Μια νέα διαπολιτισμική μελέτη καταρρίπτει στερεότυπα για τη γνωστική συμπεριφορά των σκύλων, αποδεικνύοντας ότι η σχέση μας μαζί τους βασίζεται σε έναν κοινό, παγκόσμιο «κώδικα».
Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας για τη γνωστική λειτουργία των σκύλων διεξάγεται αποκλειστικά σε λεγόμενες κοινωνίες «WEIRD» (Western, Educated, Industrialised, Rich and Democratic), δηλαδή σε Δυτικές, Μορφωμένες, Βιομηχανοποιημένες, Πλούσιες και Δημοκρατικές χώρες.
Με λίγα λόγια, μελετάμε τα κατοικίδια των δυτικών σαλονιών και βγάζουμε συμπεράσματα για ολόκληρο το είδος. Όμως, περίπου τα τρία τέταρτα των σκύλων στον πλανήτη δεν ζουν έτσι, αλλά λειτουργούν ως ζώα εργασίας, φύλακες ή κυνηγοί σε εντελώς διαφορετικά κοινωνικά πλαίσια.
«Ο δεσμός μεταξύ ανθρώπων και σκύλων φαίνεται να είναι μια παγκοσμίως διαδεδομένη σχέση, η οποία έχει προσαρμοστεί σε πολλούς διαφορετικούς τρόπους ζωής.»
Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο Friedrich Schiller της Ιένας και το Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Max Planck έρχεται να αλλάξει τα δεδομένα. Οι ερευνητές ταξίδεψαν εκτός των δυτικών συνόρων, δοκιμάζοντας 164 ζευγάρια σκύλων-ιδιοκτητών σε πέντε εντελώς διαφορετικές αγροτικές κοινότητες στο Βανουάτου, τη Μογγολία, τη Μαδαγασκάρη, το Περού και τη Γερμανία.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο δεσμός μας με τους σκύλους δεν είναι ένα δυτικό, πολιτισμικό trend, αλλά ένα παγκόσμιο, εξελικτικό θεμέλιο.
«Οι σκύλοι ζουν με τους ανθρώπους σχεδόν παντού, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο», αναφέρει η πρώτη συγγραφέας της μελέτης Juliane Bräuer από το πρόγραμμα DogStudies του Πανεπιστημίου Friedrich Schiller της Ιένας. «Θέλαμε να μάθουμε αν η στενή σχέση μεταξύ σκύλων και ανθρώπων, όπως την παρατηρούμε στις δυτικές κοινωνίες, είναι καθολική και αν υφίσταται επίσης σε πολύ διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια».
Το πείραμα και οι κοινές ικανότητες επικοινωνίας
Η ερευνητική ομάδα εστίασε σε σκύλους κυνηγιού, καθώς το κυνήγι αποτελεί μια από τις αρχαιότερες μορφές συνεργασίας μεταξύ των δύο ειδών. Χρησιμοποίησαν μια σειρά από έξι καθιερωμένα συμπεριφορικά πειράματα και ένα εξειδικευμένο ερωτηματολόγιο για να αξιολογήσουν τη σχέση.
Παρά τις τεράστιες διαφορές στην κουλτούρα και το περιβάλλον, οι σκύλοι εμφάνισαν εντυπωσιακά παρόμοιες κοινωνικές και γνωστικές συμπεριφορές σε όλες τις κοινωνίες. Σε κάθε γωνιά του πλανήτη, οι σκύλοι μπορούσαν να ακολουθήσουν ανθρώπινες χειρονομίες για να βρουν κρυμμένη τροφή, ενώ επικοινωνούσαν με επιτυχία με τους ιδιοκτήτες τους όταν οι ίδιοι γνώριζαν πού βρισκόταν το φαγητό και έπρεπε να καθοδηγήσουν τον άνθρωπο. Παράλληλα, σε αβέβαιες ή τρομακτικές καταστάσεις, οι σκύλοι παγκοσμίως κοίταζαν τους ιδιοκτήτες τους αναζητώντας καθοδήγηση, γεγονός που αποδεικνύει ότι τους χρησιμοποιούν σταθερά ως πηγή πληροφοριών.
Μια σχέση βαθιάς εκτίμησης σε κάθε κουλτούρα
Η ανάλυση των ερωτηματολογίων αποκάλυψε ότι η συναισθηματική και πρακτική αξία του σκύλου είναι καθολική. Σε όλες τις χώρες, οι ιδιοκτήτες δήλωσαν ότι απολαμβάνουν να έχουν τον σκύλο τους κοντά τους και ότι η ζωή τους είναι καλύτερη χάρη σε αυτόν. Επιπλέον, σε ποσοστό που ξεπερνούσε το 90% σε κάθε κοινότητα, οι άνθρωποι ανέφεραν ότι μπορούν να βασιστούν στον σκύλο τους και πιστεύουν ότι το ζώο θα τους προστάτευε σε μια απειλητική κατάσταση.
Ακόμη και σε κοινωνίες όπου οι σκύλοι δεν αντιμετωπίζονται πρωτίστως ως ζώα συντροφιάς με τη δυτική έννοια, δεν αποτελούν απλώς χρήσιμους συνεργάτες εργασίας, αλλά παραμένουν εξαιρετικά σημαντικοί σε κοινωνικό επίπεδο για τους ιδιοκτήτες τους. Μικρές αποκλίσεις καταγράφηκαν μόνο στο Περού, όπου οι ιδιοκτήτες βαθμολόγησαν τη σχέση τους ελαφρώς χαμηλότερα, κάτι που οι επιστήμονες συνδέουν με το γεγονός ότι οι σκύλοι εκεί δεν είναι πάντα απαραίτητοι για ένα επιτυχημένο κυνήγι.
Πώς οι τοπικές πρακτικές διαμορφώνουν τη συμπεριφορά
Αν και η βάση της σχέσης είναι κοινή, η καθημερινότητα και η χρήση του σκύλου σε κάθε κοινωνία επηρεάζουν το πώς εκδηλώνεται αυτή η συμπεριφορά. Για παράδειγμα, οι ιδιοκτήτες στο Βανουάτου αποδείχθηκαν εξαιρετικά ικανοί στο να ερμηνεύουν τα σήματα των σκύλων τους. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι οι σκύλοι εκεί παίζουν κρίσιμο ρόλο στο κυνήγι άγριων χοίρων σε πυκνά δάση, όπου η προσεκτική παρατήρηση των σημάτων του ζώου είναι ζήτημα επιβίωσης και επιτυχίας.
Από την άλλη πλευρά, οι σκύλοι στη Γερμανία εμφάνισαν μεγαλύτερη ταχύτητα στην υπακοή, επέμεναν περισσότερο στην επίλυση δύσκολων προβλημάτων και εστίαζαν πολύ περισσότερο στον ιδιοκτήτη τους παρά σε έναν άγνωστο ερευνητή. Αυτά τα μοτίβα συμπεριφοράς αντικατοπτρίζουν την τυπική, δομημένη εκπαίδευση που δέχονται οι κυνηγετικοί σκύλοι στη Δύση, καθώς και την έντονη έμφαση που δίνεται στη στενή σχέση ιδιοκτήτη και σκύλου στο δυτικό πλαίσιο.
Ένας αρχαίος και ευέλικτος δεσμός
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης αν μια στενότερη σχέση μεταξύ ιδιοκτητών και σκύλων μπορούσε να προβλέψει καλύτερες επιδόσεις στις δοκιμασίες συμπεριφοράς. Συνολικά, αυτό συνέβη σπάνια. Ωστόσο, μια εξαίρεση αποτέλεσε το τεστ κοινωνικής αναφοράς: οι σκύλοι που είχαν υψηλότερη βαθμολογία στη σχέση με τον ιδιοκτήτη τους ήταν πιο πιθανό να πλησιάσουν ένα παράξενο αντικείμενο μαζί του. Αυτό υποδηλώνει ότι η ισχύς του δεσμού ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα σημαντική σε αβέβαιες ή δυνητικά τρομακτικές καταστάσεις.
Οι σκύλοι εξημερώθηκαν πριν από περίπου 30.000 χρόνια, νωρίτερα από οποιοδήποτε άλλο ζώο στον πλανήτη. Η συγκεκριμένη έρευνα επιβεβαιώνει ότι η συνεργασία μας μαζί τους έχει μια εξαιρετικά σταθερή αλλά και ευέλικτη βάση, η οποία εξελίχθηκε μέσα από αμοιβαία οφέλη όπως το κοινό κυνήγι, η παροχή προστασίας και η μοιρασιά της τροφής.
«Παρά την τεράστια πολιτισμική ποικιλομορφία, βρήκαμε περισσότερες ομοιότητες παρά διαφορές», καταλήγει ο ανώτερος συγγραφέας της μελέτης Russell Gray, διευθυντής του Τμήματος Γλωσσικής και Πολιτισμικής Εξέλιξης στο Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Max Planck. «Ο δεσμός μεταξύ ανθρώπων και σκύλων φαίνεται να είναι μια παγκοσμίως διαδεδομένη σχέση, η οποία έχει προσαρμοστεί σε πολλούς διαφορετικούς τρόπους ζωής».
