Η ελληνική μυθολογία βρέθηκε ξανά στην επικαιρότητα, με αφορμή τη φημολογία για το casting της Lupita Nyong’o στον ρόλο της Ωραίας Ελένης, στην επερχόμενη «Οδύσσεια» του Christopher Nolan. Το ζήτημα πυροδότησε έντονο διάλογο, ενίοτε διχαστικό, αλλά γέννησε και ένα εύλογο ερώτημα σχετικά με τη δημιουργική ελευθερία σε διασκευές της μυθολογίας ή της ιστορίας. Τελικά, τι «λείπει» από τις αναπαραστάσεις της ελληνικής μυθολογίας στην ποπ κουλτούρα;
Για την αμερικανική Supergiant Games, την εταιρεία πίσω από το βιντεοπαιχνίδι Hades II, κάτι που σπάνια αναδεικνύεται είναι η ιδέα ότι οι Ολύμπιοι θεοί αποτελούν, τελικά, μια μεγάλη, δυσλειτουργική οικογένεια.
Στο Hades II, ο Ήφαιστος χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο και προσθετικό πόδι, η Εστία είναι μαύρη και φέρει σημάδια λεύκης, ενώ κάποιοι χαρακτήρες είναι non-binary (Χάος) ή bisexual (Έρις).
Το Hades II αποτελεί σίκουελ του πολύ επιτυχημένου πρώτου τίτλου, και φέρνει στο προσκήνιο αρχαίους Έλληνες θεούς και ήρωες, αλλά και τις ιστορίες του Κάτω Κόσμου. Πρόκειται για ένα παιχνίδι δράσης που κυκλοφόρησε το 2025 για υπολογιστές, Nintendo Switch και Nintendo Switch 2, αποσπώντας διθυράμβους και βραβεία, όπως και ο προκάτοχός του. Από τις 14 Απριλίου κυκλοφορεί επίσης σε PS5 και Xbox Series X/S. Πρωταγωνίστρια είναι Μηλινόη, πριγκίπισσα του Κάτω Κόσμου, στη μάχη της εναντιον του τιτάνα Κρόνου, με τη βοήθεια των θεών του Ολύμπου.
Στο Hades II, η ελληνική μυθολογία δεν αντιμετωπίζεται ως ένα στατικό σύνολο ιστοριών, αλλά ως ένας ζωντανός κόσμος που συνδέει το παρελθόν με το σήμερα, την κλασική παράδοση με τη σύγχρονη κοινωνία. Όπως συνοψίζει ο Greg Kasavin, creative director του παιχνιδιού, μιλώντας στο WIRED Greece, «ο Δίας είναι συναρπαστικός όχι μονάχα επειδή εκτοξεύει κεραυνούς, αλλά και επειδή βρίσκεται στην κεφαλή ενός αλλόκοτου, πανίσχυρου “νοικοκυριού”».
Αυτή η προσέγγιση «κλείδωσε» με τον Κέρβερο, τον τρικέφαλο σκύλο-φύλακα του Κάτω Κόσμου. Η Supergiant τον φαντάστηκε με έναν τρόπο ταυτόχρονα πιστό στην κλασική μυθολογία, αλλά και ανατρεπτικό: όχι ως τρομακτικό τέρας, όπως συνήθως, αλλά ως το κατοικίδιο της οικογένειας. Μιας οικογένειας που, με τις ίντριγκες και τα προβλήματά της, δεν διαφέρει και τόσο από εμάς τους θνητούς ακόμα και χιλιάδες χρόνια μετά.
Χαμένοι ήρωες, χθόνιοι θεοί
Στο προσκήνιο των περισσότερων διασκευών βρίσκονται συνήθως διάσημοι θεοί και ήρωες. Το Hades II επιλέγει μια διαφορετική ματιά, εστιάζοντας στον Κάτω Κόσμο και στις χθόνιες θεότητες.
Στο Hades II συναντάμε τον Δία, την Αφροδίτη, τη Δήμητρα και τον Διόνυσο, αλλά και λιγότερο καθιερωμένες μορφές της ελληνικής μυθολογίας. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η πρωταγωνίστρια, Μηλινόη, κόρη του Άδη και της Περσεφόνης και αδελφή του Ζαγρέα, του ήρωα του πρώτου παιχνιδιού.
Κεντρικό ρόλο στο Hades II έχει και η Εκάτη, θεά της μαγείας στον Κάτω Κόσμο, γύρω από την οποία χτίστηκε ολόκληρο το παιχνίδι. «Η επιρροή της ξεπερνά τα όρια της ελληνικής μυθολογίας», λέει ο Kasavin, «κι όμως δεν εμφανίζεται συχνά στη σύγχρονη ποπ κουλτούρα. Μου αρέσει να πιστεύω ότι εκείνη και οι άλλοι χθόνιοι θεοί απλώς δεν θέλουν να βρίσκονται στο προσκήνιο, όπως οι Ολύμπιοι». «Αν είναι έτσι», προσθέτει αστειευόμενος, «ελπίζω να μας συγχωρέσουν που ρίξαμε πάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας».
«Πολλοί από τους θεούς του Κάτω Κόσμου προσωποποιούν μεγάλες, υπαρξιακές έννοιες — τη Νύχτα, τον Ύπνο, τον Θάνατο, την Ανταπόδοση, τη Διχόνοια», συνεχίζει. Το παιχνίδι εξερευνά κάθε πτυχή τους, από την εμφάνιση έως τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον κόσμο, αναδεικνύοντας τη σύνθετη φύση τους.
«Μόνο η ιδέα ότι ο Άδης θα μπορούσε να είχε έναν ελάχιστα γνωστό γιο μάς φάνηκε εξαιρετικά ελκυστική όταν δουλεύαμε πάνω στο αρχικό Hades. Αντίστοιχα, όσα γνωρίζουμε για τη Μηλινόη από τον Ορφικό Ύμνο προς τιμήν της αποτέλεσαν τεράστια πηγή έμπνευσης. Ειλικρινά, ακούγεται σαν χαρακτήρας βιντεοπαιχνιδιού, παρότι η περιγραφή της προέρχεται από ένα ανώνυμο ποίημα γραμμένο πριν από χιλιάδες χρόνια. Πώς θα μπορούσαμε να μη θέλουμε να φτιάξουμε ένα παιχνίδι γύρω από εκείνη;»
Σεβασμός και δημιουργική ελευθερία
Όταν πρόκειται για λιγότερο γνωστούς χαρακτήρες, η δημιουργική ελευθερία μοιάζει περισσότερο δεδομένη. Όταν όμως το υλικό αφορά πασίγνωστους Ολύμπιους θεούς, τι μπορεί να αλλάξει και τι θεωρείται αδιαπραγμάτευτο;
Για τους δημιουργούς του παιχνιδιού, οι πιο διάσημοι χαρακτήρες αποδείχθηκαν και οι πιο απαιτητικοί, καθώς γύρω τους υπάρχουν πολλές προϋπάρχουσες προσδοκίες για την εμφάνιση και την προσωπικότητά τους. Κάποιοι γνωρίζουν τον Οδυσσέα από το έπος του Ομήρου, άλλοι από το Epic: The Musical, και οι εκδοχές αυτές μπορεί να διαφέρουν σημαντικά. Ακόμα και αν περιοριστεί κανείς μόνο σε αγγλόφωνες μεταφράσεις του Ομήρου, διαφορετικοί αναγνώστες φαντάζονται τον ήρωα με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Για τον Kasavin, αυτή ακριβώς η πολυπλοκότητα εξηγεί γιατί τέτοιοι χαρακτήρες παραμένουν διαχρονικά συναρπαστικοί.
Η απάντηση, σύμφωνα με τον Kasavin, βρίσκεται στην έρευνα και στην πιστότητα απέναντι στην πηγή. «Αυτό το υλικό αποτελεί μυθολογία ενός πολιτισμού, αλλά υπήρξε κάποτε και θρησκεία ενός λαού. Επομένως, πρέπει να αντιμετωπίζεται με προσοχή και σεβασμό», διευκρινίζει. «Θέλαμε να παραμείνουμε πιστοί στο πνεύμα της κλασικής μυθολογίας και, όταν παρεκκλίναμε, να το κάνουμε συνειδητά, όχι από άγνοια», συμπληρώνει.
Η έρευνα της ομάδας εστίασε κυρίως στη μελέτη κλασικών κειμένων και λιγότερο στις σύγχρονες διασκευές τους. Οι δημιουργοί βασίστηκαν σε κείμενα όπως η Θεογονία του Ησιόδου, αλλά και έργα εκτός ελληνικού κανόνα, όπως οι Μεταμορφώσεις του Οβίδιου και τμήματα της Αινειάδας του Βιργιλίου. Παράλληλα, μελετήθηκαν και τόμοι αφιερωμένοι στη μαγεία, υπό το πρίσμα της αρχαίας Ελλάδας.
Η δημιουργική διαδικασία για την ομάδα πίσω από το Hades II ήταν συνεργατική: χαρακτήρες γεννιούνταν άλλοτε από το γράψιμο, και άλλοτε από το εικαστικό, πάντα όμως σε διάλογο μεταξύ των δύο. Και, όπως διευκρινίζει ο Kasavin, ποτέ με τη χρήση ΑΙ. «Στους τίτλους τέλους του Hades II αναφέρουμε ρητά: “Αυτό το παιχνίδι δημιουργήθηκε σκόπιμα από ανθρώπους. Δεν χρησιμοποιήθηκε γενετική τεχνητή νοημοσύνη στα εικαστικά, στο voice-over ή οπουδήποτε αλλού”. Εργαζόμαστε από αγάπη για την τέχνη της δημιουργίας παιχνιδιών και στην υπηρεσία ενός κοινού που απολαμβάνει να τα παίζει», αναφέρει.
Η ομάδα προσπάθησε να δει τον κόσμο μέσα από τα μάτια των ίδιων των χαρακτήρων, θέτοντας ερωτήματα όπως: «Με ποιον τρόπο λατρεύονταν αυτοί οι θεοί; Αν προκαλούσαν φόβο ή αγνοούνταν, γιατί συνέβαινε αυτό;»
Σύγχρονη ματιά, ζωντανή μυθολογία
Το Hades II καλεί τους παίκτες να σκεφτούν πώς «ορισμένες πλευρές του πολιτισμού μπορεί σήμερα να είναι πιο εξελιγμένες, ενώ άλλες έχουν μείνει σχεδόν ίδιες ή έχουν κάνει βήματα προς τα πίσω».
Αυτός ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην αρχαία και τη σύγχρονη εμπειρία άνοιξε τον δρόμο για νέες ερμηνείες και για την ενσωμάτωση σύγχρονων οπτικών γύρω από το φύλο, τη σεξουαλικότητα και την αναπηρία. Στο Hades II, ο Ήφαιστος χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο και προσθετικό πόδι, η Εστία είναι μαύρη και φέρει σημάδια λεύκης, ενώ κάποιοι χαρακτήρες είναι non-binary (Χάος) ή bisexual (Έρις).
Η μυθολογία, τονίζει ο Kasavin, επιβιώνει επειδή αλλάζει και προσαρμόζεται, και δεν θα μπορούσε να επιβιώσει χωρίς αυτή τη διαδικασία. «Ζει και εξελίσσεται μέσα από τις διασκευές, αλλά και μέσα από την αλληλεπίδραση με το κοινό».
Οι επαναφηγήσεις αναζωπυρώνουν το ενδιαφέρον για τα πρωτότυπα έργα και γεννούν νέες εκδοχές που αντανακλούν τις αξίες και τα ερωτήματα κάθε εποχής.
«Η ελληνική μυθολογία είναι ταυτόχρονα βαθιά δεμένη με έναν συγκεκριμένο πολιτισμό και μια ιστορική στιγμή, αλλά πραγματεύεται οικουμενικά θέματα, τα οποία συχνά εμφανίζονται και στις μυθολογίες εντελώς διαφορετικών πολιτισμών», αναφέρει ο δημιουργός. «Η αίσθησή μου είναι ότι το 95% των προβλημάτων που βιώνουν οι άνθρωποι δεν έχει αλλάξει εδώ και χιλιάδες χρόνια».
Στους μύθους αυτούς, ο Kasavin βρίσκει ενσωματωμένη σοφία του παρελθόντος — και θα ήθελε οι παίκτες να αποκομίσουν την ιδέα ότι οι αρχαίοι θεοί πάντα αντανακλούσαν εμάς τους ίδιους, τόσο στην καλύτερη όσο και στη χειρότερη εκδοχή μας.
«Αν κάποιος έλκεται από αυτούς τους χαρακτήρες», καταλήγει, «ίσως τελικά να μην διαφέρει και τόσο από έναν άνθρωπο που, πριν από χιλιάδες χρόνια, θα μπορούσε να τους λάτρευε».
