη ως κεντρικού ήρωα προσδίδει στο έργο μια πνευματική «άγκυρα», καθώς ο φιλόσοφος αρχίζει να θέτει τις άβολες ερωτήσεις του στους θεούς και στους πολίτες. Η Walton, σε ένα βιβλίο που μοιάζει με thought experiment, αναρωτιέται αν η λογική του Πλάτωνα μπορεί όντως να οδηγήσει στην ευτυχία ή αν η ανθρώπινη φύση είναι εκ φύσεως πολύ ασυμβίβαστη για να χωρέσει σε τέτοια καλούπια.
3.
This Immortal – Roger Zelazny (1965)
Στο This Immortal, η Ελλάδα είναι πηγή έμπνευσης, αλλά και το φυσικό σκηνικό μιας κατεστραμμένης Γης. Ο πρωταγωνιστής, Κόνραντ Νομικός, είναι ένας αινιγματικός άνδρας με αφύσικα μεγάλη διάρκεια ζωής, που μοιάζει να έχει βγει από τους αρχαίους μύθους. Εξωγήινοι με μπλε δέρμα έχουν έρθει στη Γη ως τουρίστες, αγοράζουν εκτάσεις και τριγυρνούν ανάμεσα στους λίγους ανθρώπους που έχουν απομείνει μετά την πυρηνική καταστροφή. Ο Κόνραντ αναλαμβάνει να ξεναγήσει έναν από αυτούς τους εξωγήινους στα ερείπια των ιστορικών μνημείων της Γης, όπου βρίσκονται μεταλλαγμένα πλάσματα.
Η σχέση με την Ελλάδα είναι απόλυτα άμεση: η πλοκή διαδραματίζεται σε τοποθεσίες όπως η Κως, ενώ ο Zelazny «μπολιάζει» το μετα-αποκαλυπτικό του μέλλον με πλάσματα που θυμίζουν Σάτυρους και Καλικάντζαρους, μετά από διάφορες μεταλλάξεις.
4.
Aristotle and the Gun – L. Sprague de Camp (1958)
Στο κλασικό αυτό διήγημα του 1958, ο L. Sprague de Camp θέτει ένα τολμηρό ερώτημα: Θα μπορούσε ένας άνθρωπος του μέλλοντος να «διορθώσει» την ιστορία της επιστήμης, επηρεάζοντας τον «πατέρα» της δυτικής λογικής;
Ο Sherman Weaver, ένας σύγχρονος επιστήμονας, ταξιδεύει πίσω στο 300 π.Χ. για να συναντήσει τον Αριστοτέλη στη Μακεδονία και να φυτεύσει έναν «σπόρο». Θέλει να πείσει τον φιλόσοφο να υιοθετήσει την πειραματική μέθοδο, πιστεύοντας πως έτσι θα επιταχύνει την πρόοδο της ανθρωπότητας κατά χιλιάδες χρόνια. Τελικά… δεν είναι τόσο απλό.
Η καρδιά του βιβλίου χτυπά στη συναρπαστική αναμέτρηση δύο διαφορετικών τρόπων σκέψης. Από τη μία, ο Weaver κουβαλά την τεχνολογική ισχύ του μέλλοντος, με σύμβολο ένα πιστόλι (το «Gun» του τίτλου). Από την άλλη, ο Αριστοτέλης εκπροσωπεί τη θεωρητική διάνοια της εποχής του, που βασίζεται στην παρατήρηση και τον λόγο.
Η σχέση του βιβλίου με την Ελλάδα είναι απόλυτα κεντρική, καθώς ο συγγραφέας αναλύει πώς οι ιδέες του Αριστοτέλη έγιναν τα θεμέλια του δυτικού κόσμου. Το έργο εξερευνά την ισορροπία μεταξύ γνώσης και δύναμης, αναρωτώμενο αν η επιστήμη είναι μια αναπόφευκτη γραμμική πορεία ή ένα τυχαίο δώρο που ξεκίνησε από την αρχαιοελληνική σκέψη.
