Η προτελευταία Κυριακή του Ιουνίου με βρήκε στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), με αφορμή την έναρξη του SNF Nostos του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) που φέτος γιορτάζει 30 χρόνια κοινωφελούς δράσης του Ιδρύματος, και με σκοπό να γνωρίσω τον Mark Mitton, κορυφαίο μάγο, ειδικό στην παραπλάνηση και παραγωγό.
Ο κ. Mitton θα συμμετάσχει στο πάνελ «Το θαύμα της ζωής, μαγεία και τεχνητή νοημοσύνη» την Παρασκευή 26 Ιουνίου, μαζί με τον πρωτοπόρο στη διασταύρωση του AI και της ρομποτικής Rodney Brooks, την ειδικό στον τομέα της ηθικής του AI Francesca Rossi, τον θρυλικό σκακιστή Garry Kasparov, καθώς και τον κωμικό και συγγραφέα John Cleese.
«Αυτό που συμβαίνει είναι ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί αρχίζουν να πειραματίζονται με πράγματα που οι μάγοι μελετούν εδώ και χιλιάδες χρόνια»
Πριν γνωρίσω τον κ. Mitton, όμως, ήμουν λίγο προκατειλημμένη. Ίσως γιατί περίμενα να βγει από ένα τεράστιο καπέλο. Αντίθετα, συνάντησα έναν κύριο της διπλανής πόρτας, χαλαρό, με το σακίδιο και τα γυαλιά του, να πίνει freddo cappuccino με τη σύζυγό του, Susanna. Είχε μόλις γυρίσει από το ταξίδι του στα Μετέωρα.
Καθίσαμε παρέα και άρχισε να με ρωτάει για τη ζωή μου. Προς στιγμήν μπερδεύτηκα, νομίζοντας ότι εκείνος μου έπαιρνε συνέντευξη, αλλά άρχισα να του εξηγώ τον ανορθόδοξο τρόπο με τον οποίο «χώθηκα» στη δημοσιογραφία.
«Μερικές φορές, μια πραγματικά σπουδαία ιστορία παραλείπει εξαιρετικά κρίσιμες λεπτομέρειες· κάποιες φορές επειδή θέλεις να τις παραλείψεις και άλλοτε επειδή δεν έχεις αρκετό χρόνο για μια πιο περίπλοκη ιστορία», λέει, ενώ εγώ είμαι εμφανώς μπερδεμένη. «Αυτό πλησιάζει τα όρια της μαγείας, γιατί μια είδηση μπορεί να ερμηνευτεί σαν ένα ταχυδακτυλουργικό κόλπο», γελάει.
Τότε αρχίζω να αναρωτιέμαι: Ποιος είναι, άραγε, ο Mark Mitton; Τι μπορεί να μας πει η μαγεία για το πώς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο; Και ειδικά όταν μιλάμε για σύγχρονες τεχνολογίες, μήπως τελικά η κουβέντα δεν απέχει και πολύ από τα μαγικά κόλπα;
Μυαλό, συνείδηση και επιστήμη
Ο κ. Mitton, πέρα από performer σε μεγάλες και μικρές σκηνές παγκοσμίως, έχει υπόβαθρο στα οικονομικά και τη φιλοσοφία. Μάλιστα, έχει συνεργαστεί με κορυφαίους νευροεπιστήμονες στον κόσμο για να μάθει πώς λειτουργεί το ανθρώπινο μυαλό και τι ρόλο παίζει η μαγεία σε αυτό.
«Η μαγεία είναι ένας τρόπος να μελετήσουμε τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που βρίσκεται πραγματικά μπροστά μας και σε αυτό που αντιλαμβανόμαστε», λέει, πίνοντας τον καφέ του. Η σύνδεση δεν είναι ξεκάθαρη με την πρώτη ματιά, αλλά βρίσκεται εκεί.
Ο κ. Mitton, ωστόσο, εκνευρίζεται με το πώς ο κόσμος μεταχειρίζεται την ιδιότητα του νευροεπιστήμονα. Υπάρχουν νευροεπιστήμονες με υπόβαθρο στην ψυχολογία ή την ιατρική έρευνα, αλλά στα μέσα ενημέρωσης εξομοιώνονται. «Γιατί δεν γινόμαστε καλύτεροι στο να καταλάβουμε ποιος είναι αυτός που προσπαθεί να κατανοήσει τον εγκέφαλό μας;», αναρωτιέται με ένα παράπονο.
Τότε, μου έφερε το παράδειγμα του Gerald Edelman, του νομπελίστα Ιατρικής που έτυχε να είναι ο πατέρας ενός καλού του φίλου από το πανεπιστήμιο. Ο Edelman κέρδισε το βραβείο Νόμπελ επειδή κατάφερε να αποδείξει μια θεωρία σε μια επιστημονική δημοσίευση για τη δομή των αντισωμάτων μας. Κατέληξε στο ότι το ανοσοποιητικό μας σύστημα λειτουργεί πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι πίστευε ο κόσμος. Ήταν πολύ πιο ακατάστατο, όχι «γυαλισμένο» και συμβατικό.
«Η επιστήμη και η φύση λειτουργούν σαν τις γυναίκες που αστειεύονται στα μπαρ για τον “Κύριο Τέλειο” (Mr. Right) και τον “Κύριο Κατάλληλο για Τώρα” (Mr. Right Now)», εξηγεί ο κ. Mitton. «Η φύση δεν πρόκειται να διαλέξει έναν “Κύριο Τέλειο”. Δεν ζούμε σε έναν ιδανικό κόσμο».
Με τον ίδιο τρόπο, όταν ο κ. Mitton καλείται να δώσει ένα show – είτε πρόκειται για μια εκδήλωση 200 ατόμων, είτε για μια σκηνή με χιλιάδες θεατές, είτε για ένα πάρτι γενεθλίων με 4 άτομα – καλείται να γίνει ο «Κύριος Κατάλληλος για Τώρα». «Και αυτό είναι που λατρεύω στη μαγεία, γιατί σημαίνει ότι προσαρμόζομαι στην πραγματικότητα, αντί να ζω σε αυτό που θα ήθελα να είναι η πραγματικότητα», επισημαίνει.
Η Big Tech και η Αλληγορία του Σπηλαίου
«Το καλύτερο μέρος για να ξεκινήσει κανείς να αναρωτιέται για την αλήθεια και τον κόσμο, όμως, είναι η Αλληγορία του Σπηλαίου στην Πολιτεία του Πλάτωνα», λέει με ενθουσιασμό ο κ. Mitton.
Ο ίδιος ήρθε πρώτη φορά σε επαφή με το έργο στο μάθημα της φιλοσοφίας, σε μια τάξη 12 ατόμων. Ο τότε καθηγητής του, ο μακαρίτης Richard Bernstein, δίδασκε σαν τον Σωκράτη. Ο κ. Mitton θεωρεί ότι έχουμε επιστρέψει μέσα στο σπήλαιο. Όχι μόνο είμαστε καθηλωμένοι στις καρέκλες μας, αλλά δεν μπορούμε να στρίψουμε καν το κεφάλι μας δεξιά ή αριστερά. Και μάλιστα, όταν ο Σωκράτης επιστρέφει στο σπήλαιο για να μας δείξει την αλήθεια, θέλουμε να τον σκοτώσουμε.
«Έχουμε μάθει να αποδεχόμαστε τις σκιές μπροστά μας, γιατί δεν υπάρχει άλλη πηγή φωτός. Αυτό είναι μια τραγωδία, επειδή ζούμε σε αυτόν τον εκπληκτικό πραγματικό κόσμο», λέει κοπανώντας τη γροθιά του στο τραπέζι.
«Η Big Tech μας παρουσιάζει πράγματα που έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά για να πυροδοτούν την αμυγδαλή μας – το κέντρο των αντιδράσεων της μάχης, της φυγής, του τρόμου και της αναπαραγωγής, καθιστώντας τους “μαριονετίστες” εντελώς αόρατους»
«Αυτό που συμβαίνει είναι ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί αρχίζουν να πειραματίζονται με πράγματα που οι μάγοι μελετούν εδώ και χιλιάδες χρόνια», προσθέτει. Σύμφωνα με τον κ. Mitton, η μαγεία είναι ένας παιχνιδιάρικος τρόπος να δείξεις στους ανθρώπους τους περιορισμούς στην αντίληψή τους για το τι είναι πραγματικό. Το αποκαλεί «τακτική ασάφεια»: ένα πλεονέκτημα που έχει ο μάγος, όχι το κοινό.
Στη σύγχρονη κοινωνία, η Big Tech είναι ο μάγος – οι καραγκιοζοπαίχτες, αν θέλετε. Αν οι φιγούρες σε αυτό το τεχνολογικό θέατρο σκιών είναι πραγματικά πετυχημένες, ο κόσμος ξεχνάει τον μαριονετίστα που κρύβεται από πίσω. Αυτό ακριβώς κάνει η Big Tech με το AI και τα LLMs, μου εξηγεί ο κ. Mitton, την ώρα που τυχαία χαιρετάω έναν πρώην συνάδελφό μου.
«Είδες έναν παλιό συνάδελφο και έλαμψαν τα πρόσωπά σας. Αυτό είναι πραγματικά πανίσχυρο και δεν μπορεί να υπάρξει online», μου λέει, όσο λάμπουν και τα δικά του μάτια. «Το ότι άνθρωποι των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας, όπως ο βετεράνος της DeepMind, David Silver, υπερηφανεύονται για τον όγκο των δεδομένων που έχουν στα χέρια τους, πρόκειται για παράνοια», συμπληρώνει, θέλοντας να μου δείξει ένα μαγικό κόλπο.
And for my next trick…
Ο κ. Mitton ανοίγει το μεγάλο, μαύρο σακίδιό του και βγάζει από μέσα μια τράπουλα. Την ανακατεύει προσεκτικά και μου ζητά να διαλέξω ένα οποιοδήποτε φύλλο. Διαλέγω το εννιά κούπα, απλά επειδή δεν θυμάμαι πώς λέγονται τα άλλα σύμβολα στα αγγλικά.
Μου λέει: «Ωραία, σκέψου ότι πρόκειται για μια εφαρμογή στο κινητό» και μου ζητάει να κρατήσω το κινητό μου στο χέρι, με την οθόνη να κοιτάζει προς τα πάνω. Ξαφνικά, το εννιά κούπα εμφανίζεται να «κάθεται» πάνω στο σπασμένο τζαμάκι του κινητού μου. «Αυτό είναι τρελό», αναφωνώ.
Αν το κόλπο είναι εντυπωσιακό, ξεχνάς ποιος βρίσκεται από πίσω· πιστεύεις στη μαγεία. Έτσι λειτουργούν και οι τεχνολόγοι, ξεκινώντας από την ELIZA του Joseph Weizenbaum μέχρι τα σύγχρονα chatbots και τα ιδανικά user interfaces.
Τα κόλπα, τα αστεία και οι στιγμές που σε κάνουν να πεις «αχά!» είναι κρίσιμα. Ενεργοποιούν την αμυγδαλή μας – το κέντρο των αντιδράσεων της μάχης, της φυγής, του τρόμου και της αναπαραγωγής.
«Η Big Tech μας παρουσιάζει πράγματα που έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά για να πυροδοτούν αυτό ακριβώς το συναίσθημα, καθιστώντας τους “μαριονετίστες” εντελώς αόρατους», μου λέει πριν χωρίσουν οι δρόμοι μας.
